Waterbom kan ook Denderleeuw, Dendermonde, Deinze en Diest onder water zetten: "Niet de vraag of het gebeurt, maar wanneer"

Ostrava, Litovel en Klodzo: het zijn maar 3 stadjes in Polen en Tsjechië die deze week onder liepen. Cycloon Boris bleef uitzonderlijk lang hangen, waardoor de rivieren verzadigd raakten en dammen doorbraken.

Ons land heeft in 2021 al eens kennis gemaakt met zo’n waterbom, al duurde die wel minder lang en strekte die zich minder breed uit. Weerman Bram Verbruggen wees er deze week op dat een lagedrukgebied boven ons land minder lang geblokkeerd kan blijven dan in Oost- en Centraal-Europa. Maar de kans op zo’n extreem weer stijgt wel door de klimaatverandering, ook bij ons. 

Ook in ons land dreigen verschillende rivieren het water niet te kunnen slikken, als er nog eens een waterbom valt. We weten zelfs precies waar. Met het oog op de klimaatverandering vaardigde Europa al in 2007 de Overstromingsrichtlijn uit. Die gebiedt de lidstaten om in kaart te brengen waar er overstromingen dreigen. Voor Vlaanderen zijn die kaarten opgemaakt onder de hoede van de Vlaamse Milieumaatschappij. Ze zijn openbaar te raadplegen en duiden de grootste probleemgebieden duidelijk aan.

De Dendervallei springt meteen in het oog. Hele woonwijken in het zuiden van Dendermonde en het oosten van Denderleeuw kunnen tegen 2050 zelfs al onder water komen te staan bij een stortvloed die zich om de 10 jaar voordoet. Ook Ninove is risicogebied. Die steden zijn nu ook al overstromingsgevoelig, maar het risico wordt de volgende decennia nog groter.

"De Dendervallei heeft sterk aflopende hellingen", legt hydroloog Patrick Willems (KU Leuven) uit. Hij werkte mee aan de kaarten. "Het water stroomt er snel de vallei in, en is bovendien heel smal ingesnoerd met dijken. Bovendien heeft men op een aantal plekken tot tegen die dijken gebouwd." Pano stelde in maart nog vast dat er nog steeds gebouwd wordt in overstromingsgebied.

Ook onze Vlaamse rivieren, waaronder de Dender, zouden het moeilijk hebben om zoveel water te slikken te krijgen als de Oost- en Centraal-Europese deze week. Dat komt doordat Vlaanderen dicht bebouwd is en veel rivieren zijn rechtgetrokken. Daardoor blijft er nog weinig plaats over waar het water buiten de oevers kan treden zonder schade te veroorzaken.

Maar ook Deinze valt op. "Daar speelt de Leie een belangrijke rol", legt Willems uit. "Dat is een rivier die tijdens regenbuien hoge debieten kan halen. En ook die is ingesnoerd door de stad."

"En dan is er nog de Demer in de hele streek rond Diest, Aarschot, Halen en Herk-de-Stad. Ook daar kan zich veel water ophopen doordat er veel waterlopen uitkomen in de Demer."

"Ook het gebied rond de Gentse ringvaart loopt een groot overstromingsrisico, doordat je daar de instroom hebt van de Boven-Schelde en de Leie, en je zeker bij stormvloed verminderde afwatering hebt naar de Zeeschelde. En er is de Westhoek, zoals we de afgelopen winter nog gezien hebben. Ik kan nog enkele tientallen gebieden opnoemen, maar dat zijn de belangrijkste."

Maakt Willems zich nu nog meer zorgen voor zo’n enorme overstroming in een Vlaamse stad, na deze week? "Nee. Ik heb me altijd al zoveel zorgen gemaakt", klinkt het minzaam, "en ik heb dit altijd al gezegd".

"De klimaatverandering zet zich verder volgens de verwachtingen. We moeten niet te lang dralen met actie ondernemen. Er worden wel dingen gedaan zoals de Blue Deal (het meerjarenplan waarmee de Vlaamse regering meer ruimte wil geven aan water, red.) maar het gaat niet snel genoeg. De klimaatverandering gaat sneller dan we actie ondernemen."

Door de klimaatverandering warmt het oceaanwater op, en kan er meer zeewater verdampen. Bovendien kan de atmosfeer voor elke extra graad opwarming 7 procent meer waterdamp vasthouden. Dat kan regenbuien en stormen intenser maken.

Bovendien is die klimaatverandering een voetbalwedstrijd waarvan de doelen steeds opnieuw verzet worden. Wat vandaag extreem is, kan vaker voorkomen in 2050. En wat dan uitzonderlijk is, kan in 2080 al minder uitzonderlijk zijn. Het klimaat zal extremer blijven worden zolang de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen niet teruggebracht wordt tot netto nul.

"Dat klopt", zegt Willems. "Het is ook niet de vraag of we zo’n zwaar weerevenement zullen krijgen, maar wanneer. Als het niet in 2050 is, dan misschien in 2060. En dan kan het water in, bijvoorbeeld, de straten van Deinze wel degelijk zo hoog komen te staan."

Deze kaarten tonen in detail waar de risicozones liggen voor elke rivier. Willems pleit er daarom voor om nu aan de slag te gaan, zoals hij dat eerder deze week deed in Terzake. Dat gaat dan bijvoorbeeld om landschapselementen inbouwen die het water verder bovenstrooms vasthouden, maar ook rivieren weer meer ruimte geven om te meanderen.

"Uiteindelijk moet je tot een gedragen actieplan komen waar iedereen zich inspant, maar waar iedereen ook voordelen aan heeft. Zodat het bijvoorbeeld niet alleen de landbouw is die alles moet doen. En dan moet je aan het werk. Dat uitvoeren kan een twintigtal jaar duren, maar dan zijn we tenminste bezig aan een tempo dat voldoende hoog is om de klimaatrisico’s aan te kunnen."

"Maar laat dit een wake-upcall zijn. Dit kan de aandacht vestigen op het probleem. Men is nu bezig aan de regeringsonderhandelingen. Nu is het moment waarop er budgetten vrijgemaakt kunnen worden."