"Wel fouten, geen fraude" in OCMW Anderlecht volgens ex-voorzitters, commissieleden niet overtuigd

"We zijn nu 3 weken bezig met dit dossier. Het is duidelijk dat er enorme problemen zijn, maar niemand lijkt verantwoordelijk. We hoopten vandaag dit dossier neer te leggen, maar ik denk dat we nog evenveel vragen hebben", klonk het bij commissievoorzitter Denis Ducarme (MR) even voor 16 uur.

De parlementsleden in de commissie voor Sociale Zaken vuurden op dat moment al bijna 6 uur onafgebroken vragen af over de situatie in het OCMW van Anderlecht. Sleutelspelers: ex-voorzitters Mustapha Akouz (PS) en Lotfi Mostefa (PS).

Beiden hadden 2 weken geleden nog geweigerd om naar het parlement te komen. Nadat onder meer de N-VA en Open VLD dreigden om een onderzoekscommissie op te richten om de 2 te kunnen vorderen, wilden ze toch vragen van de parlementsleden beantwoorden.

Mustapha Akouz, voorzitter tussen oktober 2018 en juni 2024, was als eerste aan de beurt. Hij gaf in de commissie toe dat er administratieve fouten werden gemaakt bij de toekenning van leeflonen in Anderlecht.

Tijdens de reportage van Pano bleek bijvoorbeeld dat 2 redactieleden een leefloon konden krijgen, terwijl ze niet in Anderlecht verblijven en het financieel niet nodig hadden. Het geld werd achteraf teruggestort aan het OCMW. 

Die fouten komen door de hoge werkdruk en de specifieke armoedecontext in de gemeente, verdedigde Akouz. Daarmee volgde hij de lijn die burgemeester Fabrice Cumps (PS) ook al uitzette in de Anderlechtse gemeenteraad, die gisteren het dossier besprak.

Tegelijk ontkende Akouz dat hij zijn boekje te buiten ging als voorzitter van het OCMW door tussenbeide te komen in bepaalde dossiers. "Er zijn op geen enkel moment bepaalde voorrechten geweest, ik heb nooit een individuele beslissing beïnvloed. Er is geen cliëntelisme geweest", zei hij fors.

Volgens Kamerlid Vincent Van Quickenborne (Open VLD) was er binnen het OCMW sprake van een "couloir des miracles", een "gang van wonderen", waar het bureau van de voorzitter zich bevindt.

"Mensen melden zich aan op de 3e verdieping en worden ontvangen door u of uw secretaris. Dan komt er een order vanuit het kabinet van de voorzitter, aan een maatschappelijk werker, om binnen 24 uur een positieve beslissing te nemen. Ik heb vele getuigenissen en mails om dat te staven." 

Akouz ontkende niet dat hij steunaanvragers op zijn bureau ontving, maar volgens hem ging dat enkel om dringende gevallen. "In de meest problematische gevallen wilden mensen me persoonlijk spreken, om me hun situatie uit te leggen. Zo is dat bij alle politici, die constant zulke vragen krijgen."

"Op 171.000 beslissingen en 20.000 aanvragers per jaar, spreken we over enkele tientallen gevallen", zei de voormalige voorzitter. "Als politiek mandataris is het belangrijk om toegankelijk te blijven. Dat is waarom ik die mensen ontving op afspraak binnen mijn kabinet." Volgens Akouz was daar steeds een medewerker en de betrokken sociaal assistent bij.

Op verschillende momenten in zijn antwoorden nam Akouz een loopje met de waarheid. Zo zei de voormalige voorzitter dat het voor het OCMW niet mogelijk en wenselijk was om te controleren of de redactieleden die een leefloon aanvroegen, in Anderlecht verbleven. Een van hen "hamerde erop dat ze nomadisch leefde" volgens Akouz. Dat klopt niet: beide redactieleden die het OCMW benaderden met een verborgen camera, gaven daarbij een concreet verblijfsadres op.

