Sinds begin van oorlog komt er alleen zout water uit de kranen van Oekraïense stad Mykolajiv: VRT NWS trok erheen

24 februari, drie jaar geleden. Russische troepen vallen Oekraïne massaal aan en rukken razendsnel op. Cherson, aan de monding van de Dnjepr-rivier die Oekraïne doormidden snijdt, valt snel in Russische handen. Gesterkt door deze successen zetten de Russen koers naar Odessa, de parel van de Zwarte Zee.

Maar eerst moeten ze voorbij Mykolaijv, een havenstad met 600.000 inwoners tussen Cherson en Odessa. Daar loopt hun opmars vast. In april 2022, anderhalve maand na de invasie, beseffen de Russen dat Mykolajiv innemen te moeilijk wordt. Hun nieuwe strategie: de stad onleefbaar maken.

"Op 12 april 2022 bombardeerden Russische troepen de waterleidingen aan de Dnjepr bij Cherson", zegt Boris Doedenko, algemeen directeur van Mykolajiv Vodokanal, terwijl hij vanuit zijn kantoor de situatie schetst. "Een catastrofe, want al ons water kwam uit de Dnjepr. Van de ene op de andere dag stond de stad droog."

Het stadsbestuur moest dringend op zoek naar alternatieven. "Dat was geen eenvoudige opgave", aldus Doedenko. "Het Dnjepr-water was van uitstekende kwaliteit en had nauwelijks filtratie nodig. We moesten nu overschakelen op rivieren dichter bij de stad."

Mykolajiv begon water te pompen uit twee rivieren, de Zuidelijke Boeg en de Inhul, maar dat had tegelijk desastreuze gevolgen. "Dat water is zout en totaal ongeschikt voor consumptie", legt Doedenko uit, terwijl hij de rivieren op zijn iPad aanwijst. "Bovendien was het zo corrosief dat het niet alleen onze waterleidingen ernstig aantastte, maar ook de huishoudtoestellen van de inwoners."

Buiten het zicht van de stad, verscholen tussen industriële gebouwen, wordt daarom dag en nacht gewerkt aan een grootschalige zuiveringsoperatie. Hier probeert Mykolajiv het troebele water uit de Inhul-rivier om te toveren tot iets bruikbaars.

"We voeren een constant gevecht tegen het zoutgehalte", zegt Volodymyr Nestertsjoek, hoofd waterzuivering, terwijl hij langs de enorme filtratietanks loopt. "Met geavanceerde reverse-osmose installaties kunnen we dagelijks minstens een deel van het water drinkbaar maken." Een grote verantwoordelijkheid, beseft Volodymyr, die in Duitsland een opleiding kreeg om met deze complexe machines om te gaan. 

Het water dat drinkbaar gemaakt is, kunnen inwoners afhalen bij 250 distributiepunten verspreid over het hele stadscentrum. Op elk moment van de dag trekken gezinnen met lege waterflessen en jerrycans door de brede boulevards.

Ksenia en Pavlo, beiden 28 jaar, staan in de rij om hun zeven waterflessen te vullen aan een automaat. "We komen hier ongeveer een keer per week met de wagen, en vullen alle flessen in één keer", beschrijft Ksenia de nieuwe familieroutine, haar zoon Oleksander (3) in haar armen.

"Het is uitputtend", zegt de familie. "We leven niet alleen met een constante dreiging van bombardementen. Ook praktisch moeten we ons aanpassen aan deze verschrikkelijke realiteit. Rusland probeert ons te kraken, onze stad onleefbaar te maken." Het gesprek wordt onderbroken door het luchtalarm. "Het zoveelste van de dag", blaast Ksenia. Het gaat door merg en been.

5 van de 7 waterflessen van de familie zijn intussen gevuld, wanneer plots de automaat leeg blijkt. De twee ouders vloeken. “We zullen morgen moeten terugkomen.” In hun kielzog schuiven andere bewoners bij. Allemaal maken ze rechtsomkeer, ietwat teneergeslagen.

Met 'slechts' 250 waterdistributiepunten in de stad is lang niet iedereen geholpen. Daarom kwam watermaatschappij Vodokanal met een creatieve oplossing: verschillende tramlijnen doorkruisen sinds drie jaar de stad, niet met passagiers aan boord, maar met tot drieduizend liter drinkwater.

Om 15 uur lokale tijd stopt de watertram in een buitenwijk van Mykolajiv. Een twintigtal gepensioneerden trotseert de gure zeewind, allemaal met een karretje vol lege waterflessen. Aleksej, ver voorbij de 60, lacht flauwtjes. "Ik kom hier bijna elke dag. Om water te halen, ja", zegt hij. "Maar ook om vrienden en kennissen te zien. De watertram zorgt voor sociale cohesie."

Raïsa (67) bestuurt de tram met ijzeren, maar zachte hand. "Voor de grootschalige invasie bracht ik mensen naar hun bestemming”, zegt ze met een glimlach. "Vandaag is het water. Het geeft voldoening. Mensen rekenen op mij." Ze kijkt naar de rij wachtenden. "Sommigen staan hier elke dag, waterflessen in de hand."

De situatie maakt de wachtende menigte niet alleen moedeloos, maar ook boos. Een vrouw zucht gefrustreerd. "Ik woon op het vierde verdiep, zonder lift. Wekelijks al deze waterflessen naar boven slepen, dat breekt me op."

De watertram en de distributiepunten in de stad bieden de inwoners van Mykolajiv tijdelijk soelaas voor drinkwater, maar niet alle water uit de Zuidelijke Boeg en de Inhul kan ontzout worden. 

"In het waterzuiveringscomplex zijn ook nog installaties die stammen uit de Sovjettijd", legt Volodymyr uit. "Ze verwerken het gros van het water, maar kunnen het niet volledig ontzouten. Het resultaat is het troebele water dat uit de kranen komt, ondrinkbaar maar bruikbaar voor toiletten en soms om zich te wassen."

"Alle huishoudtoestellen gaan kapot", vertelt een vrouw bij de waterbedeling. "Het zoutgehalte in het water vreet aan alles: de kraan in de badkamer, die in de keuken. We hebben de boiler onlangs moeten vervangen. Dat brengt allemaal extra kosten met zich mee. Wie betaalt dat? Mijn pensioentje gaat er zo door." Ze schudt haar hoofd. "En dan heb ik het nog niet eens over de douches die we nemen met dat troebele water. Je wordt er gewoon niet schoon van."

De realiteit is somber. "De corrosie vreet letterlijk door onze stad heen," verzucht Volodymyr. "We verliezen nu veel van het water door lekkende leidingen. Op termijn zal het hele ondergrondse netwerk, meer dan 1.200 kilometer, vervangen moeten worden. Een operatie die miljarden zal kosten en jaren zal duren." Hij kijkt bezorgd. "Maar eerst moeten we deze oorlog overleven."

Volodymyr schudt bedenkelijk zijn hoofd bij de vraag naar de recente vredesgesprekken tussen de Amerikaanse president Donald Trump en zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin.

"Politici kunnen papieren ondertekenen, maar dat maakt ons water niet plots drinkbaar," zegt hij met een bittere glimlach. "De pijpleidingen zijn vernield, de rivieren vervuild. Zelfs als de geweren morgen zwijgen, zullen de inwoners van Mykolajiv nog jaren met jerrycans blijven lopen."