Al jaren doen wetenschappers onderzoek naar de gezondheidseffecten van biologische landbouwproducten. Zeker is dat er veel minder pesticiden op zitten dan op voeding uit conventionele producten, althans in Europa. En doorgaans zijn bio-eters ook gezonder. Toch is het nog steeds niet helemaal duidelijk hoe gezond biovoeding echt is.
Na het onderzoek naar gifstoffen en biovoeding: dit weten we over hoe gezond die voeding écht is
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Maandag berichtte VRT NWS dat kankerexpert Nick Van Larebeke hogere hoeveelheden van sommige gifstoffen had aangetroffen in het bloed en de urine van jongeren die vaker biologische voeding eten. Daar kwam veel reactie op, onder andere uit de biosector zelf.
De studie is de laatste in een lange rij. Al decennialang wordt onderzoek gedaan naar de mogelijke gezondheidsvoordelen (of nadelen, in dit geval) van biologische voeding. Het is immers een belangrijke overweging voor consumenten van biologische producten.
"Sommige mensen zien die als gezonder", weet de Europese Commissie, en uit onderzoek blijkt dat 70 procent van de Europeanen denkt dat biologisch voedsel "veiliger" is.
Is dat ook echt zo? Wat weten we tot nu toe, na al die jaren van wetenschappelijk onderzoek?
1. Het is een moeilijke vraag
Eerst even dit: het is niet zo gemakkelijk om biologische met niet-biologische voeding te vergelijken, omdat het over zo'n breed gamma aan producten gaat.
Een van de instanties die we contacteerden, geeft het voorbeeld van de voedingswaarde van een tomaat. Die verschilt sterker tussen de verschillende tomatenrassen onderling dan tussen een biologisch en een niet-biologisch geteeld exemplaar.
Wat houdt dat in, "biologisch geteeld"? De biologische landbouw werkt zo veel mogelijk met wat de natuur biedt. Het steunt daarbij op 4 sleutelprincipes. Biologische boeren mogen geen chemische pesticiden of kunstmest gebruiken, ze mogen hun dieren slechts onder strikte voorwaarden antibiotica geven, ze moeten roteren met gewassen en genetisch gemodificeerde organismen (ggo's) zijn niet toegestaan.
En dan is er nog de regio waar geteeld wordt, en de praktijken die elke individuele boer eropna houdt. Dat zijn allemaal factoren die de resultaten kunnen beïnvloeden.
2. Er zitten minder pesticiden op biovoeding
Het Europees Agentschap voor de Voedselveiligheid (EFSA) mat in 2021 fors minder pesticiden op biologisch geteelde voeding dan op conventioneel geteelde. 83 procent van de onderzochte stalen van biovoeding bevatte geen enkel spoor van pesticiden. Bij conventioneel geteelde voeding ging het om 56 procent van de stalen.
Minder pesticiden in je voedsel, is gezond. Dat staat buiten kijf. Pesticiden worden onder andere in verband gebracht met vruchtbaarheidsproblemen en kanker.
Als er toch pesticiden belanden op bioproducten, dan gaat het in 79 procent van de gevallen om koper, zegt het EFSA. Dat is toegestaan in biopesticiden. Toch komt het veel vaker uit vervuiling die al in het milieu aanwezig is, de zogenoemde achtergrondvervuiling waar de boer niets mee te maken heeft.
Soms worden ook bestrijdingsmiddelen aangetroffen in bioproducten die niet toegestaan zijn. Dan kan doordat bestrijdingsmiddelen lekken uit naburige velden of (opnieuw) door achtergrondvervuiling. In sommige gevallen werd gefraudeerd met biolabels, en gebruikte de boer bewust verboden pesticiden.
Dat is de situatie in de Europese Unie. Hoe het in ons land zit, is moeilijker vast te stellen. Het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV), dat onze voeding controleert op schadelijke stoffen, liet maandag al weten dat het geen onderscheid maakt tussen biologische en niet-biologische landbouwproducten.
3. Soms (iets) meer vitaminen en mineralen
Er zitten dus minder pesticiden in biologische voeding. Maar zitten er daarnaast ook meer gezonde voedingsstoffen in? Dat is een pak moeilijker vast te stellen.
Sommige onderzoeken rapporteren wel degelijk meer vitamine C en mineralen, of meer gezonde omega 3 in biozuivel en -vlees. En een Britse metastudie concludeerde op basis van 343 onderzoeken dat er lagere hoeveelheden van het zware metaal cadmium in biovoedsel zit, en hogere gehalten van antioxidanten die onder andere beschermen tegen chronische ziekten.
Niet alle onderzoeken geven die resultaten. En het Nederlands Voedingscentrum wijst erop dat het om zulke kleine verschillen gaat "dat het niet waarschijnlijk is dat hierdoor een gezondheidsvoordeel ontstaat ".
4. Maar soms ook meer vervuiling
Vooral biologisch gekweekte dieren zijn gevoelig voor vervuiling, veel meer dan gewassen. Kippen en vee leven vaak buiten, en bovendien ook langer dan hun soorten die in afgesloten schuren of stallen worden grootgebracht.
Daardoor is hun levenskwaliteit beter, maar pikken ze ook gemakkelijker vervuiling op die al circuleert in het milieu, zoals pcb's, dioxines of PFAS. Dat kan zich ophopen in het vetweefsel en in eieren.
Het FAVV ziet er evenwel op toe dat die gehalten de risicodrempel niet overschrijden.
5. Wie vaak biologisch eet, is gezonder...
Mensen die biologisch eten, zijn ook vaak gezonder. Dat blijkt bijvoorbeeld uit doorgedreven en jarenlang onderzoek bij 35.000 Fransen . Ze lopen een minder hoog risico op diabetes (suikerziekte) type 2 en borst- en lymfeklierkanker. Wetenschappelijke studies over heel de wereld komen tot dezelfde conclusies.
Maar zijn die mensen ook gezonder doordat ze vaker biologisch eten? Dat is veel minder duidelijk.
Het zijn immers vaak hoogopgeleiden, die ook meer verdienen dan gemiddeld, die biologisch eten. Uit sociologisch onderzoek blijkt dat zij vaker gezond leven dan mensen met een lager inkomen. Ze sporten bijvoorbeeld ook meer. Dat ze gezonder zijn, hoeft dus niet per se (alleen) te maken hebben met hun keuze voor biovoeding.
6. ...maar daarom is biovoeding niet per se gezonder
Daardoor is, zelfs na jarenlang onderzoek, nog steeds niet zwart op wit bewezen dat biologisch voedsel gezonder is dan conventioneel geteeld voedsel, en al zeker niet in alle gevallen en over de hele lijn. Dat besluiten bijvoorbeeld de Franse wetenschappers, maar ook het Nederlands Voedingscentrum , de natuurorganisatie WWF en professor Landbouweconomie Liesbet Vranken (om er maar enkele te noemen).
Wat wel zeker is, is dat er in ons land strenge gezondheidsregels en veiligheidsmarges voor voeding gelden. Daardoor is in principe alle voeding veilig om te eten, of het nu biologisch geteeld is of conventioneel. "Gezondheidsrisico's worden in de hele landbouwsector nauwlettend in de gaten gehouden", zei Vranken eind mei nog.
En toch nog even dit: voor de mens is biologische landbouw misschien niet gegarandeerd gezonder, maar dat is het wel voor ons milieu. En daar heeft op langere termijn ook de mens weer baat bij. Denk maar aan de pesticideconcentraties in ons drinkwater.
