DDR tekent zich weer op de kaart af in verkiezingsresultaat in Duitsland: waarom is het land politiek zo verdeeld?

De kaarten van het naoorlogse Duitsland mogen weer vanonder het stof worden gehaald. Ze tonen hoe Duitsland verdeeld was in twee delen. De DDR in het oosten, die aansluit bij de communisten in de Sovjet-Unie en de BRD in het westen, die op zijn beurt verbonden is met de kapitalistische grootmachten.

De grens tussen de DDR en de BRD lijkt, 35 jaar na de val van de Berlijnse muur, zich weer af te tekenen. Dit keer niet enkel geografisch, maar voornamelijk politiek. 

Friedrich Merz, het brein achter de heropleving van de Union, de versmelting van de CDU en de CSU, weet met zijn christendemocraten de Duitsers in het westen te overtuigen. Op enkele gebieden na, weet zijn partij bijna elk kiesdistrict te winnen.

Alice Weidel mag zich dan weer de winnaar kronen van de verkiezingen in het oosten. Daar kleuren zo goed als alle kiesdistricten AfD-blauw. De hoofdstad Berlijn is een politiek eiland in dit deel van het land. De partij wint ook overtuigend en behaalt in verschillende kiesdistricten meer dan 40 procent van de stemmen. De radicaalrechtse wind waait hier het sterkst. 

Wel belangrijk om te vermelden: in het westen scoort AfD ook goed, met op vele plekken tussen 15 à 20 procent van de stemmen. Omgekeerd is de CDU in het oosten vaak de tweede partij.

Dat de AfD, de Alternative für Deutschland, zo sterk groeit in het oosten, moet niet verbazen. Daar zijn VRT NWS-journalist Jeroen Reygaert en politicoloog Dirk Rochtus (KU Leuven) het met elkaar over eens. "De AfD is de anti-partij. Ze noemen zichzelf het alternatief", zegt Reygaert vanuit Duitsland. Reygaert spreekt zelfs over een andere identiteit. "Op samenkomsten van AfD wordt zelfs'Ost-Deutschland' gescandeerd. Dat is toch wel opvallend."

"De Oost-Duitsers voelen zich het kleinere en armere broertje van het westen", merkt professor Rochtus op. Om die stelling te verklaren, moeten we even terugblikken naar de jaren 90, en de eenmaking van Duitsland.

"In de jaren 90 was er bijzonder veel werkloosheid in het oosten, mede door de de-industrialisering van dat landsdeel." Reygaert merkt op dat er daardoor veel "ongenoegen was. Het gevoel overheerste dat het westen had gewonnen."

De economische ongelijkheid is vandaag nog steeds te zien. "De welvaart in het oosten is maar zo'n 80 procent in vergelijking met het westen", aldus Reygaert. "Dat is een groot verschil, maar dat is nog nooit zo klein geweest. Elk jaar wordt die kloof kleiner."

Ook professor Rochtus ziet een economische ongelijkheid in Duitsland. "In Oost-Duitsland zijn er wel degelijk verschillende steden die het goed doen, denk maar aan Leipzig of Dresden. Maar daarnaast zijn er dorpen en andere steden die economisch heel wat minder voorstellen. Dan heb je ook nog eens een leegloop van het platteland." Volgens Rochtus voelen de Oost-Duitsers zich daarom achtergesteld in vergelijking met West-Duitsland.

Desondanks merken zowel Reygaert als Rochtus dat er veel wordt geïnvesteerd in het oosten van Duitsland. "De infrastructuur, zoals de wegen, zijn enorm verbeterd", aldus Rochtus. "Verschillende steden als Leipzig, Erfurt en Dresden zijn heel wat properder dan de steden in het westen", merkt Reygaert dan weer op. De kritiek van de Oost-Duitsers gaat dus niet helemaal op, klinkt het.

Beide Duitslandkenners zijn het erover eens dat de economische ongelijkheid een duidelijke rol speelt in de verkiezingsoverwinning van Alice Weidel en haar radicaal-rechtse Alternative für Deutschland. Daarnaast zijn er natuurlijk ook  de culturele verschillen.

Het oosten en westen van Duitsland staan niet alleen economisch niet op dezelfde lijn, ook op cultureel en maatschappelijk vlak botsen de twee gebieden. VRT NWS-journalist Jeroen Reygaert merkt op dat ook de jongere stemmers zich afzetten tegen het "progressievere" westen.

"In het oosten zien ze de nadelen van het westen. Die ideeën worden gevoed door de oudere generaties, die hen verhalen vertellen over het leven ten tijde van de DDR. Die verhalen zijn vaak gekleurd en spreken over tijden waar er nog bossen waren in plaats van windmolens. Of waar de genderideologie nog niet bestond." Volgens Reygaert geven die verhalen "een geïdealiseerd en fout beeld" van het échte leven in de DDR.

En dan is er nog Olaf Scholz, de intussen ontslagnemende bondskanselier van Duitsland. Hij stond er al weken slecht voor in de peilingen, was bijzonder onpopulair en dat heeft zich ook geuit in de verkiezingsresultaten. "Ik stem niet op de partijen die aan de macht waren, die hebben 3 jaar niks gedaan", zegt een kiezer.

"De slechte score van Scholz vertaalt zich uiteraard in meer steun voor de oppositiepartijen", haalt professor Rochtus aan. De Duitslandkenner ziet ook dat bijvoorbeeld de radicaal-linkse partij Die Linke ook goed scoort, onder meer in de hoofdstad Berlijn.

De twee grote thema's waren migratie en economie en daar heeft Scholz niet goed gescoord. Denk aan de de-industrialisering waar Scholz een politiek punt van heeft gemaakt. Dat heeft een grotere impact gehad in het oosten, waar de industriesector al sterk werd afgebouwd."

"Dan is er ook nog migratie. Die kwestie is een veel groter thema in Duitsland dan in ons land. Onder Scholz zijn er meer dan 800.000 migranten aangekomen. Hij heeft dat nauwelijks proberen in te dijken", aldus Rochtus.

Economische ongelijkheid, maatschappelijke gevoeligheden en een slechte prestatie van de vorige regering hebben dus een duw in de rug gegeven van rechts Duitsland. Volgens professor Rochtus zal het aan Merz zijn om zijn verkiezingsbeloften waar te maken, wil hij de blauwe golf van AfD een halt toe roepen. "De AfD zal er dan ook alles aan doen om de nieuwe regering het vuur aan de schenen te leggen."