Het plan van Commissievoorzitter Von der Leyen om Europa te herbewapenen: 800 miljard euro en oogje dicht wat begrotingen betreft

Europa wil een versnelling hoger schakelen als het gaat over de eigen militaire slagkracht en reikt daarbij de Europese lidstaten de hand met een nieuw plan: 'Rearm Europe'. Het plan, dat vandaag werd voorgesteld door Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, maakt tot 800 miljard euro vrij voor de ontwikkeling van de Europese defensie-industrie en steun aan Oekraïne.

Het plan wil de lidstaten van de Europese Unie extra budgettaire ruimte geven door investeringen in defensie buiten de begroting te houden. Door de nationale 'ontsnappingsclausule' te activeren, zouden die uitgaven geen negatieve impact hebben op de berekening van de begroting of de schuld van een land. 

"Als de lidstaten hun uitgaven met gemiddeld 1,5 procentpunt verhogen, kan dit over vier jaar bijna 650 miljard euro extra opleveren voor defensie-uitgaven", aldus Von der Leyen. Ons land spendeerde in 2024 1,3 procent van het bruto binnenlands product aan defensie en de regering heeft in het regeerakkoord opgenomen dat dat tegen 2029 moet stijgen naar 2 procent. Al heeft premier Bart De Wever (N-VA) al laten verstaan dat die sprong tegen de zomer een feit moet zijn.

Nog een voorstel is om een nieuw financieel instrument in het leven te roepen dat 150 miljard euro aan leningen zal voorzien voor de lidstaten om te investeren in defensie. Daarvoor zullen ze worden verplicht om aankopen gezamenlijk te doen en moet het aangekochte materiaal ook compatibel zijn met andere systemen.

Daarbij wordt specifiek gekeken naar de Europese verdedigingscapaciteiten in de lucht en tegen mogelijke aanvallen met raketten. Denk daarbij aan munitie, maar ook drones of extra mogelijkheden op het vlak van cyberveiligheid.

Von der Leyen wil lidstaten ook de mogelijkheid geven om budgetten die ze kregen in het kader van het Europees cohesiebeleid te heroriënteren naar defensie. Het cohesiebeleid ondersteunt minder rijke landen binnen de Unie om de welvaartverschillen met de andere regio's te overbruggen.

Tot slot wil de Commissie extra private middelen mobiliseren via de Europese Investeringsbank (EIB) en de spaar- en investeringsunie versnellen. Alles opgeteld moet dat dus een beschikbaar budget van 800 miljard euro opleveren.

De nood aan extra investeringen is hoog, aldus Von der Leyen. "Ik moet de ernstige situatie of de bedreigingen waarmee we te maken hebben niet beschrijven. Of de verwoestende gevolgen die we zullen moeten ondergaan als die dreigingen werkelijkheid worden. Het is tijd om ons te herbewapenen."

"Europa is klaar om massaal meer te investeren in defensie. Op deze manier kan het op korte termijn beantwoorden aan de urgentie om Oekraïne te ondersteunen, maar kan het ook op lange termijn voldoen aan de noodzaak om meer verantwoordelijkheid op te nemen voor onze eigen Europese veiligheid."

Von der Leyen kondigde het plan 2 dagen voor een speciale Europese top aan, waar de veiligheid van Oekraïne én de toekomst van de Europese defensie-industrie op het programma staan. Die top staat onder hoogspanning nu de Verenigde Staten tijdelijk alle militaire hulp aan Oekraïne zou stopzetten. De Commissievoorzitter sloot haar persmoment wel af met de woorden: "We blijven nauw samenwerken met onze partners van de NAVO."

Met het plan beantwoordt Von der Leyen aan de vraag van de lidstaten om soepeler toe te kijken op hun schuldgraad. Zo zijn ze zelf makkelijker in staat om investeringen te doen, bijvoorbeeld in hun lokale defensiesector, maar vermijdt de Commissievoorzitter ook moeilijke discussies over gezamenlijke Europese aankopen of militaire samenwerking. Daarover is het moeilijker om alle neuzen in dezelfde richting te krijgen.

Veel meer details over de plannen geeft de Commissie voorlopig niet. De staatshoofden en regeringsleiders zullen zich donderdag over de voorstellen buigen. Verwacht wordt dat ze aan de Commissie zullen vragen bepaalde voorstellen verder uit te werken om ze op de volgende EU-top op 21 en 22 maart voor te stellen, weet persbureau Bloomberg van ingewijden. De Commissie heeft op 19 maart ook de publicatie van het witboek defensie voorzien.