België ligt voorlopig niet op koers om in 2050 klimaatneutraal te worden. Dat is nochtans het plan van de Europese Unie, om de verdere klimaatopwarming op termijn onder controle te krijgen. Er worden zeker stappen gezet, maar vaak nog te kleine stappen. Op sommige vlakken gaat het zelfs de verkeerde richting uit, zo blijkt uit een eerste analyse van de Dienst Klimaatverandering van de federale overheidsdienst Volksgezondheid en Leefmilieu en Veiligheid van de Voedselketen.
Volgens eerste "transitiebarometer" ligt België niet op koers om in 2050 klimaatneutraal te worden
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Het rapport heeft de naam 'Transitiebarometer' meegekregen: hoe ver staat België precies in de overgang naar een klimaatneutrale samenleving in 2050? Klimaatneutraal betekent dat er netto geen broeikasgassen meer bijkomen in de atmosfeer - waarbij de uitstoot die er nog zou zijn, gecompenseerd wordt - en de opwarming van de aarde geplafonneerd kan worden.
In het rapport worden 5 sectoren bekeken die verantwoordelijk zijn voor 98 procent van de Belgische uitstoot:
energieproductie (elektriciteit en raffinage)
transport
gebouwen
industrie
landbouw, met daarbij landgebruik en de natuurlijke opslag van CO₂ in de bodem
België is erin geslaagd om de uitstoot met 28 procent af te bouwen vergeleken met 1990. Dat is goed nieuws, maar tegelijk is het nog te weinig. Ter vergelijking: de EU (als geheel) streeft naar 55 procent minder in 2030 . "Het huidige tempo volstaat niet", is de conclusie van de onderzoekers.
Er worden wel degelijk stappen gezet, maar het is nog te weinig en soms gaat het zelfs in de verkeerde richting. "Geen enkele sector volgt een traject dat consistent is met de scenario's voor klimaatneutraliteit", klinkt het.
Energie
Onze energieproductie blijft in zeer hoge mate afhankelijk van fossiele brandstoffen, stelt het rapport. "Met name de uitstoot van fossiele raffinaderijen stijgt al meer dan 10 jaar." Het potentieel van restwarmte en warmtenetten blijft intussen onderbenut. Lichtpunten zijn de uitbouw van de windenergie, de opwekking van kernenergie en het verbruik van biomassa.
Het energieverbruik neemt sinds de laatste 10 jaar langzaam af, maar zal sneller moeten dalen. Tegelijk moet de elektrificatie van het energiesysteem een versnelling hoger schakelen, is de conclusie.
Transport
De transportsector blijft problematisch. Er zijn een aantal minder goede parameters, zoals het aantal auto's per persoon en het aantal kilometers afgelegd door vrachtwagens.
"Het gebruik van auto's en vrachtwagens blijft toenemen en de omslag naar elektrische auto's en de infrastructuur daarvoor verloopt te traag", luidt het.
"Met de uitstoot van de internationale lucht- en scheepvaart gaat het sterk de verkeerde richting uit. De energievraag van deze sector blijft helemaal fossiel."
Uit andere rapporten bleek eerder al dat een omschakeling in beide sectoren een moeilijke is. Toch is ook die heel belangrijk, want zowel de luchtvaart als de scheepvaart zou voor naar schatting 3 procent van de wereldwijde uitstoot verantwoordelijk zijn.
Gebouwen
Goed nieuws uit de gebouwensector: de uitstoot van woningen daalt langzaam maar zeker, onder meer door renovaties en nieuwbouw. Ons land moet daar wel van ver komen, met heel wat verouderde woningen met een slechte energiescore.
Intussen neemt de uitstoot van kantoorgebouwen toe. Er is meer elektrificatie voor de verwarming van gebouwen (denk aan de warmtepompen), "maar die verloopt te traag". "De verkoop van gasketels blijft toenemen, en doet het effect van de verkoop van warmtepompen teniet."
Industrie
De uitstoot van de industrie daalt, maar traag, is de conclusie. "Het finale energieverbruik evolueert op dit moment in de goede richting. Maar ook hier blijven de elektrificatie en het aandeel van hernieuwbare energie in de eindconsumptie onvoldoende naar de toekomst toe."
Landbouw en landgebruik
De uitstoot van de landbouw daalde globaal sinds 1990, maar neemt sinds de laatste 19 jaar opnieuw toe, schrijven de onderzoekers. "Wellicht komt dit door een stijgend energieverbruik door de toename in de serreteelt en van het aantal landbouwwerktuigen."
Meer natuurlijke opname van koolstof in de bodem is essentieel om klimaatneutraal te kunnen worden
De onderzoekers
Ook de natuur kan ons een handje helpen, maar daar scoort België niet zo goed.
"De capaciteit voor natuurlijke koolstofopname in bodems en bovengrondse biomassa (bomen en dergelijke, red.) is sterk gedaald omdat er graslanden en bossen zijn verdwenen voor landbouw- en bouwgrond. Herbebossing zal deze tendens aan het huidige tempo niet kunnen compenseren."
Nochtans is de opslag van koolstof in bodems belangrijk. De verhoging van die capaciteit is volgens het rapport zelfs "essentieel" om in 2050 klimaatneutraal te kunnen worden. Eerder bleek uit een Vlaamse studie dat verschillende bodemtypes ongeveer evenveel koolstof kunnen opslaan, maar dat akkerland achterblijft.
De onderzoekers wijzen nog op "verschillende uitdagingen op het vlak van methodologie en gegevens" bij het opmaken van dit eerste rapport. Het is de bedoeling om het jaarlijks te actualiseren, om op die manier de situatie te kunnen blijven opvolgen.
