Huishoudens betalen per jaar gemiddeld 15,72 euro meer voor stroom nu nieuwe Vlaamse regering korting schrapt

Het voorbije jaar leek de storm van de energiecrisis helemaal gaan liggen. De prijzen voor gas en elektriciteit leken onder controle, de bevoorrading kwam nooit in het gedrang. We begonnen weer wat meer elektriciteit te verbruiken én we konden die zelfs goedkoop invoeren uit Frankrijk. Ook de vele lasten op onze stroomfactuur namen eindelijk wat af.

Maar 2025 kondigt zich somberder aan. Onze energietransitie kost nu eenmaal geld en dat geld moet ergens vandaan komen. Van de industrie, onder meer (daar gaan we morgen in een tweede artikel op in). Maar ook van de huishoudens. En die zien hun facturen opnieuw stijgen. Ook door ingrepen van onze overheden, die nochtans beloofden dat niet te doen.

Vanuit het Vlaamse niveau blijft de druk op de elektriciteitsfacturen hoog. Vooral de erfenis van de groenestroomcertificaten, de subsidies voor groene stroom, speelt ons parten.

Die subsidies worden onder meer in onze distributienettarieven verrekend. De vorige Vlaamse regering besliste twee jaar geleden een korting toe te passen om de impact van de groene subsidies op de netkosten voor de Vlaamse huishoudens te verlagen. Vorig jaar bedroeg die 67 miljoen euro.

De huidige Vlaamse regering schrapte die korting. Daardoor betaalt een gemiddeld Vlaams huishouden sinds 2025 op jaarbasis opnieuw 15,72 euro meer voor de subsidies voor groene stroom, zo blijkt uit berekeningen van de Vlaamse Nutsregulator op vraag van onze redactie.

Nochtans zouden de lasten op elektriciteit moeten afnemen. Dat wil de Vlaamse regering ook doen, via een taxshift, een verschuiving van belastingen van stroom naar gas. Vlaams minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit) benoemt het duidelijk in haar beleidsbrief (p. 64). "We zorgen er voor dat de Vlaamse component in de elektriciteitsfactuur alvast niet verder toeneemt als gevolg van eigen Vlaams beleid in deze legislatuur, maar daalt ten gevolge van een energietaks shift" (sic) 

Alleen: op die taxshift is nog helemaal geen datum gekleefd. Het is ook totaal onduidelijk hoe groot de impact zal zijn op onze stroomfacturen. Gevraagd naar een reactie bleef het kabinet-Depraetere vaag: "We zijn volop bezig met het opmaken van een voorstel om de elektriciteitsprijzen te drukken. We hopen daar zo snel mogelijk met een voorstel te komen."

Op onze vraag wat de regering gaat doen aan de weggevallen korting van 67 miljoen euro, geeft het kabinet geen antwoord. Als er in 2025 geen correctie komt, breekt de regering daarmee haar belofte om onze stroomfactuur niet te verhogen.

Ook op het federale niveau blijft de druk op de elektriciteitsfacturen onevenredig hoog. De federale accijnzen op elektriciteit bedroegen voor huishoudens op 1 januari 2025 49,41 euro per MWh. Voor aardgas was dat 9,45 euro. Elektriciteit wordt dus maar liefst ruim vijf keer meer belast dan aardgas.

Sterker nog: sinds de accijnshervorming van april 2023 is het belastingverschil tussen elektriciteit en gas voor huishoudens het voorbije jaar zelfs nog verhoogd.

Ondanks het verlaagde btw-tarief van 6 procent betalen we in het huidige accijnssysteem toch nog meer federale belastingen dan met de 21 procent btw van voor 2022. Volgens het kabinet-Van Peteghem zou er in 2024 bij een gemiddeld huishouden op jaarbasis ruim 20 euro federale lasten zijn bijgekomen voor elektriciteit en 12 euro voor gas. 

Dat effect heeft alles te maken met de aard van de accijnzen zelf. Bij lage energieprijzen kunnen die uitmonden in meer lasten voor de gebruiker. Bij hoge energieprijzen keert dat om en worden de accijnzen voordeliger voor de consument dan de 21 procent btw. Momenteel zijn de prijzen te laag om van het accijnsvoordeel te kunnen genieten en is de federale belastingheffing op elektriciteit zo mogelijk nog groter geworden dan op aardgas.

Nochtans is ook op federaal niveau iedereen ervan overtuigd dat de lasten op elektriciteit dringend moeten verschuiven naar fossiele brandstoffen zoals aardgas of aardolie.  En accijnzen zijn daarvoor het best geschikt. De voorwaarde is wel dat ze op volle kracht en gericht worden ingezet.

Dat is voorlopig nog niet het geval, maar in tegenstelling tot het Vlaamse niveau is wel al een timing én een impact vastgelegd. Vanaf juli 2028 zullen de federale accijnzen over 4 jaar gespreid met 50 procent verschuiven van elektriciteit naar aardgas, een beslissing van de ontslagnemende regering-De Croo. Te laat en te traag, zo oordelen experten. Het is afwachten of de toekomstige federale regering dat signaal heeft gehoord.  

