Is het herbewapeningsplan van Ursula von der Leyen voldoende om de Europese Unie weerbaar te maken tegen een Russische agressie? En komt de extra hulp niet te laat voor Oekraïne? Defensie-experts Michelle Haas en Yf Reykers laten hun licht schijnen over het 'Rearm Europe'-plan: "Dit is bemoedigend en broodnodig."
Defensie-experts over Europees herbewapeningsplan: "Godsgeschenk voor De Wever en Francken"
Xavier Vuylsteke de Laps
Gepubliceerd:
Hoe ambitieus is 'Rearm Europe'?
Het herbewapeningsplan van Ursula von der Leyen goochelt met miljarden: 150 miljard uit Europese leningen en 650 miljard die de lidstaten kunnen investeren door flexibelere regels. Maar hoe uitzonderlijk is dat?
"Het is een opvallend plan, zowel in snelheid als in inhoud", legt professor internationale relaties Yf Reykers (Universiteit Maastricht) uit in De Wereld Vandaag op Radio 1. "Von der Leyen toont dat ze niet wil wachten op de bijzondere Europese Raad van komende donderdag, maar ook dat haar Europese Commissie bereid is om de financiële ruimte te creëren voor 800 miljard aan investeringen."
Hij benadrukt wel dat enkel de 150 miljard euro aan leningen rechtstreeks van Europa komen. Voor de resterende 650 miljard worden de lidstaten zelf aangemoedigd om die op tafel te leggen. Een onderscheid dat we volgens doctoraatsonderzoeker Europese defensie Michelle Haas (UGent) in het juiste perspectief moeten plaatsen.
"Die 150 miljard euro vanuit de EU is dus niet ter vervanging van de nationale budgetten. Sterker nog, het gaat uit van een stijging van die budgetten. Ter vergelijking, 150 miljard euro is ongeveer 3 keer het defensiebudget van Frankrijk en 6 keer dat van Nederland. Daarmee kan je niet heel Europa versterken."
Dat de begrotingsregels versoepeld worden voor investeringen in defensie is wel een belangrijke maatregel. "Voor de regering-De Wever en voor defensieminister Theo Francken is dit een godsgeschenk", aldus Reykers. "België werd al geconfronteerd met grote besparingsoperaties, dus het is heel belangrijk dat het extra inspanningen in defensie buiten de begroting kan houden."
Waar gaan die 800 miljard euro naartoe?
Wat koop je voor 800 miljard euro? En waar heeft Europa militair het meeste nood aan?
"De 150 miljard aan leningen zal in de eerste plaats geïnvesteerd worden in kritische defensiecapaciteit. Die werd tot nu toe vooral door de Verenigde Staten voorzien", legt Reykers uit. "Denk maar aan munitie, maar ook drones, luchtafweer of de capaciteit om grote gezamenlijke operaties op te zetten."
België heeft zo'n 23.000 actieve militairen, maar slechts een heel kleine minderheid daarvan is operationeel inzetbaar
Yf Reykers, professor internationale relaties en defensie-expert (Universiteit Maastricht)
"De totale capaciteit van de Europese legers is samen voldoende groot, maar het gaat ook over operationele paraatheid. België kende een jarenlange afbouw van de personeelscapaciteit. We hebben nu zo’n 23.000 actieve militairen, afhankelijk van hoe je het berekent, maar slechts een heel kleine minderheid daarvan is operationeel inzetbaar. Ook dat is een werk van lange adem."
"De investeringen zullen ook gepaard moeten gaan met een aangepast industriebeleid", vult Haas aan. "In de defensiesector heerst er nog veel onzekerheid over de vraag naar hun producten in de toekomst. Nieuwe productielijnen uitbouwen vraagt veel capaciteit, investeringen en tijd. Dit plan zal meer vertrouwen kweken, omdat er meer financiële ruimte wordt gecreëerd."
Zal het voldoende zijn om Europa te beschermen?
Momenteel staat Europa tegenover een urgente dreiging in Oekraïne en de mogelijkheid van een nieuw rechtstreeks conflict met Rusland op een langere termijn. Beide zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, stellen de defensie-experts.
Op korte termijn is het uitkijken of de EU het gat kan opvullen dat achterblijft als de VS zijn steun voor Oekraïne effectief opschort. "Het is uitkijken naar de conclusies van de Europese Raad donderdag", wikt Reykers. "Het ziet ernaar uit dat men zal beslissen om de huidige steun verder te zetten en dat er een vooruitzicht wordt geplaatst om extra militaire steun te voorzien."
"In een ideaal scenario zal dat volstaan voor Oekraine om stand te houden. De vraag is of de middelen snel genoeg kunnen gegenereerd worden."
Dan is er nog de vraag of dit plan Europa op de lange termijn voldoende weerbaar maakt. "Als er met dit plan echt 800 miljard euro collectief geïnvesteerd kan worden, dan zou ons dat al meteen in lijn brengen met de nieuwe, ambitieuze doelstellingen van de NAVO", maakt Haas zich sterk.
"Want de verwachting is dat de NAVO-norm zal stijgen. Wanneer dat het geval zal zijn, is nog niet duidelijk, maar het zal richting 3 à 3,5 procent gaan."
"Dit plan is alvast een hoopgevende actie", sluit Reykers af. "Heel lang is de Europese defensie een processie van Echternach geweest, waarbij de politieke wil ontbrak om de daad bij het woord te voeren. Sinds afgelopen vrijdag is het besef ingedaald dat de Europese Unie in haar eigen militaire slagkracht zal moeten voorzien. Dat is bemoedigend en broodnodig."
