Kan Macron Trump overtuigen van Europees standpunt rond Oekraïne? Oud-diplomaat: "Dit soort verraad heb ik zelden gezien"

"Ik ben blij dat er eindelijk iemand uit Europa op een vliegtuig stapt om met Trump te gaan praten en ook naar hem te luisteren", zegt Ron Keller, voormalig Nederlands ambassadeur in onder meer Oekraïne en Rusland, in De Ochtend op Radio 1. "Het zou nog mooier zijn geweest - en het klinkt een beetje als wensdenken hoor - als de Europese Unie met 1 stem de visie op de veiligheidsarchitectuur van Europa zoals wij die willen, had voorgelegd aan Trump." 

Dat had eigenlijk meteen moeten gebeuren toen hij verkozen was, zegt Keller. "Dan hadden we veel sterker gestaan en hadden we bepaalde dingen kunnen voorkomen."

Keller denkt van wel: "Macron is volgens mij de beste keuze. Hij heeft een zekere toegang tot Trump." Dat beaamt ook VRT NWS-buitenlandjournalist Bert De Vroey. "Macron is iemand die tijdens de eerste ambtstermijn van Donald Trump probeerde om heel vriendschappelijk om te gaan met Trump, om hem wat te doen ontdooien met kwinkslagen. Hij is ook tamelijk fysiek, dat is de stijl van Macron. Hij hoopt misschien dat dat deze keer ook zal werken."

"Het is wel goed dat hij het probeert", denkt De Vroey. "Want buiten Macron en misschien ook Mark Rutte - maar die spreekt als NAVO-baas niet meer namens Europa - zijn er niet zo heel veel politici in Europa nu die het standpunt van Oekraïne bij Trump goed kunnen verdedigen."

"Weet je, geopolitiek, en dus ook de omgang met dit soort wereldleiders, is mensenwerk", vult Keller aan. "Trump heeft een hekel aan Europa. Hij vindt Europa arrogant, Europa spelt hem de les. Maar als je hem serieus neemt, een arm om hem heen slaat en zegt: 'Kijk eens, heel Europa komt naar jou toe in Washington', dan hadden we wellicht een andere Trump gehad richting Poetin."

Het is nooit te laat om te praten, denkt Keller. "De onderhandelingen lopen nog. Maar er is helaas heel veel in gang gezet door Trump en Poetin dat heel slecht gaat uitpakken voor Oekraïne. Dat zien we voor onze ogen gebeuren. Maar daarmee ook voor landen die iets verder van Rusland liggen, zoals Moldavië of Armenië. Rusland trekt al die landen weer in de invloedssfeer. De VS laat dit onder Trump gebeuren en Europa heeft geen machtsmiddelen om dat terug te duwen."

"Het voorstel van Trump waarin Oekraïne én land én NAVO-lidmaatschap moet opgeven, zien de Russen als een soort beginpunt. Dan zie je de gevaarlijke constellatie ontstaan dat Oekraïne, als het zo doorgaat, de facto door de Russen wordt ingelijfd, of dat er een handpopregime komt. "

Dat is exact de vraag die Keller zich stelt als oud-diplomaat. Bovendien gaat het volgens hem de laatste tijd verkeerdelijk over Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen die op een telefoontje zou wachten van Trump. 

"Maar zij heeft niet eens die bevoegdheid. Formeel, volgens de Europese regels, is het de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, die over de buitenlandse politiek gaat. Costa zou samen met buitenlandminister Kallas al in een vliegtuig moeten zijn gestapt met een Europese visie op de veiligheidsarchitectuur."

Nu hoor je Rusland bijvoorbeeld zeggen dat Oekraïne niet bij de NAVO mag, maar wel bij de EU. "Dat is voor mij het paard van Troje. De EU is geen veiligheidsorganisatie. Nog niet, helaas. Als Oekraïne het EU-lidmaatschap krijgt, in combinatie met een dominant Rusland, hebben de Russen ook nog eens een entree in de EU, niet alleen politiek, maar ook voor hun bedrijfsleven." 

"Dat willen wij toch niet in de EU? Daarover moet worden nagedacht en dan een onderhandelingsstrategie worden opgebouwd vanuit Europese belangen. Dat gaan wij dan aan de Amerikanen en de Russen vertellen. Zó zouden de verhoudingen moeten zijn."

Keller vindt dat we daarover anders moeten leren denken. "We moeten wel beseffen dat als we niks doen en afwachtend blijven, anderen de kaarten gaan schudden."

"We hebben nog heel veel kracht en zijn veel groter en sterker dan we misschien denken. Maar we hebben een soort calimerocomplex. We denken dat we klein zijn en dat de grote landen het natuurlijke recht hebben om de zaak te gaan bepalen. In werkelijkheid is Europa een heel krachtig economisch blok, dat politiek nog moet groeien. Dat is geen klein detail."

"Iedere Europese burger moet beseffen dat meer Europa ons veiliger maakt tegen welke buitenlandse invloed dan ook, maar ook welvarender. Dat is de les die we snel moeten trekken."

Volgens De Vroey zou het deels een uitspraak uit persoonlijke wrok geweest kunnen zijn. "Trumps psychologie heeft duidelijk meegespeeld. Hij voelt zich snel gekwetst. Het feit dat Zelenski heeft gezegd dat hij in een desinformatiebubbel leeft, heeft hem duidelijk geraakt. Bij Trump speelt dat altijd mee."

Maar je zou er met veel goede wil ook een strategie achter kunnen zoeken. "Dat is dan de vrij optimistische lezing dat hij Rusland zou proberen los te weken uit de as met China. Want voor deze regering-Trump is China de grootste bedreiging voor de VS en niet zozeer Rusland. Rusland beschouwen ze eerder als een probleem dat de Europeanen maar moeten oplossen, of waarmee ze moeten leren omgaan."

"Als dat zijn strategie zou zijn, is het nog maar de vraag of ze zal werken. En of het echt uitgekiend is? Dat denk ik niet. Er zit nogal wat verwarring en tegenspraak in wat verschillende mensen van de regering-Trump zeggen."

Ron Keller deelt die optimistische lezing van de feiten evenmin. "Ik vrees dat voor Oekraïne langzaam het licht uitgaat en dat doet heel veel pijn. Juist omdat het de VS was die de afgelopen 30 jaar - ik heb dat 4 jaar lang zelf meegemaakt als ambassadeur in Oekraïne - bijna rabiaat het NAVO-lidmaatschap door de strot van de Oekraïners wilde duwen." 

"Die hebben dan gezegd: 'Oké', met de oorlog met Rusland als tegenreactie. Net op dat moment laten de Amerikanen, in dit geval Trump, Oekraïne vallen. Dat is een verraad dat ik op dat niveau zelden gezien heb."

Trump laat zo de historische verantwoordelijkheid van de VS los, vindt Keller.  "Trump doet me een beetje denken aan die film 'The Great Dictator' van Charlie Chaplin, waarin die met een wereldbol aan het dansen gaat. Maar in die film loopt het slecht af, want de bol klapt na 3 minuten uit elkaar. Ik hoop dat dat niet gaat gebeuren, want dan zullen we ons allemaal schrap moeten zetten."