Er is nog een element dat de elektriciteitsmarkt en ook de huishoudens parten speelt: dat is de almaar grotere onvoorspelbaarheid van de prijs van de elektriciteit.

Bij een overaanbod aan wind en zon kunnen de stroomprijzen zelfs negatief worden. Vorig jaar zakte de prijs op 6 juli in de namiddag weg tot -135 euro. Zulke uren met negatieve prijzen komen almaar meer voor. Vorig jaar was dat ruim 400 keer, zo bleek uit een recent rapport van de federale energiewaakhond de CREG. Het zet ook druk op de elektriciteitsnetten, zo waarschuwde hoogspanningsnetbeheerder Elia nog deze zomer.

Wanneer de wind en de zon niet thuis geven, op donkere, windstille en koude winterdagen kunnen de prijzen dan weer enorm pieken. Op 12 december jl. om 17 uur 's avonds explodeerde de stroomprijs tot 565 euro. De voorbij weken kregen we zulke prijsschokken meermaals te verwerken, tijdens de zogenoemde Dunkelflautes, donkere, windstille periodes met lage temperaturen en veel vraag naar stroom.

De onzekerheid over de stroomprijzen drukt ook bij de huishoudens. De slimmere, technisch onderlegde (en meestal ook rijkere) klanten slagen erin een slag te slaan uit de negatieve stroomprijzen.

Ze nemen een speciaal dynamisch contract waarbij de stroomprijzen wisselen van uur tot uur en laden op de uren met negatieve prijzen hun elektrische auto's op of slaan de stroom op in hun thuisbatterijen. Op dat moment krijgen ze daarvoor zelfs geld.

Maar dat is een piepkleine minderheid. De meeste mensen begrijpen amper wat er op de stroommarkt aan de hand is, twijfelen voortdurend over het stroomcontract dat ze moeten nemen en hebben dikwijls niet de middelen of de tijd om te investeren in slimme energiesystemen.

Intussen aarzelen ze of ze elektrische warmtepompen moeten installeren of toch beter bij aardgas of aardolie blijven. Het goedkopere gas met zijn lage overheidsheffingen maakt warmtepompen te weinig rendabel en vertraagt zo de overstap naar klimaatvriendelijke hernieuwbare warmte.

De negatieve prijzen zouden een tijdelijk fenomeen moeten zijn. Ze kunnen onder meer worden opgevangen door massale investeringen in onze elektriciteitsnetten. Sterkere netten kunnen de overschotten aan stroom beter verdelen en ook de toenemende vraag beter opvangen. 

Die massale investeringen zijn intussen op gang gekomen. Voor de laag- en middenspanningsnetten van Fluvius gaat het over maar liefst 11 miljard euro, te investeren tussen 2024 en 2033. Hoogspanningsnetbeheerder Elia zou vanaf 2024 op amper 5 jaar tijd 9,4 miljard euro spenderen aan de verdere uitbouw van zijn Belgisch net. Die investeringen moeten uiteindelijk leiden tot lagere stroomprijzen, maar ze worden wel meteen aangerekend op onze stroomfactuur.

Uitgerekend dit jaar is de impact het grootst. Voor een gemiddeld huishouden komt er voor de nettarieven in één klap 120 euro bij. Dat is een stijging met maar liefst 33% tegenover 2024. 

Tussen 2025 en 2028 zouden de netkosten licht blijven stijgen, schatte de Vlaamse Nutsregulator begin vorig jaar in. Maar die inschatting is al achterhaald. In het najaar kwam de Vlaamse Nutsregulator al met een aanpassing.  Dit jaar al blijkt de stijging bijna 50 procent hoger dan eerder ingeschat en de vraag is of de lichte stijging van de komende jaren niet veel forser zal zijn dan voorspeld.

Want er komen mogelijk nog extra kosten aan. Onder meer door de ontspoorde investeringsplannen van hoogspanningsnetbeheerder Elia. Oorspronkelijk zouden die investeringen 9,4 miljard euro bedragen. Maar daar mag op dit moment al 4,3 miljard worden bijgeteld.

Die 4,3 miljard extra zijn eind vorig jaar letterlijk en figuurlijk boven water gekomen. Het gaat over de kostenexplosie van het energie-eiland. Dat moet tegen 2030 de verschillende nieuwe windmolenparken voor onze westkust en buitenlandse offshoreparken verbinden.

Dat energie-eiland werd aanvankelijk geschat op 2,7 miljard euro, tot 2027 te verrekenen op onze stroomfacturen. Maar het eiland blijkt intussen maar liefst 7 miljard euro te gaan kosten. Die extra 4,3 miljard is nog niet in de tariefberekeningen opgenomen.

Indien Elia of de (toekomstige) federale regering niet ingrijpt, komen die miljarden ook op onze stroomfacturen terecht. Dan zullen er ook na 2027 nog stevige stijgingen van de nettarieven zijn.