In België dreigen woningen door klimaatrampen nog niet onverzekerbaar te worden, zoals dat in de Verenigde Staten wel al het geval is. Maar de klimaatverandering stelt verzekeringsmaatschappijen wel voor andere uitdagingen. Zo is nog steeds niet duidelijk wie de factuur van een volgende waterramp zou moeten dragen, en in hoeverre de overheid daarbij tussenbeide zou komen, klagen de verzekeringsmaatschappijen aan.
Veel huizen in Californië zijn onverzekerbaar: dreigt zelfde situatie in België bij nieuwe klimaatramp?
Je zal maar in de Verenigde Staten wonen en je huis willen verzekeren. In sommige regio's die gevoelig zijn voor klimaatrampen, lukt dat steeds moeilijker.
Neem nu Californië, de staat die momenteel geteisterd wordt door de zwaarste bosbranden in decennia in de Verenigde Staten. 7 van de 12 grootste verzekeringsmaatschappijen hebben daar de voorbije 2 jaar gesnoeid in hun aanbod, merkte het persagentschap Bloomberg op.
Een van de redenen is het groeiende risico op bosbranden door de klimaatverandering, en daardoor dus ook de kans dat die verzekeringsmaatschappijen grote sommen geld moeten ophoesten.
In de regio rond het zwaar getroffen Pacific Palisades schroefde de grootste private verzekeringsmaatschappij State Farm de voorbije jaren haar activiteiten terug met 70 procent.
Pacific Palisades is dan ook een perfecte storm voor woningverzekeraars. De woningen zijn er erg duur en liggen op plekken die de brandweer moeilijk kan bereiken, langs slingerende weggetjes. Bovendien is het stadsdeel omgeven door erg brandbaar bos, en wordt het blootgesteld aan hevige wind.
Steeds meer inwoners moeten daarom hun toevlucht zoeken tot hun laatste reddingsmiddel, het verzekeringsprogramma FAIR van de staat Californië. Dat is eigenlijk enkel bedoeld voor uitzonderlijke gevallen en biedt een minder goede bescherming.
FAIR zit nu met de handen in het haar. Het schat dat het zo'n 6 miljard dollar aan waarde verzekerd heeft in Pacific Palisades, maar kan slechts zo'n 2,7 miljard dollar ophoesten uit eigen kapitaal en via herverzekeraars.
Wie verzekert de verzekeraars?
Verzekeraars over de hele wereld worstelen met de gevolgen van de klimaatverandering. "Het staat internationaal hoog op de agenda", zegt Heidi Delobelle, CEO van de verzekeringsmaatschappij AG Insurance. "Elk land wordt erdoor geteisterd. Dat is een feit."
De Zwitserse verzekeringsmaatschappij Swiss Re schat de totale klimaatschade in 2024 op 300 miljard dollar, zegt Delobelle. "Maar niet al die schade was verzekerd. De verzekerde schade bedroeg 135 miljard dollar, een stijging van 17 procent ten opzichte van 2023."
Bekijk: "Premies zullen hoger worden omwille van klimaatrisico's"
Of verzekeraars al die schade kunnen blijven dekken, zal ook afhangen van de herverzekeraars. Dat zijn de maatschappijen waar verzekeringsmaatschappijen zich op hun beurt kunnen laten verzekeren voor de risico's die ze lopen. Het voordeel van die herverzekeraars is dat ze wereldwijd werken en dus meer risico's kunnen dragen dan de doorsnee verzekeringsmaatschappij.
Maar die herverzekeraars rekenen de verzekeringsmaatschappijen steeds meer aan. "Onze herverzekeringspremies zijn sterk aan het stijgen door de natuurrampen die we jaar na jaar zien", zegt Delobelle.
"De dag dat het verzekeringsmaatschappijen niet meer lukt om zich te laten herverzekeren, vrees ik dat er ongelukken zullen gebeuren. En het kan zeker dat herverzekeraars zullen afhaken voor kwetsbare gebieden in Europa of de Verenigde Staten."
Geen bosbranden maar overstromingsgevaar in België
Maar hoe zit het dan met die klimaatrisico's in België? Het risico op natuurbranden stijgt ook hier, waarschuwde het klimaatrisicocentrum CERAC vorige week nog, maar die zullen nooit zo groot worden als in de Verenigde Staten. De natuurgebieden in ons land zijn gewoonweg niet groot genoeg.
Het grootste klimaatrisico in ons land zijn overstromingen. Momenteel loopt 4,5 procent van de gebouwen in Vlaanderen risico op wateroverlast , volgens cijfers van de Vlaamse Milieumaatschappij. Tegen 2050 kan dat aantal bijna verdubbelen tot 7,8 procent, en in sommige gemeenten zelfs tot 30 procent.
Ook woningen in overstromingsgebied worden verzekerd
Toch hoeven Belgische eigenaars nog niet te vrezen dat ze hun huis niet meer zullen kunnen verzekeren, zegt Peter Wiels van Assuralia, de Belgische sectorfederatie van verzekeraars.
"Hier vallen er vooralsnog geen mensen zonder verzekering omdat er een groot overstromingsrisico is. Elke Belg met een brandverzekering draagt via de premie bij aan een solidariteitssysteem, ook zij die in een appartement wonen. Bovendien is er ook een solidariteitssysteem tussen verzekeringsmaatschappijen onderling."