"In de 2 gevallen zijn de leeflonen geblokkeerd na enkele maanden", zei Akouz bovendien, en werden de bedragen teruggevorderd. "De controle op de toekenning van leeflonen heeft gewerkt", besluit hij. Ook dat klopt niet: onze redactie zette zelf de dossiers van de redactieleden stop en stortte de bedragen terug. In een van de gevallen werd er nog leefloon gestort, 2 weken nadat onze redactie het traject stopzette en de bedragen terugstortte die het eerder had ontvangen.

Verder wijkt het betoog van Akouz af van gegevens die onze redactie kon inkijken. Zo werden vorige week vragen opgeworpen over steun voor energiefacturen die het OCMW Anderlecht uitkeerde aan onder andere een overleden vrouw en 4 daklozen.

"Het overlijden viel na de beslissing van het OCMW", zei Akouz enerzijds. Ook dat komt niet overeen met de data die onze redactie inkeek. Verder zegt Akouz dat er geen energiesteun is toegekend aan mensen die het OCMW als referentieadres gebruiken, wat vaak gebeurt bij daklozen. Ook dat komt niet overeen met 4 beslissingen die onze redactie kon inkijken. Eerder weigerde het OCMW in te gaan op vragen van de redactie over de energiesteun.

Daarnaast wijken de antwoorden van Akouz op concrete punten af van de getuigenissen van 8 maatschappelijke assistenten die onze redactie sprak. Volgens hen was er bijvoorbeeld geen maatschappelijke assistent aanwezig wanneer Akouz steunaanvragers ontving op zijn bureau. 

Na Mustapha Akouz was het de beurt aan zijn opvolger Lotfi Mostefa (PS). Hij antwoordde in de commissie voor het eerst op de Pano-reportage van 3 weken geleden. Daarbij verwees hij vooral naar de korte duur van zijn mandaat. Mostefa was voorzitter van juli tot 1 december, toen hij benoemd werd tot schepen van huisvesting in Anderlecht.

In die enkele maanden had hij naar eigen zeggen "onvoldoende tijd" om zich echt goed in te werken. Mostefa gaf aan dat bij een inspectie afgelopen zomer vooral 2 grote problemen waren vastgesteld, namelijk dat de wettelijke termijnen niet gerespecteerd worden en dat dossiers vaak onvolledig zijn.

Daarbij verwees hij, in lijn met zijn voorganger, vooral naar de moeilijke werkomstandigheden van de maatschappelijk assistenten en de moeilijkheid om extra personeel aan te werven, "door te lage verloning". Ook benadrukte hij nadrukkelijk te hebben opgetreden tegen agressie waar zij mee te maken krijgen.

Ook aan Mostefa werden heel wat vragen gesteld over cliëntelisme. Net als Akouz ontkende hij ooit te zijn tussenbeide gekomen in dossiers. “Tussen juli en november heb ik zelf slechts een kleine 20 personen ontvangen. Elk van hen wachtte al meer dan 6 maanden op een antwoord. Telkens ging het dus om dringende situaties, zoals wettelijk voorzien is.”

Wel gaf hij, anders dan zijn voorganger Akouz, aan dat bij die ontmoetingen nooit een maatschappelijk assistent aanwezig was. “Dat was inderdaad beter geweest”, erkende hij.

Ook kreeg Mostefa kritiek naar aanleiding van een brief die hij verstuurde op 8 oktober, enkele dagen voor de gemeenteraadsverkiezingen van 13 oktober. Daarin communiceerde hij publiekelijk dat hij aangesteld was als nieuwe OCMW-voorzitter, enkele maanden na de start van zijn mandaat.

Volgens Mostefa was dat vooral omdat zijn voorganger "nog steeds overladen werd met berichten en mails steuntrekkers" en diende dat dus "geenszins electorale doelen".

