Steeds meer jongeren tussen 15 en 18 jaar roken regelmatig elektronische sigaretten (vapen). Dat blijkt uit een bevraging van de Universiteit Antwerpen. Zelfs bij kinderen op de lagere school wordt vapen populair. Kankerspecialist Filip Lardon wordt meer en meer gevraagd voor infosessies in lagere scholen. "Als ik vraag of ze denken dat vapen schadelijk is, antwoorden ze: 'Ja, maar dat smaakt naar aardbei en appel'."
Steeds meer jongeren vapen, ook in lagere school: "Het wordt ervaren als onschuldig, bijna gezond tussendoortje"
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
De onderzoeksgroep 'Mijn gedacht' van de Universiteit Antwerpen heeft meer dan 11.000 jongeren tussen 15 en 18 jaar in Vlaanderen en Brussel bevraagd. 11 procent van die groep vapet regelmatig, 8 procent zelfs dagelijks. Dat is het dubbele van de jongeren die zeggen dat ze roken (4 procent).
De cijfers over vapen liggen aanzienlijk hoger dan in vorige studies. In de meest recente leerlingenbevraging van het Vlaams Expertisecentrum voor Alcohol en Drugs (VAD) uit 2023 geeft 5 procent van de jongeren tussen 11 en 18 jaar aan dat ze regelmatig vapen (minstens 1 keer per week). Dat cijfer was al een verdubbeling ten opzichte van de vorige bevraging van de VAD uit 2019.
Eind vorig jaar stelde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) ook vast dat wereldwijd kinderen tussen de 13 en 15 jaar meer e-sigaretten consumeren dan volwassenen.
"Een onschuldig tussendoortje"
Volgens professor Filip Lardon, kankerspecialist aan de Universiteit Antwerpen, zijn de cijfers uit de bevraging nog een onderschatting. Hij houdt regelmatig infosessies over tabak en vapen voor leerlingen in middelbare scholen. Maar hij krijgt ook meer en meer aanvragen uit lagere scholen.
In de laatste sessie die ik gaf in een lagere school, gaf 20 procent van de zesdeklassers toe dat ze vapeten.
Professor Filip Lardon
"Tijdens zo'n sessies doe ik bevragingen waarbij leerlingen kaartjes moeten opsteken. Ik zie in het zesde leerjaar steeds meer kinderen zonder schroom het kaartje 'ja, ik vape' omhoogsteken. In de laatste sessie die ik gaf in een lagere school, was dat 20 procent van de zesdeklassers. Het verrast mij telkens opnieuw."
Volgens Lardon lijken kinderen niet te beseffen wat de risico's zijn. "Als ik dan vraag of ze denken dat vapen schadelijk is, antwoorden ze: 'Jamaar, dat smaakt naar aardbei en appel'. Ze beginnen het te zien als een onschuldig, zelfs een gezond tussendoortje. En dat is een heel verontrustende evolutie."
"Als een hype op de lagere school geraakt"
De meeste vapes bevatten nicotine, "een stof die we kennen als een van de meest verslavende stoffen ter wereld. Dat niet alleen, het kan veel schade aanrichten in de nog ontwikkelende hersenen van die kinderen. Hiervoor moeten we aan de alarmbel blijven trekken."
Jonge kinderen worden snel regelmatige gebruikers, waarschuwt Lardon. "Vapes zijn heel toegankelijk. Eigenlijk is het verboden ze te verkopen aan minderjarigen, maar dat wordt totaal omzeild. We zien dat ze de smaakjes onderling uitwisselen. Het is als een hype op de lagere school geraakt, daar moeten we heel omzichtig mee omspringen."
Ook leerlingen uit de middelbare school zijn zich volgens Lardon dikwijls niet bewust van de schadelijke gevolgen. "Mijn laatste sessie was in een vierde middelbaar. Daar gebruikten de rokers wegwerp-vapes. Die koop je zo gemakkelijk in krantenwinkels en nachtwinkels. De meesten wisten niet dat die dingen nicotine bevatten. Als ik dat vertel, schrikken ze. Het besef is er onvoldoende."
Wat is Lardons boodschap voor kinderen en jongeren? "Doe het niet omdat je hersenen schade gaan ondervinden. Je zal verslaafd worden. Straks zal je vapes niet meer willen, want dan interesseren ze je niet meer. Maar je hersenen zijn dan zo bedrogen dat ze niets anders meer willen, ze gaan roepen naar die vape. Je kan er niet meer van af, ook al wil je dat. Je begint er best nu niet aan, want je gaat straks echt wel in grote problemen komen."
Nicotine, metalen en formaldehyde
In Nederland is het sinds enkele maanden verboden om smaakjes toe te voegen aan elektronische sigaretten, ze mogen enkel nog naar tabak smaken. "Die smaakjes is wat kinderen graag hebben. Maar we zien dat in Nederland sindsdien heel veel illegale vapes in omloop zijn. Dat is te verwachten."
En dat is niet zonder gevaar. Lardon verwijst naar een onderzoek dat zender RTL liet uitvoeren met die illegale vapes. "Die blijken zeer veel nicotine te bevatten, soms 200 tot 400 keer meer dan gewone sigaretten. Er zitten ook metalen in, zelfs formaldehyde (een stof die ernstige gezondheidsklachten kan veroorzaken, van hoofdpijn tot kanker, red)."
In het tabaksplan van federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wordt onder meer de verkoop van elektronische wegwerpsigaretten verboden, en dat vanaf januari 2025. Is dat een oplossing? "België wordt het eerste land dat wegwerp-vapes uit de handel zal halen", zegt Lardon. "Nederland leert ons dat er een illegaal circuit zal ontstaan."
Vapes alleen in de apotheek?
Lardon pleit ervoor dat vapes alleen verkocht mogen worden in erkende vapeshops, voor volwassenen. "We zien dat daar meer controle is op de leeftijd van wie een vape wil kopen."
In Australië mogen vapes alleen op doktersvoorschrift verkocht worden in apotheken, maar dat vindt Lardon een verkeerd signaal. "Het klopt niet dat sigaretten vrij verkocht mogen worden, maar dat je voor een vape naar de apotheek zou moeten. Dan zijn we ook fout bezig."
Lardon wijst erop dat vapes nog altijd minder schadelijk zijn dan gewone sigaretten. "Ik herhaal het nog eens: in België alleen zorgt roken elk half uur voor een dodelijk slachtoffer. Dat is wat roken doet. Dus dat moeten we nog veel meer aan banden leggen."
Volgens de arts moeten de maatregelen heel goed samen in zijn geheel bekeken worden, voor roken en voor vapen.
Vapes in opmars in middelbare en lagere scholen: “Ze beginnen dat te zien als een gezond tussendoortje"
