"Europa kan rekenen op Duitsland": CDU/CSU en SPD bereiken regeerakkoord

Een kleine anderhalve maand hebben de formatiegesprekken tussen de christendemocratische CDU/CSU en de socialistische partij SPD geduurd. De vooropgestelde datum was Pasen, volgende week zondag dus.

Missie geslaagd voor CDU-kopstuk Friedrich Merz, de voormalige zakenman die wellicht de nieuwe bondskanselier van Duitsland wordt. "Duitsland krijgt een sterke regering die zal handelen", zegt Merz.

Dat het tempo van de formatiegesprekken zo hoog lag, komt door de huidige geopolitieke context. De oorlog in Oekraïne woedt voort, maar vooral het onvoorspelbare (economische) beleid van de Amerikaanse president Donald Trump heeft wind in de zeilen van de gesprekken gezet.

Dat bevestigt Merz op de voorstelling van het regeerakkoord vanmiddag. "Trump heeft een nieuwe wervelwind op de financiële markten ontketend. We weten niet waar toe dat leidt."

Het valt tijdens de persconferentie op: "Duitsland - en met name Merz - staat te popelen om zijn rol op het wereldtoneel op te nemen", zegt Duitslandkenner bij VRT NWS Jeroen Reygaert. "Europa kan rekenen op Duitsland", zegt Merz zelfverzekerd.

Merz zal nog even geduldig moeten zijn. De officiële eedaflegging zal naar alle verwachting pas begin mei plaatsvinden. Eerst moet de nieuwe coalitie nog goedgekeurd worden door de verschillende partijcongressen. "Die horde zal pas na de paasvakantie worden genomen", aldus Reygaert.

Al op voorhand zijn enkele beleidspunten naar buiten gekomen. Zo wil de nieuwe Duitse regering werk maken van grote investeringen in de verouderde infrastructuur. "Daar spreken we over honderden, zo niet duizend miljard euro aan investeringen de komende jaren", weet Reygaert. De komende tien jaar zou het gaan om zeker 500 miljard euro.

Dezelfde grote investeringen wil Duitsland doen in defensie. Dat liet Merz eerder al uitschijnen. "Nu de vrijheid en vrede op ons continent worden bedreigd, moet voortaan ook onze verdediging gelden: whatever it takes", zei Merz begin maart al. Duitsland volgt zo de lijn van andere Europese grootmachten als Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

Voor defensie geldt er zelfs geen bovengrens. Veel geld dus dat uitgegeven zal worden en dat was lange tijd ondenkbaar, mede door de Schuldenbremse. Een Duitse term voor een rem op de begroting. Op 18 maart besliste de Bondsdag, het Duitse parlement, om die rem deels los te laten.

Een historische beslissing en een grote overwinning voor Merz. Kortom: "Voor ons ligt een regeerakkoord dat ons land vooruit zal helpen", zegt Merz tevreden tijdens de persconferentie.

Over het migratiebeleid van de nieuwe coalitie waren nog bijzonder veel vragen. Merz geeft meteen meer uitleg. Zo zullen er grenscontroles - al is het niet duidelijk of die permanent zullen zijn - zijn om zo de migratiestroom tegen te houden. Daarnaast zullen migranten vijf jaar moeten wachten om een Duitse burger te worden en dus te kunnen genieten van de rechten die daarbij horen. Duitsland wil ook meer migranten terug kunnen sturen, onder meer naar Syrië.

Zo lijkt het Merz te zijn gelukt om een strenger migratiebeleid door te voeren. Het was nog afwachten of de SPD daarmee akkoord zou gaan. Al merkt SPD-leider Lars Klingbeil wel op dat "Duitsland een immigratieland blijft. Wie integreert, hoort erbij. Het fundamentele recht op asiel blijft onschendbaar." 

Dat de Union - en in het verlengde Merz - een harder beleid zou voeren, was te verwachten. Eind januari kwam de Union (de samenstelling van de CDU en de CSU) nog op de proppen met een pakket met aanbevelingen voor strengere migratieregels. Dat pakket werd in de Bondsdag goedgekeurd, samen met de uiterst rechtse partij AfD.

In dat pakket is sprake van permanente grenscontroles en dagelijkse deportaties. Correspondent Chiem Balduk sprak toen over een "historisch moment". Volgens hem wilde Merz toen - zo'n 3 weken voor de verkiezingen - "aan het publiek laten zien dat hij de sterke leider is die daadwerkelijk iets kan veranderen in Duitsland. Hij toont dat, als het aan hem ligt, de CDU bereid is om ver te gaan om het migratiebeleid aan te passen."

Merz trekt zo een lijn tussen hem en de vorige christendemocratische bondskanselier Angela Merkel. Zij stond gelijk aan een toleranter migratiebeleid, Wir schaffen das. Merz ziet het dus anders.

Terwijl de regering nog niet eens uit de startblokken is geschoten, is er al een eerste tegenslag. In een laatste grote peiling die vandaag is gepubliceerd, verliest de Union (CDU/CSU). De steun voor de christendemocraten zakt met zo'n 5 procentpunt naar 24 procent. De steun voor de SPD blijft ongewijzigd: 15 procent van de Duitsers staan achter de socialistische partij.

Alternative für Deutschland (AfD) wint 3 procentpunten, goed voor 25 procent. De uiterst rechtse partij wordt zo - volgens de peiling - de grootste partij van Duitsland. 

AfD-voorzitter Alice Weidel noemt het nieuwe akkoord "een capitulatieverdrag" van Merz. Volgens haar maken de CDU en de Beierse zusterpartij CSU geen enkele verkiezingsbelofte waar en is Merz al vóór zijn verkiezing tot bondskanselier op alle fronten mislukt. Merz heeft volgens haar op geen enkel belangrijk terrein zijn standpunten kunnen doordrukken tegenover de SPD.

Ook andere oppositiepartijen reageren kritisch op het akkoord. De Groenen spreken over een grote teleurstelling en vergelijken het akkoord met valium, "terwijl Europa net een energieboost nodig heeft". De uiterst linkse partij Die Linke spreekt van "een coalitieakkoord van onnozelheid en uitzichtloosheid". Voorzitter Ines Schwerdtner vindt dat het de problemen van de mensen niet oplost.