De Amerikaanse president Donald Trump en zijn Oekraïense ambtgenoot Volodimir Zelenski zijn de afgelopen dagen in een ware diplomatieke tweestrijd beland. Trump verspreidt de ene na de andere misleidende claim over Zelenski. Over welke beweringen gaat het? En wat is er van aan? Een overzicht.
Van "dictator" tot "verantwoordelijk voor de oorlog": deze uitspraken van Donald Trump over de oorlog in Oekraïne zijn misleidend
"Zelenski is een dictator"
Gisteren heeft president Trump Zelenski “een dictator zonder verkiezingen” genoemd. "Als dictator zonder verkiezingen zou Zelenski beter snel handelen of hij zal geen land meer over hebben", schreef Trump op zijn onlineplatform Truth Social.
Sinds 2019 werden er in Oekraïne geen presidentiële verkiezingen gehouden. Normaal vinden die om de 5 jaar plaats. De president wordt gekozen voor een termijn van 5 jaar en kan maximaal 1 keer herkozen worden. De termijn van president Zelenski eindigde normaal gezien in mei 2024, dus waarom werden er dan in 2024 geen verkiezingen gehouden?
Sinds de Russische invasie in februari 2022 staat Oekraïne onder staat van beleg (de zogenoemde 'martial law'). Dat is een speciale juridische status die wordt uitgeroepen in tijden van oorlog of bij ernstige dreiging voor de nationale veiligheid. Dit geeft de regering en het leger uitgebreide bevoegdheden, waaronder ook de opschorting van verkiezingen.
De Oekraïense wetgeving rond de staat van beleg werd opgetekend in 2015, jaren voordat Zelenski president werd van het land. In 2019 won Zelenski de verkiezingen met 73 procent van de stemmen. Volgens internationale waarnemers waren die verkiezingen "competitief" en werden "de fundamentele vrijheden gerespecteerd".
Zelenski heeft al een aantal keer aangegeven nieuwe verkiezingen te houden wanneer de oorlog met Rusland is beëindigd. Volgens experten is het praktisch ook niet mogelijk om eerder verkiezingen te organiseren, omdat de Russische aanvallen op veel steden voortduren en omdat miljoenen Oekraïners op dit moment op de vlucht zijn en in het buitenland verblijven of onder Russische bezetting leven.
"Populariteit op 4 procent"
Volgens Donald Trump maakt Zelenski alvast geen kans om die nieuwe verkiezingen te winnen. “Ik zeg het niet graag, maar zijn populariteitscijfer is slechts 4 procent”, zei de president woensdag. Trump verduidelijkte niet vanwaar hij die informatie haalde of waarop dat cijfer is gebaseerd.
Bekijk: Trump: "De populariteit van Zelenski is gedaald naar 4 procent"
Wetenschappelijk onderzoek toont alvast een andere tendens aan. In de eerste helft van februari heeft 57 procent van de Oekraïners aangegeven dat ze vertrouwen hebben in hun president. Dat blijkt uit een studie van het KIIS, het Internationaal Instituut voor Sociologie van Kiev. Volgens diezelfde studie zou 37 procent van de Oekraïners Zelenski niet langer vertrouwen.
De 'populariteitsscore' ligt dus een stuk hoger dan wat Trump beweert, maar het is wel een stevige daling in vergelijking met eerdere metingen. Eind 2023 gaf 77 procent van de bevolking aan dat ze achter hun president stonden. In mei 2022, een paar maanden na de invasie, was dat nog 90 procent.
Zelenski heeft misnoegd gereageerd op de uitspraken van Trump. "Het is desinformatie", zegt hij. "Als iemand me nu wou vervangen, zou dat niet lukken. Trump leeft in een desinformatiebubbel."
"Ik zeg dit niet omdat Rusland het zegt", verzekerde Trump echter, "het komt volledig van mij en van andere landen".
