In Oekraïense dorpen bij Russische grens is de dreiging constant: "Bereiden ons voor op jarenlange oorlog"

De trein die eerder in de ochtend uit de Oekraïense hoofdstad Kiev vertrok, vertraagt en komt 5 uur later tot stilstand in Bilopillia, een stadje in de provincie Soemy tegen de Russische grens. De laatste kilometers zijn troosteloos: kapotgeschoten datsja's, uitgebrande autowrakken en zorgvuldig opgestelde verdedigingslinies. Drakentanden, prikkeldraad en loopgraven vormen samen een buffer tegen een mogelijke grondaanval vanuit Rusland.

"We bevinden ons tenslotte op minder dan 10 kilometer van de grens met Rusland", zegt journalist Joeri Kalinitjsenko (57), die ons aan het kleine station opwacht. Hij is groot, gespierd en zijn lange baard oogt verzorgd. Samen met zijn vrouw is hij verantwoordelijk voor de plaatselijke krant van de stad.

Soemy, een provincie in het noordoosten van Oekraïne, grenst aan de Russische regio Koersk. In augustus 2024 lanceerde Oekraïne hier een verrassingsaanval: duizenden troepen staken de grens over en veroverden zo’n 1.200 vierkante kilometer Russisch grondgebied, inclusief bijna 100 dorpen.

Het offensief moest de Russische druk op het Oekraïense front verlichten, vooral in de Donbas, waar Moskou al maanden terrein won. Kiev hoopte dat Rusland troepen zou moeten doorschuiven naar Koersk, maar dat gebeurde slechts beperkt. De veroverde gebieden zouden later mogelijk als pasmunt kunnen dienen.

Maar het pakte anders uit. Met steun van Noord-Koreaanse soldaten en gesterkt door Trumps wispelturigheid slaagden de Russische troepen erin de Oekraïners stelselmatig terug te dringen. Vandaag is slechts een klein stukje land over de grens nog in Oekraïense handen.

We nemen plaats in Joeri's auto en rijden door de stad, tot op een vijftal kilometer van de Russische grens. Een Oekraïense drone-detector flikkert en biept wanneer Russische verkenningsdrones hoog boven onze hoofden de omgeving scannen.

"Het zijn vooral de FPV-drones die ons zorgen baren", zegt Joeri, verwijzend naar de genadeloze First Person View-drones die langs beide kanten van de frontlinie worden ingezet. "Sinds kort bereiken ze Bilopillia. We zijn constant op onze hoede."

Langs de grens in de provincie Soemy spelen Russische en Oekraïense infiltratie-eenheden een kat-en-muisspel. "Al weken proberen Russische eenheden op verschillende plekken de grens te doorprikken. Ze voelen zich gesterkt door de heroveringen die ze maken in Koersk", waarschuwt Joeri.

Joeri en zijn vrouw Natalia maken de oorlog vanop de eerste rij mee, al sinds de grootschalige invasie in februari 2022. "De hele regio werd toen snel bezet door de Russen", zegt Joeri, terwijl we langs de gebombardeerde middelbare school van de stad rijden. "Maar Bilopillia niet. Onze stad was een uitzondering."

Volgens burgemeester Joeri Zarko speelden specifieke geografische factoren een rol in het vrijwaren van de stad. "De vele waterlopen en de slechte staat van de bruggen en wegen maakten een snelle opmars met zwaar materieel nagenoeg onmogelijk", legt hij uit. "De Russische troepen kozen voor de gemakkelijkere routes en lieten ons links liggen."

We spreken de burgemeester in zijn kantoor. "Dat we niet bezet waren, betekent niet dat we niet de volle laag kregen – en nog steeds krijgen", stelt hij. Doorheen de maanden heeft hij een aanzienlijke collectie granaat-, drone- en bomscherven verzameld. Hij laat er eentje zien. "Deze eindigde in de muur van mijn kantoor", zegt hij, bijna uitgelaten. "Ik heb de ramen van dit gebouw 3 keer opnieuw laten herstellen."

In 2022 telde Bilopillia nog 16.000 inwoners. Vandaag is dat aantal gehalveerd. Deze demografische krimp heeft diepe sporen nagelaten in het stadsweefsel. Veel winkels zijn gesloten, sommige wijken zijn praktisch verlaten, en de scholen draaien op halve capaciteit en teren exclusief op online onderwijs.

"Families met kinderen keren weliswaar stilaan terug, maar we blijven de veiligheidssituatie constant monitoren. Onze grens met Rusland is 43 kilometer lang en omvat 21 dorpen." Voor de oorlog had Bilopillia een nauwe band met Rusland. "We waren broedersteden. Russen kwamen hier voor kwalitatief beter voedsel, wij gingen daarheen voor goedkopere brandstof." Die tijden zijn voorgoed voorbij.

De stad kampt nu met regelmatige aanvallen, waaronder een nacht waarin "maar liefst 40 Shahed-drones neerdaalden", aldus de burgemeester. De voortdurende dreiging heeft geleid tot een geheel nieuwe infrastructuur van schuilkelders, versterkte gebouwen en evacuatieroutes.

Na de invasie organiseerde de gemeenschap zich snel. De lokale bevolking bleef goed geïnformeerd via de krant van Joeri en Natalia, een vertrouwd medium wanneer telefoon- en internetverbindingen faalden. “Mensen geloofden wat erin stond. Ze vertrouwen ons en de gemeenschap die we vertegenwoordigen.” Tegenwoordig spelen sociale media, zoals Facebook en Telegram, een cruciale rol in de informatieverspreiding.

Natalia zegt het zelf: "Geschiedenis leer je niet uit boeken, maar uit kranten." De krant biedt niet alleen lokaal nieuws, maar speelt ook een belangrijke rol in het documenteren van de geschiedenis die zich voor hun ogen afspeelt.

Ondanks de constante dreiging is burgemeester Joeri Zarko optimistisch. "We zijn nu beter voorbereid dan ooit op wat er kan komen." Hij wijst naar een gedetailleerde evacuatiekaart aan de muur. "We hebben schuil- en evacuatieplannen voor elke wijk, noodvoorraden verspreid over strategische locaties, en een netwerk van vrijwilligers die binnen een uur de meest kwetsbare inwoners kunnen evacueren als dat nodig is."

Maar de oorlog laat zich nog elke dag voelen. "Elke nacht vliegen Iraanse Shahed-drones over Bilopillia, op weg naar de rest van Oekraïne. Het zijn er steeds meer. We geloven niet in een bestand tussen Oekraïne en Rusland op korte termijn."

Bij valavond rijden we naar het huis van Joeri en Natalia, aan de rand van de stad, richting Rusland. In de auto deelt Natalia haar gedachten. "Er zijn nu veel soldaten in de stad. Dat stelt ons gerust. In 2022 waren ze er niet, toen stonden we er alleen voor. Nu niet meer."

Ze slikt even en voegt eraan toe: "Soms gaan we slapen en worden we wakker met verse sporen op de weg – voetafdrukken, rupsbanden voor onze huizen. Het betekent dat er activiteit is, dat we beschermd worden." Maar ondanks die aanwezigheid blijven Joeri en Natalia alert, altijd in evacuatiemodus, altijd klaar om te vertrekken.