Trumps strategie voor Oekraïne is chaotisch, maar zijn doel is duidelijk: oorlog met Rusland vermijden

Wie het voorbije weekend het interview van Trumps speciale gezant Steve Witkoff zag bij de radicaal-rechtse commentator Tucker Carlson kan de laatste illusies over Trumps onpartijdigheid laten varen.

Witkoff nam klakkeloos de visie over van het Kremlin dat de 4 oostelijke provincies Loegansk, Donetsk, Zaporizja en Cherson bij Rusland horen en dat een "overweldigende meerderheid" van bewoners daar ook zo over denkt. De referenda van september 2022, die tot nu toe door geen enkel westers land ernstig werden genomen, vormen daarvoor het bewijs - aldus Witkoff. 

Het beloven dus nog aartsmoeilijke onderhandelingen te worden. Formeel is de VS nu een bemiddelaar  - terwijl het onder Biden nog zonder meer een bondgenoot was van Oekraïne. In de praktijk zijn de Amerikanen gewillige dienaars van de Russische agenda. De vraag is waarom ze zo gedraaid zijn.   

De vinger leggen op de juiste redenen voor die radicale koerswijziging is niet eenvoudig. De communicatie van president Trump is niet eenduidig en die van zijn adviseurs evenmin. Bovendien lijken niet alle medewerkers van Trumps regering volledig op één lijn te zitten. En van een goed uitgekiende strategie, laat staan een stappenplan, is er geen sprake. 

Er worden meerdere verklaringen geopperd voor Trumps pro-Russische opstelling. De meest tot de verbeelding sprekende uitleg dook de voorbije week nog op: Trump zou in de late Sovjetjaren gerekruteerd zijn door de KGB als spion.

Een vergelijkbare theorie circuleert al langer: de Russen zouden over heel wat compromitterend materiaal beschikken waarmee ze de president kunnen chanteren. Die verklaringen zijn spectaculair, maar vooralsnog niet bewezen. 

Een andere, meer aannemelijke reden zoeken sommigen in de ideologische verwantschap die Trump voelt met de autocratische Poetin. Zijn regering zet in de VS onmiskenbaar een autocratische koers uit, waarbij de besluiten van rechters genegeerd worden en de bevoegdheden van het Congres worden miskend.

In die visie wil Trump met Poetin kunnen praten en zaken doen als autocraten-onder-elkaar. Sterker nog, voor sommige ideologische scherpslijpers rond Trump zou Rusland ook een toonbeeld zijn van een sterke, monoculturele natie van en voor witte mensen. Ook Europese extreem-rechtse partijen hebben ooit met die gedachte geflirt. 

Die denkbeelden kunnen zeker een rol spelen, maar kunnen moeilijk verklaren waarom de volledige regering-Trump zo overtuigd meeloopt in de nieuwe richting. Er is een diepere reden of doelstelling, en die is wel degelijk strategisch. 

Je kan minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio moeilijk verdenken van enthousiaste liefde voor Moskou. Toch steunt hij vooralsnog Trumps aanpak in de onderhandelingen. Daar valt een logische en rationele verklaring voor te geven.

De Amerikanen hebben hun rekening gemaakt en zijn tot een besluit gekomen: voor de belangen van de VS is Rusland geen bedreiging meer, zolang het niet tot een conflict komt. Anders gezegd: Trump en zijn team willen koste wat het kost elke gewapende confrontatie met Rusland vermijden en ontlopen. 

Het is al enkele jaren de analyse van meerdere Amerikaanse geostrategen dat de VS geen oorlog aankan op 2 fronten. Een gewapend conflict dat gelijktijdig moet worden uitgevochten in het oosten van het continent Eurazië (tegen China) en op de westelijke flank (tegen Rusland) zou de militaire, economische en financiële middelen van de VS gevaarlijk uitputten.

De nieuwe generatie in het militair-strategisch establishment van Washington is ervan overtuigd dat een oorlog met China steeds waarschijnlijker wordt. De VS moeten zich daarom losweken van hun Atlantische verantwoordelijkheid en Europa aan de Europeanen laten.

Die visie is zeker niet exclusief eigen aan team-Trump. Trump duwt ze alleen maar bruusker en brutaler door, vanuit zijn eigen Trumpiaanse denkkader.