Die dubbele bescherming stut het zogenaamde Tariferingsbureau Natuurrampen in ons land. Dit bureau legt voor de sector de voorwaarden vast waaronder die grote risico's toch verzekerd kunnen worden.
Zij zullen wel meer moeten betalen voor hun verzekering. Die meerprijs kan maximaal oplopen tot ongeveer 80 euro per 100.000 euro verzekerde waarde. Dat betekent dat een verzekering voor een huis van 300.000 euro in overstromingsgebied jaarlijks maximaal 240 euro meer kost dan een huis dat geen risico loopt.
Een uitzondering op de regel: wie een nieuwe woning laat bouwen in overstromingsgebied, kan wel degelijk zonder verzekering vallen
Er bestaan wel enkele uitzonderingen op die regeling. Wie in overstromingsgevoelig gebied woont dat niet zo staat ingekleurd op de gewestkaart, kan geen beroep doen op het tariferingsbureau. Die zal mogelijks een hogere premie moeten betalen aan zijn verzekeraar, afhankelijk van de precieze ligging en de staat van de woning.
En verzekeraars mogen weigeren om een nieuwbouwwoning in officieel overstromingsgebied te verzekeren. Toch wordt er wel degelijk nog steeds gebouwd in overstromingsgebied, ontdekte het onderzoeksmagazine Pano vorig jaar nog. Die huizen dreigen dus wel degelijk onverzekerbaar te worden.
Stijgende premies
Nog even terug naar die natuurbranden. Hoe zit dat voor de omwonenden van, bijvoorbeeld, de Kalmthoutse Heide of de Hoge Venen? Daar brandt het bijna elk jaar wel eens.
"Als je woning brandt, is die schade sowieso gedekt door de brandverzekering, ook als dat door een bosbrand komt", zegt Wiels. Het onderdeeltje natuurrampen in je brandverzekering slaat specifiek op overstromingen, aardbevingen of aardverschuivingen.
In theorie kan je verzekeraar wel degelijk beslissen om je te weigeren, vult AG Insurance-CEO Delobelle aan, "maar ik heb er geen weet van dat dat zou gebeuren in België. De grote solidariteit in ons land houdt het geheel betaalbaar."
Maar die solidariteit heeft ook een keerzijde. Die houdt in dat we met zijn allen meer zullen moeten betalen voor onze verzekeringspremies, naarmate het risico op klimaatrampen stijgt. "Dat is een feit", beaamt Delobelle.
Volgende waterbom dreigt onbetaalbaar te worden
Woningen zonder verzekering tegen natuurrampen, zoals in de VS, zal je in België dus niet zo snel vinden. Maar daardoor ben je nog niet helemaal zeker van je geld als je ooit iets zou overkomen. Verzekeraars waarschuwen al langer dat een waterbom boven Vlaanderen voor hen onbetaalbaar, en dus ook onverzekerbaar dreigt te worden.
De schade zou kunnen oplopen tot 8 miljard euro, blijkt uit een studie die voormalig minister van Openbare Werken Lydia Peeters (Open VLD) liet uitvoeren. Dat weten we al 3 jaar. Toch is tot vandaag niet duidelijk wie die centen dan zou moeten ophoesten.
In principe wordt de factuur bij grote rampen verdeeld tussen de overheid en de verzekeringsmaatschappijen. Dat werd in 2007 zo besloten. Maar na de overstromingen in Wallonië van 2021 bleek die afspraak te rammelen.
Er zit immers een plafond op de totale kostprijs van een natuurramp die de verzekeraars verplicht moeten vergoeden. Die bovengrens ligt op 1,75 miljard euro.
"Bij de overstromingen in de Vesder-vallei bedroeg de totale schade 2,5 miljard euro", zegt Delobelle. "Maar wat de verantwoordelijkheid van de overheid was voor het stuk boven de 1,75 miljard euro, is niet vastgelegd."
In 2007 werd afgesproken dat de gewesten zouden vastleggen hoe ze dat kostenplaatje zouden verdelen, maar het Brussels en het Waals Gewest zijn daar nooit toe gekomen. En in het Vlaams Gewest is 100 miljoen euro beschikbaar gemaakt, "maar ook niet meer dan dat".
"In 2021 hebben de verzekeringsmaatschappijen uitzonderlijk een akkoord gesloten met de Waalse regering om de slachtoffers niet in de kou te laten staan", vervolgt Peter Wiels van Assuralia. "Maar in feite ging de schade boven de afgesproken capaciteit van de verzekeraars."
Uiteindelijk kende de verzekeringssector een renteloze lening toe aan de Waalse overheid ter waarde van 1 miljard euro.
Werk voor nieuwe regeringen
Tot vandaag is er niet duidelijk wat er zou gebeuren als er zich een nieuwe overstromingsramp zou voordoen, zegt Delobelle.
"Dat is niet houdbaar", vult Peter Wiels van Assuralia aan. "Er moet klare wijn geschonken worden door alle partijen. Je kan niet improviseren met natuurrampen, en een verzekeraar mag niet over de kop gaan."
"Vandaar ook ons pleidooi dat we het afgelopen jaar al verschillende keren hebben herhaald: regering, maak werk van een duidelijke regeling, zodat de financiële verantwoordelijkheid bij een volgende natuurramp goed verdeeld is tussen de verzekeraars en de gewesten."
"Want we hopen natuurlijk dat het niet zover komt, maar Valencia toonde bijvoorbeeld nog maar eens aan dat het nog zal gebeuren. Alleen weten we niet waar en wanneer."
