De tijd lijkt voorbij dat jongens meer roken en vapen dan meisjes. Uit een leerlingenbevraging van het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs blijkt dat meisjes vorig schooljaar evenveel rookten als jongens, zowel klassieke sigaretten als e-sigaretten. De bevraging toont ook opnieuw de gestegen populariteit van e-sigaretten.
Eerst het goede nieuws: jongeren roken steeds minder klassieke sigaretten met tabak. Het Vlaams Expertisecentrum Alcohol en andere Drugs hield in het schooljaar 2022-2023 een nieuwe bevraging bij leerlingen van 12 tot 18 jaar. 15,9 procent zei het afgelopen jaar tabak gerookt te hebben. In 2021-2022 was dat nog 17 procent.
Opvallend is dat er voor het eerst exact evenveel jongens als meisjes aangeven dat ze het laatste jaar tabak hebben gerookt. Vroeger scoorden meisjes nochtans systematisch lager dan jongens. Maar de daling in het gebruik van klassieke sigaretten zet zich bij hen minder sterk door dan bij de jongens, en zo komen ze op hetzelfde niveau uit.
Er zijn wel nog altijd meer jongens dan meisjes die wekelijks of dagelijks tabak roken.
“Dat het tabaksgebruik over het algemeen verder daalt, is een positieve evolutie”, zegt tabaks- en nicotine-expert Pieter Debognies van het Vlaams Instituut Gezond Leven vzw. “Dat kan komen doordat tabak roken vandaag steeds minder normaal gevonden wordt in de samenleving. Dat blijkt ook uit heel wat extra maatregelen die uitgerold worden: extra rookverboden, hogere tabaksprijzen, het verbod op verkoop in grote supermarkten en via automaten.”
E-sigaret populairder dan klassieke
De gedaalde populariteit van de gewone sigaret wordt wel ruimschoots gecompenseerd door de e-sigaret. Sinds het schooljaar 2021-2022 zijn e-sigaretten populairder dan klassieke sigaretten, en dat is ook nu weer het geval. Bijna 1 op de 4 leerlingen heeft het afgelopen jaar gevapet, 6,5 procent doet dat geregeld. Het aandeel leerlingen dat geregeld vapet, is daarmee verdrievoudigd sinds 2018-2019.
De meeste jongeren proberen de e-sigaret als experiment en uit nieuwsgierigheid. Daar maakt expert Pieter Debognies zich weinig zorgen over. “Dingen uitproberen hoort voor een deel bij de periode van jong zijn. We zien ook dat de helft van de jongeren die in het afgelopen jaar vapeten er ondertussen, en hopelijk voorgoed, weer meer stopte.”
Zorgwekkender is het gestegen aantal jongeren dat regelmatig en zelfs dagelijks vapet. “Dat zien we vooral bij 17- en 18-jarigen en in het TSO en BSO. In het BSO geeft 1 leerling op de 10 aan dagelijks te vapen. We moeten vermijden dat dit verder toeneemt.”
Meisjes aangetrokken door cleaner imago e-sigaret?
Ook in het gebruik van de e-sigaret hebben meisjes de kloof met jongens gedicht, en nemen ze zelfs nipt de bovenhand. 23,8 procent van de meisjes geeft aan het laatste jaar gevapet te hebben, tegenover 22,5 procent van de jongens.
De e-sigaret wint bij meisjes dus sneller aan populariteit dan bij jongens. Een duidelijke verklaring daarvoor is er nog niet. Debognies heeft wel een hypothese: “Het heeft mogelijk te maken met het cleanere, properdere imago. Je krijgt er geen vieze handen of vuile tanden van. De smaakjes die beschikbaar zijn geven ook een aangenamere geur af dan tabaksrook.”
Strijd tegen nicotine
Zowel klassieke sigaretten als e-sigaretten bevatten nicotine, de stof die verslaving veroorzaakt. Beide producten moeten volgens Debognies samen bestreden worden, want er is een duidelijk verband in het gebruik. Jongeren die al roken of gerookt hebben, grijpen sneller naar de e-sigaret.
“Als we te sterk focussen op het afremmen van de e-sigaret, riskeren we dat bepaalde jongeren weer meer gaan roken. Anderzijds mag de situatie van vandaag niet verder escaleren, want er beginnen ook heel wat jongeren met de e-sigaret zonder dat ze ooit een klassieke sigaret gerookt hebben.”
Daarnaast moet de e-sigaret veel minder toegankelijk worden voor jongeren. “We wijten de toename in gebruik vooral aan de wegwerp-e-sigaret. Die zijn beschikbaar in verschillende kleuren en smaken, wat jongeren uiteraard aanspreekt. Daarnaast zijn ze heel goedkoop en schenden handelaars massaal het verkoopverbod aan minderjarigen.”
Waarom zijn e-sigaretten schadelijk voor jongeren?
In e-sigaretten zit meestal nicotine, een stof die verslavender is dan alcohol en veel andere drugs. Aangezien jongeren veel vatbaarder zijn dan volwassenen om verslavingen te ontwikkelen, wordt nicotinegebruik bij hen ten zeerste afgeraden. Nicotine heeft daarnaast mogelijk ook een impact op de hersenontwikkeling van jongeren. Verder kan vapen op korte termijn ook leiden tot hoesten, hoofdpijn, duizeligheid en keelpijn.