Het is intussen wel algemeen bekend dat Trumps visie op buitenlands beleid sterk bepaald wordt door zakelijke overwegingen. Trump wil iets te winnen hebben bij samenwerking met andere landen, of in elk geval wil hij daar niks bij verliezen. Een bondgenootschap omwille van het bondgenootschap, een alliantie op basis van tradities of zelfs afspraken en verbintenissen - dat is voor de huidige president niet voldoende.  

Evenmin laat Trump zich in zijn buitenlandse politiek leiden door morele principes als mensenrechten, vrijheid of democratie. Dat is niet noodzakelijk een 'im-morele visie', maar wel een 'a-morele': de moraal doet er niet echt toe. 

Vanuit die bredere benadering wordt het begrijpelijk dat Trump zich weinig zal bekommeren om de Russische dreiging voor, bijvoorbeeld, de Baltische staten. Maakt het de Amerikanen echt wat uit dat Rusland pakweg Litouwen zou heroveren? Vormt dat een bedreiging voor de Amerikaanse macht of belangen? En vooral: wat kost het de VS om Litouwen tegen zulke dreiging te beschermen?

Trump en zijn team schuiven tradities en morele principes aan de kant en maken hun rekening. Zolang ze zich als bondgenoot aan de kant scharen van Oekraïne dreigen ze meegezogen te worden in een escalerend conflict dat ze niet langer als het hunne beschouwen.

Om de beperkte Amerikaanse militaire middelen steeds meer paraat te houden voor een confrontatie met China moet de VS zich van het Europese toneel kunnen verwijderen. In eerste instantie moeten ze een oorlog met Rusland vermijden. 

De Amerikanen zouden zich ook halsoverkop kunnen terugtrekken uit Europa, met troepen en wapensystemen, en zich volstrekt niet meer om de oorlog in Oekraïne bekommeren. Maar Trump wil het eervoller spelen: hij wil graag de Nobelprijs voor de Vrede.

Bovendien hoopt hij, via de mineralendeal met Oekraïne, nog wat zijdelingse voordelen uit de brand te slepen. Als derde bonus mikt hij op economische samenwerking met Rusland. En Rusland losweken uit de Russisch-Chinese as zou de echte vijand China verzwakken. 

Of die redenering de juiste is, is een ander paar mouwen. Veel Amerikaanse economen zullen Trump ontraden om Europa   - en de enorme Europese consumentenmarkt - kwetsbaar te laten voor Russische agressie. Ruslandkenners zouden hem kunnen waarschuwen voor Poetins onbetrouwbaarheid. Noordpoolwatchers zullen hem de tientallen Russische steunpunten aanwijzen in het Arctische gebied, veel uitgebreider dan de Chinese aanwezigheid tot nu toe.

Maar op korte termijn zou zo'n deal kunnen werken: Moskou dat Washington ontziet terwijl het Europa verder onder druk zet. En zo kan Washington het vizier op Peking richten. 

Europa moet nog steeds bekomen van de schokkende vaststelling dat de VS geen bondgenoot meer is of zich nog nauwelijks als zodanig opstelt. President Macron en premier Starmer gaan in het Witte Huis paaien en smeken: laat ons niet in de steek, loop niet te snel weg alstublieft. NAVO-secretaris-generaal Rutte probeert de alliantie samen te houden door de Europese lidstaten op hun verantwoordelijkheid te wijzen. Toch begrijpen ze alle 3 dat de wereldorde in een nieuwe plooi is gelegd. 

Op korte termijn kunnen ze enkel proberen om in de vredesonderhandelingen het Oekraïense standpunt te ondersteunen. Daarvoor moeten ze met Trump in gesprek blijven. Op langere termijn moeten ze rekening houden met een Amerikaanse uittocht - uit Europa en de NAVO. Ook een vredesdeal is geen garantie op een blijvend Amerikaans engagement. Het kan zelfs een excuus zijn voor president Trump om te vertrekken. 

Bij FOX News zei Trumps gezant Steve Witkoff nog iets anders opmerkelijks, met name over Vladimir Poetin.  "Ik zie het gewoon niet dat hij heel Europa wil innemen." Waar maken we ons dan eigenlijk zorgen over, in Europa?