De geopolitieke situatie dwingt ons land om sneller en meer dan gepland te investeren in het leger. Veel marge om extra miljarden uit te geven heeft de regering niet. "Dit dreigt nog eens bovenop de onmetelijke budgettaire problemen te komen die we al hadden", waarschuwt premier Bart De Wever (N-VA).
De Wever wil "spurtje trekken" om NAVO-norm te halen, maar waar moeten extra miljarden voor defensie zo snel vandaan komen?
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Op dit moment spendeert ons land ongeveer 8 miljard euro per jaar aan Defensie, omgerekend 1,3 procent van het BBP. In het regeerakkoord staat het plan opgevat om dat tegen 2029 op te trekken naar de vereiste zogenoemde NAVO-norm van 2 procent.
Die ambitie lijkt ondertussen achterhaald. Sinds de regering haar plannen nog geen maand geleden voorstelde, is de geopolitieke situatie in sneltempo aan het veranderden.
De wereld wacht niet
Verschillende Europese leiders, waaronder premier De Wever, benadrukten dat Europa snel werk moet maken van een sterkere eigen defensie, onafhankelijker van de Verenigde Staten.
"We moeten als Europa zo snel mogelijk volledig onze eigen veiligheid kunnen verzekeren", benadrukte de premier nog eens tijdens het vragenuurtje in De Kamer.
We kunnen niet uitsluiten dat op korte termijn bijkomende inspanningen nodig zullen zijn. We zullen een spurtje moeten trekken en dat zal gebeuren
Premier Bart De Wever (N-VA)
"Een verhoogde bijdrage van ons land is al voorzien in het regeerakkoord. Maar we kunnen niet uitsluiten dat op korte termijn bijkomende inspanningen nodig zullen zijn. We zullen een spurtje moeten trekken en dat zal gebeuren", verzekerde De Wever.
De investeringen zullen niet alleen sneller moeten komen, ze zullen ook hoger zijn dan nu voorzien. Secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte zinspeelt ondertussen al op een nieuwe NAVO-norm van 3 procent of meer. "Als dat op je afkomt dan ben je niet uit het peloton gelost als België, maar dan sta je gewoon helemaal nergens meer", aldus de Wever.
Besparingsregering die extra moet uitgeven
De druk om snel meer te investeren brengt de regering in moeilijke papieren.
De absolute prioriteit van deze regering is namelijk om de Belgische overheidsfinanciën op orde te zetten. Veel geld voor nieuwe investeringen is er dus niet, ook niet voor het leger. In de algemene begroting is tegen 2029 slechts plaats voor 1 miljard euro extra voor Defensie.
Maar om aan de NAVO-norm van 2 procent te voldoen, is er tot 4,5 miljard euro extra nodig. Voor 3,5 miljard euro moet de regering dus op zoek naar een alternatief buiten de reguliere begroting.
Nu een versnelling van de investeringen zich opdringt, komt de vraag vroeger dan gepland op de regeringstafel. Op de vraag waar de regering snel die benodigde extra miljarden euro zal vinden, gaf de premier geen antwoord in de Kamer. "Er moet duidelijkheid komen, want we verliezen tijd", klonk het bij oppositielid Kjell Vander Elst (Open VLD) tijdens het vragenuurtje.
Belfius verkopen om F-35's mee te betalen?
Eén van de mogelijke pistes beschreef de regering zelf al in het regeerakkoord. Daarin is sprake van de oprichting van een Defensiefonds. Vanuit die aparte pot met geld zouden dan bijvoorbeeld extra F-35’s en munitie gekocht kunnen worden.
De regering wil 2,4 miljard euro in het Defensiefonds pompen. Dat geld moet komen uit de overheidsparticipaties in bedrijven. De Belgische staat is aandeelhouder en dus (mede)eigenaar van verschillende bedrijven. Denk bijvoorbeeld aan Belfius, BNP Paribas en Brussels Airport.
Hoe werkt het Defensiefonds? "De centen zullen gezocht worden bij overheidsparticipaties in bedrijven"
Dat kan op 2 manieren geld opleveren. De overheid deelt in de winst via dividenden, een bedrag dat de bedrijven uitkeren aan hun aandeelhouders. Dat levert jaarlijks honderden miljoenen euro op aan inkomsten voor de begroting.
Een 2e manier om inkomsten te generen uit de participaties is door ze te verkopen. Het gaan dan wel om een eenmalig bedrag, en bij een volledige verkoop kan daarna geen beroep meer gedaan worden op het dividend, maar kan in 1 klap wel veel geld opbrengen.
Geef mij tijd om het fonds op te richten en te bekijken welke participaties we behouden of verkopen
Minister van Defensie Theo Francken (N-VA)
De regering onderzoekt nu met welk bedrag en hoe snel het fonds gespijsd kan worden. "Sommigen beweren dat de verkoop van aandelen niet volstaat om het budget te halen. Geef mij tijd om het fonds op te richten en te bekijken welke participaties we behouden of verkopen", zei minister van Defensie Theo Francken (N-VA) vorige week in het parlement. "We zullen niet talmen, de eerste inkomsten moeten er al zijn voor 31 december 2025."
Buiten de begroting
De regering hoopt daarnaast dat de Europese Commissie een ontsnappingsroute biedt. Begin februari kondigde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen aan dat lidstaten uitgaven aan het leger buiten de begroting mogen houden.
Dat wil zeggen dat landen uitgaven kunnen doen die niet onder de Europese begrotingsregels vallen. Het begrotingstekort zou dan de 3 procent van het BBP mogen overschrijden zonder dat landen daarvoor op het gevreesde Europese strafbankje belanden. Op details is het nog wachten.
"In buitengewone tijden moet het mogelijk zijn om buitengewone maatregelen te nemen", zei von der Leyen daarover. Ook tijdens de coronacrisis versoepelde de Commissie de begrotingsregels.
Het geeft ons land wat ademruimte, maar verandert niets aan de Belgische begroting. Europa mag dan wel soepel omgaan met de extra uitgaven, ze moeten – op termijn eventueel – wel gecompenseerd worden.
Midden maart
Minister van Begroting Vincent Van Peteghem (CD&V) wil voorlopig geen commentaar geven op de zoektocht naar de extra miljarden voor Defensie.
De regering bekijkt volop welke pistes er mogelijk zijn, klinkt het bij een woordvoerder. Midden maart moet België zijn begrotingsplan voor de lange termijn indienen bij de Europese Commissie. Later dit voorjaar moet ook de definitieve begroting voor dit jaar afgeklopt en goedgekeurd worden.