De antwoorden van beide voorzitters volstonden niet voor de meeste partijen. "De meeste van mijn vragen zijn gewoon niet beantwoord", klonk het onder meer bij Matti Vandemaele (Groen) na de passage van Mostefa.

Zo kreeg die laatste ook kritiek van de N-VA en MR voor het feit dat het bijzonder comité tijdens zijn voorzitterschap besliste om voortaan alle beslissingen over weigering, schorsing, intrekking en terugvordering van steun niet langer te laten ondertekenen door hem als voorzitter, maar door een ander comitélid van de PS.

"Een voorzitter die enkel nog positieve beslissingen communiceert. Een OCMW waar goede en slechte boodschappen gescheiden worden. Is dat normaal?", vroeg Wouter Raskin (N-VA) zich af.

Op de PS en de PVDA na hekelden quasi alle partijen de "passieve houding" van Mostefa. "Ik hoor zowel u als uw voorganger zeggen: we hebben geprobeerd, we doen wat we kunnen, maar we hebben geen middelen. Dat is te gemakkelijk."

Ook Akouz kreeg nog een veeg uit de pan van Vincent Van Quickenborne. "U heeft een systeem van cliëntelisme geïnstalleerd en u weet het." Van Quickenborne dringt aan op hoorzittingen achter gesloten deuren om nog klokkenluiders te horen die anoniem willen blijven. "Mensen hebben schrik om te praten."

"We zijn hier nog niet klaar mee", benadrukte ook commissievoorzitter Denis Ducarme (MR). De vraag voor een federale onderzoekscommissie lijkt zo ook na vandaag nog niet van de baan.

Naast beide voorzitters kwam immers ook bestuurder José Fernandez Lopez deze middag getuigen. Hij zetelt sinds 2019 in de Anderlechtse OCMW-raad en is sinds februari 2023 ook 1 van de 7 leden van het bijzonder comité dat beslist over het toekennen van steun.

Fernandez schreef twee weken geleden al een open brief waarin hij aangaf al jaren vermoedens te hebben van fraude. Bij het begin van zijn getuigenis vanmiddag gaf hij aan geïntimideerd te worden. Afgelopen weekend werd hij naar eigen zeggen zelfs "tot tweemaal toe doelbewust van de baan gereden", een incident dat hij zelf linkt aan zijn getuigenis.

Volgens Fernandez voerde hij de voorbije jaren een eenzame strijd binnen het OCMW. "Er zijn altijd al problemen geweest, maar ik ben gechoqueerd door het OCMW de laatste jaren geëvolueerd is en hoe het bestuurd wordt", klonk het met trillende stem.

"Het bestuur is afwezig, komt niet naar vergaderingen en doet zijn werk niet. En dat heeft directe gevolgen voor iedereen die steun vraagt bij ons." Fernandez voegde eraan toe "een totaal gebrek aan respect voor publiek geld" vast te stellen in Anderlecht.

Zo haalde hij het voorbeeld aan van een vrouw die 9 maanden steun kreeg van het OCMW, nadat ze signaleerde dat ze verhuisd was. Ook bevestigde hij dat er steuntrekkers zijn die in Anderlecht "tot 4 jaar lang" steun krijgen op een referentieadres. Dat zijn personen die gedomicilieerd zijn bij het OCMW, bij gebrek aan vaste verblijfplaats. "In principe zou dat een zeer tijdelijke maatregel moeten zijn."

Volgens Fernandez werd er na een interne audit enkele jaren geleden wel degelijk een actieplan opgesteld, maar of die aanbevelingen ook uitgerold werden, daar heeft hij naar eigen zeggen het raden naar. Hij eindigde zijn betoog dan ook met een oproep om het OCMW extern te controleren. "Ik slaap al weken slecht. Ik ben uitgeput", klonk het. "Wat in Anderlecht vandaag gebeurt is onaanvaardbaar."