"Zelenski is de oorlog gestart"
De afgelopen dagen kwam er ook heel wat kritiek uit Oekraïne op de vredesgesprekken in Riyad, in Saudi-Arabië. Oekraïne hekelt het feit dat ze niet zijn uitgenodigd op die gesprekken, waarop Trump de volgende bewering deed tegenover de aanwezige pers: "Oekraïne had 3 jaar de tijd om de oorlog te beëindigen, je had de oorlog nooit moeten beginnen".
Bekijk: Trump: "Je had de oorlog nooit moeten beginnen"
Die uitspraken kloppen niet. Oekraïne is de oorlog niet gestart, het was Rusland dat in 2022 het land binnenviel. De oorlog begon zonder een officiële oorlogsverklaring en wordt door Rusland aanvankelijk een "speciale militaire operatie" genoemd. Opvallend: ook het Kremlin heeft in het verleden al beweerd dat Oekraïne de oorlog is gestart.
8 jaar eerder had Rusland bovendien het Oekraïense schiereiland Krim geannexeerd, en steunde het separatistische bewegingen in de Donbas-regio en werden er Russische soldaten gestationeerd. Dat gebeurde toen de pro-Russische president, die daarvoor aan de macht was, verdreven werd na verschillende demonstraties.
"Zelenski kan geen einde maken aan de oorlog"
Volgens Trump is Zelenski ook niet de juiste persoon om een einde te maken aan de oorlog. "Ik hou van Oekraïne, maar Zelenski heeft het verschrikkelijk gedaan", aldus Trump. "Zijn land is uiteengevallen en miljoenen mensen zijn onnodig gestorven." Bijna drie jaar geleden viel Rusland Oekraïne binnen.
Daarnaast zegt Trump dat ook Europa er niet in slaagde om vrede te brengen en dat Zelenski "het gemakkelijke geld" wil zien blijven komen.
Bekijk: Trump: "Zelfs een slechte onderhandelaar had de oorlog al kunnen beëindigen"
De Oekraïense president Zelenski heeft al meermaals aangegeven dat hij de oorlog met Rusland wil beëindigen, maar niet ten koste van de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne. Oekraïne wil dat Rusland zich volledig terugtrekt uit de bezette gebieden en eist veiligheidsgaranties om herhaling van agressie te voorkomen.
Dat zijn voorwaarden waar Rusland zich niet in kan vinden. Rusland heeft delen van Oekraïense provincies geannexeerd (Donetsk, Loehansk, Zaporizja en Cherson) en eist erkenning van deze gebieden als Russisch grondgebied. Oekraïne weigert dit.
Bovendien is er ook weinig vertrouwen tussen de partners. Oekraïne gelooft niet dat Rusland een duurzame vrede wil, en Rusland wantrouwt Oekraïne en het Westen. Eerdere vredesonderhandelingen zijn mislukt door gebrek aan compromissen, en de schending daarvan.
Dansende Zelenski
Op sociale media circuleert intussen een neppe video, waarin het lijkt alsof de Oekraïense president Zelenski aan het buikdansen is. De zoon van Trump, Donald Trump jr., heeft de video op zijn X-account gedeeld.
“Zelenski zou de oorlog moeten winnen zonder onze eindeloze dollars. Benieuwd hoe dat zou uitdraaien”, schrijft Trump jr. bij zijn post.
Bekijk: De video van de 'dansende Zelenski' is een deepfake video
De danser op het originele filmpje heeft aan persagentschap Reuters laten weten dat de video die rondgaat op sociale media bewerkt is en dat hij de buikdanser is. Ook experts vertellen aan Reuters dat het om een deepfake-filmpje gaat.
Het is niet de eerste keer dat er een deepfake rondgaat van Zelenski. In 2022 was er een Meta- en YouTube-filmpje waarin de president het heeft over zijn overgave aan Rusland. Hij doet een oproep aan de Oekraïners om de wapens neer te leggen. Zelenski reageerde toen op de duidelijk gemanipuleerde video. Hij noemde het "kinderlijke provocatie".
