Zo gaat politie vandaag om met Excited Delirium Syndrome, waar Chovanec aan leed

"Vandaag gaan we technieken aanleren om elk een arm af te zonderen en naar de knieën te grijpen." Aan het woord is Olivier De Pryck, docent aan de politieschool. Voor hem staan een tiental agenten die zullen leren hoe om te gaan met patiënten met het zogenoemde Excited Delirium Syndrome (EDS).

Dat is nodig, want tot enkele jaren geleden was de kennis beperkt, met soms fatale gevolgen. Denk maar aan Jozef Chovanec, die in 2018 stierf nadat de politie hem in bedwang gehouden had op de luchthaven van Charleroi. Of aan Jonathan Jacob, die in 2010 stierf in een politiecel in Mortsel. 

"Elk gevechtje, elke twist kan uitmonden in onomkeerbare toestanden. Daarom is het belangrijk om dat ten allen tijde te vermijden."

Maar we beginnen bij het begin. Het Excited Delirium Syndrome (EDS) is een medische aandoening, maar een echte definitie of medische erkenning is er niet. Het wordt vooral gebruikt als term bij de politie, in de medische wereld wordt over hyperactief delier gesproken. Een patiënt dus, benadrukken de lesgevers van de opleiding. De symptomen? Overvloedig zweten, een hoge temperatuur, een hoge hartslag, paniek, niet voor rede vatbaar. "Het lichaam is in overdrive", zegt De Pryck. "Je ziet mensen die hun kleren uitscheuren, die uit een wc-pot drinken..."

"Mensen werken zichzelf in die toestand letterlijk dood", zegt ook Vico Cockx, hoofdcommissaris van de cel "Use of Force" bij de federale politie die de opleidingen mee uittekende. "Alle natuurlijke filters zijn weg. Ze verbruiken al hun suikers, tot hun dood toe." EDS kan een onderdeel zijn van een psychose, maar kan ook veroorzaakt worden door drugs, door een verkeerde medicatie, door goedkope alcohol zoals ethanol. Maar iedereen benadrukt: "Ze hebben zorg nodig. We mogen hen niet als criminelen zien."

Er zijn sterke vermoedens dat ook Jozef Chovanec aan dat Excited Delirium Syndrome leed. Op beelden uit de politiecel is te zien hoe hij minutenlang met zijn hoofd tegen de celmuur en -deur bonkt, hoe hij onophoudelijk bibbert, hoe hij op en neer springt. Dat er 8 jaar na de dood van Jonathan Jacob in een politiecel in Mortsel opnieuw een man in een politiecel overleed na een politie-interventie, deed veel vragen rijzen. Het comité P, dat de politiediensten controleert, had aanbevelingen gedaan om dergelijke drama's te vermijden. Maar de opleidingen die er moesten komen lieten lang op zich wachten. Pas sinds 2021 maakt een nieuwe training deel uit van de basisopleiding voor politiemensen. Die cursus EDS, wordt nu in de verschillende politiescholen in ons land gegeven.  

Exacte cijfers over het aantal patiënten met het EDS-syndroom zijn er niet. Toch heeft Gabriëls het gevoel dat de gevallen toenemen. "We kunnen algemeen stellen dat het druggebruik toegenomen is. EDS-patiënten zijn meestal druggebruikers of vroegere druggebruikers, dus ons gevoel is toch dat het aantal EDS-gevallen toeneemt."

"Vroeger werd geopteerd om daar met veel mensen op te vliegen, en om dan eventueel pijnprikkels te geven. Maar dat is nu net iets wat bij een EDS-patiënt niet zal werken. Die heeft geen pijn, is enorm krachtig", vertelt Raf Gabriëls, opleider geweldbeheersing. "Met de nieuwe techniek brengen we gecontroleerd iemand naar de grond door die persoon uit evenwicht te brengen. Als de techniek goed gebeurt, is dat pijnloos." Maar, zo benadrukt De Pryck: "Ook met die techniek kan het evengoed fataal aflopen, net omdat het lichaam in overdrive is."

Dat kunnen we ook zelf vaststellen, want VRT NWS mag zo'n opleiding bijwonen. Stap voor stap leren de agenten hoe ze iemand op een veilige manier tegen de grond kunnen werken. "We moeten aan de veiligheid van de patiënt denken", benadrukken de lesgevers. "Als je daar bovenop gaat liggen, zet je te veel druk op het lichaam."

Dus: niet meer meteen de confrontatie aangaan. Niet meer op de buik werken, maar op de rug. Niet meer de nek omstrengelen. Niet meer op de borst gaan zitten, maar focussen op de armen en benen. De ultieme bedoeling: ervoor zorgen dat een dokter een kalmeringsmiddel kan toedienen, zodat de hartslag en de temperatuur daalt. Want, ook dat wordt keer op keer benadrukt: er moet telkens een medisch team komen versterken.

De opleiding zelf bestaat uit vier uur theorie en vier uur praktijk. Sinds 2021 krijgen alle agenten - van de wijkagent over de rechercheur tot de interventieploegen - die cursus in de basisopleiding. Volgens Cockx hebben vandaag de dag ongeveer 24.000 mensen het theoriegedeelte gehad, en 11.000 de praktijk. 

Allemaal om te voorkomen dat er door onwetendheid doden vallen. Allemaal om te voorkomen dat er nog Jonathan Jacobs'en of Jozef Chovanecen volgen.