Na dodelijk schietincident in Dendermonde: is de politie voldoende voorbereid op confrontaties met mensen in psychische nood?

“We beginnen met een basisopleiding tot inspecteur die 1 jaar omvat. Daarin zit ongeveer 200 uur geweldbeheersing, waarbij de aspiranten aangeleerd wordt wat de wettelijke basis is om dwang of geweld te gebruiken", vertelt Pascal Vandenhole, directeur van de PAULO-Politieopleiding, in De Ochtend op Radio 1.

Tijdens de opleiding leren kandidaten ook hoe ze moeten omgaan met psyschische aandoeningen. Sinds de dood van Jozef Chovanec in 2018 en de eerdere dood van Jonathan Jacob in 2010 is er ook een specifieke verplichte module over het zogenoemde Excited Delirium Syndrome (EDS), de psychische aandoening waar Chovanec aan leed. “Daarbij gaan we zoveel mogelijk situationeel uitleg geven wat de kenmerken zijn van psychoses”, zegt Vandenhole.

Agenten leren niet enkel de symptomen van psychoses te herkennen, maar ook hoe ze hiermee moeten omgaan. “We leren hen in de omgang met geestesziekten met psychische urgenties vooral aan om te proberen communiceren en de-escaleren en af te wachten tot de medische assistentie erbij is”, legt Vandenhole uit.

Toch is het zeer moeilijk om tijdens een opleiding van 1 jaar voldoende te leren over geestelijke aandoeningen. "Onze mensen zijn niet medisch geschoold. Dan bots je op een bepaalde grens van wat wij kunnen en welke ondersteuning wij kunnen bieden", zegt Joery Dehaes, secretaris bij politievakbond ACV, in De Ochtend op Radio 1.

Dehaes en Vandenhole pleiten daarom voor een langere politie-opleiding. "Agenten hebben een kleine 200 uur om alles van geweldbeheersing te leren. Ze moeten dus ook hun handboeien leren gebruiken, hun wapenstok, pepperspray en hun handvuurwapen. Ik denk dat iedereen het er over eens is dat de basisopleiding op 1 jaar tijd heel beperkt is en mag uitgebreid worden", zegt Vandenhole.

"Het duurtraject van de opleiding is veel te kort. In Nederland duurt die bijvoorbeeld 2 jaar", zegt Dehaes. "We zien dat het programma van die opleiding alsmaar zwaarder wordt. 20 jaar geleden sprak men bijvoorbeeld niet over EDS. Mensen moeten daarvoor getraind worden. Dat doe je niet op een paar uur."

Toch zit de politieschool niet stil. Naast de standaardopleiding worden agenten voortdurend bijgeschoold. “Voor iedereen die al werkzaam was bij de politie hebben wij honderden sessies over EDS georganiseerd”, zegt Vandenhole. Ook zijn er opleidingen over tal van andere thema’s, die vaak worden gegeven door gastdocenten met expertise in bepaalde sectoren.

Of het schietincident in Dendermonde invloed zal hebben op de manier waarop deze opleidingen worden georganiseerd, is nog te vroeg om te zeggen. Dehaes hoopt alvast dat er iets verandert en roept ook op tot een nauwere samenwerking met onder meer de psychiatrie.

"Die samenwerking is er nu op vlak van opleidingen, maar zou ook veel meer op het terrein zichtbaar moeten zijn. Wanneer er een verkeersongeval met gewonden gemeld wordt, wordt er automatisch een ziekenwagen uitgestuurd. Dat gebeurt niet wanneer er een oproep is van iemand met een psychose", zegt de ACV-secretaris.

De politie heeft vrijdagnacht een man doodgeschoten aan het AZ Sint-Blasius-ziekenhuis in Dendermonde. De man zou zelf de politie hebben gebeld, omdat hij het gevoel had dat hij een psychose ging krijgen. Nadat de politie hem naar het ziekenhuis bracht viel de man de politie aan, waarna hij zelf werd doodgeschoten.

Totdat het onderzoek is afgerond, blijft het speculeren wat er is gebeurd. Het is bijvoorbeeld nog niet duidelijk of de man geboeid was of niet. Maar het gebruik van een vuurwapen is in elk geval de allerlaatste maatregel waar agenten naar grijpen tijdens een interventie.

“Er is wat men noemt een cascade van geweldbeheersing”, zegt Vandenhole. Dit betekent dat agenten stapsgewijs handelen. Eerst proberen ze verbaal te de-escaleren. Als dat niet lukt, kunnen ze overgaan op fysiek contact of het gebruik van niet-dodelijke middelen zoals pepperspray. Pas als alle andere opties zijn uitgeput en er een direct gevaar is voor het leven van een agent of omstaanders, wordt het gebruik van een vuurwapen overwogen.

Dat laatste kan in sommige gevallen ook indien een persoon geboeid is, zegt Vandenhole. “Er zijn tientallen scenario’s mogelijk waarin iemand die wel nog handboeien aanheeft nog gevaarlijk kan zijn.” Of de persoon in Dendermonde effectief handboeien aanhad, moet nog blijken uit het strafrechtelijk onderzoek. Ook het Comité P, het orgaan dat toezicht houdt op de politie, is bij het onderzoek betrokken.