Beter openbaar vervoer, betaalbaar wonen en Oosterweel: hierover gaan de verkiezingen in fusiestad Antwerpen

Antwerpen wordt momenteel bestuurd door een coalitie van N-VA, Vooruit en een onafhankelijke schepen. Als grootste partij levert N-VA de burgemeester, Bart De Wever. Met respectievelijk 23, 6 en 1 zetel(s) palmen ze samen 30 van de 55 zetels in.

Groen (11 zetels), Vlaams Belang (6 zetels), PVDA (4 zetels), CD&V (3 zetels) en Open VLD (1 zetel) zitten in de oppositie. Oorspronkelijk zat Open VLD mee in het stadsbestuur, maar Erica Caluwaerts besliste om uit de partij te stappen en als onafhankelijke schepen te zetelen.

Nadat de gemeenteraden van Antwerpen en Brugge begin 2022 hun goedkeuring hadden gegeven, werd de fusie tussen de haven van Antwerpen en Zeebrugge officieel. De totale goederenoverslag van de 'Port of Antwerp-Bruges' is in 2023 gedaald met 5,5 procent, maar volgens CEO Jacques Vandermeiren is dat niet verrassend, en ligt dat voornamelijk aan geopolitieke spanningen en economische moeilijkheden. "Om ook in de toekomst onze positie van wereldhaven te behouden, volgen er de komende tien jaar nog tal van investeringen", aldus Vandermeiren eerder dit jaar.

Vooruit maakte tijdens de verkiezingen op 9 juni een breekpunt van gratis gezonde maaltijden op school. In Antwerpen ondersteunt de stad al sinds 2021 kleuter- en lagere scholen om gezonde en voedzame schoolmaaltijden aan te bieden. Het verschil tussen het breekpunt in juni en het project van de stad, is dat Antwerpen niet de bedoeling heeft om die maaltijden gratis aan te bieden. Het gaat ook niet om warme maaltijden.

Momenteel worden er 147 scholen geholpen, wat neerkomt op 36.873 leerlingen die kunnen profiteren van gezonde schoolmaaltijden. Het gaat dan om soep, fruit of gezonde snacks. Gemiddeld bieden scholen 90 dagen per schooljaar iets aan. Het blijkt vooral organisatorisch moeilijk om meer aan te bieden en er komt voor scholen wel wat extra werklast bij kijken zoals de opstart en zoektocht naar een leverancier, de voedselveiligheid respecteren en zoeken naar extra helpende handen. Het project is dit jaar wel uitgebreid naar enkele secundaire scholen.

De grote parking op de Gedempte Zuiderdokken heeft plaatsgeruimd voor het gloednieuwe Zuidpark. Het "Central Park van Antwerpen", zoals schepen Annick De Ridder (N-VA) het park graag noemt, werd in verschillende fases aangelegd en geopend, maar is sinds enkele maanden volledig klaar.

Er wordt wel nog gezocht naar een oplossing voor de wateroverlast op het centrale grasveld van het Zuidpark. Door de hevige regenval blijven er daar grote plassen water staan die niet snel wegtrekken. Om de verdwenen parking te compenseren zijn er 2 ondergrondse parkings en is er ook een beveiligde fietsenstalling voorzien.

De stad heeft sinds 2020 werk gemaakt van de verkeersveiligheid voor fietsers door meer en meer straten in te richten als fietsstraat. De Turnhoutsebaan is daar het opvallendste voorbeeld van, maar volgens burgercollectief Pak Ze Aan is die straat er niet veiliger op geworden. Die wordt in de toekomst nog aangepast en zal geen fietsstraat blijven. De stad is daar momenteel volop over in overleg met het Agentschap Wegen en Verkeer.

Het heeft heel wat voeten in de aarde gehad, maar de langverwachte fusie tussen de ziekenhuisgroepen GZA en ZNA is sinds 1 juli 2024 officieel een feit. Het Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS) telt 14 campussen, 9.000 medewerkers en meer dan 3.000 bedden. Het duurde langer dan verwacht om de fusie rond te krijgen, omdat artsen niet akkoord gingen met de financiële regeling. Dat is nu dus wel het geval.

In 2022 of 2023 zou er normaal gezien begonnen worden aan de heraanleg van de Groenplaats, maar die timing is alvast opgeschoven naar de volgende legislatuur. Het plan voor de heraanleg is ondertussen klaar: in 2026 zouden de werken op de Groenplaats en de omliggende straten van start moeten gaan. Bovengronds krijgt het plein een grondige make-over, ondergronds komt er een nieuwe grote fietsenparking en een waterbuffer.

Veel Antwerpenaren ergeren zich aan sluikstort in hun stad. Dat bleek uit het verslag van de Antwerpse ombudsvrouw in 2023. Sluikstort en zwerfvuil zijn hardnekkige problemen die zich steeds meer uitbreiden naar verschillende delen van de stad. Vroeger ging het eerder over bepaalde 'hotspots', nu zie je dat het probleem zich verspreid heeft naar de verschillende Antwerpse districten.

Wie betrapt wordt op sluikstorten, ontvangt een GAS-boete van 500 euro en betaalt ook de opruimkosten. Vanaf juli kunnen die kosten niet alleen berekend worden op basis van het gewicht, maar ook op basis van het volume van het sluikstort. Dat betekent dat daders naast een boete ook vaker een hogere retributie zullen moeten betalen. Burgemeester Bart De Wever (N-VA) wil de boetes zelfs nog verhogen tot 1.000 euro.  

"Wie niet horen wil, moet voelen", is bevoegd schepen Els van Doesburg (N-VA) het daarmee eens. "Tegen een 'vetzakkenmentaliteit' is echter geen bezem opgewassen. Daar is eerder een bolwassing voor nodig. De komende legislatuur moeten we daar dus echt hard op blijven verder werken."

In de stad Antwerpen leven veel uiteenlopende thema's. Na een rondvraag bij enkele politici kwamen de volgende 3 het vaakst naar boven: mobiliteit, wonen en Oosterweel. 

In de hele vervoerregio Antwerpen is het nog steeds de bedoeling om tegen 2030 maximaal 50 procent van alle verplaatsingen met de auto te laten gebeuren. Met die modal shift moet er ook in de stad worden ingezet op alternatieve vervoersmiddelen. Mobiliteitsschepen Koen Kennis (N-VA) maakte werk van verschillende park and rides rond de stad en voerde een nieuw parkeerreglement in in de oude binnenstad.

Die nieuwe parkeerregeling werd niet bij iedereen op gejuich onthaald. Vooral ondernemers en handelaars in de stad kloegen erover. Enkele bedrijven stapten er zelfs voor naar de Raad van State, de uitspraak daarover volgt eind dit jaar. De stad heeft wel al enkele aanpassingen gedaan om tegemoet te komen aan de vragen van handelaars en ondernemers.

Om de auto te weren uit de stad, werden aan de rand van Antwerpen verschillende park and rides gebouwd. Die leken aanvankelijk vaak leeg te blijven, maar worden steeds vaker gebruikt. Sinds oktober 2023 kan je voor 5 euro bij De Lijn een combiticket kopen waarmee je kan parkeren in de Antwerpse park and rides en daarna de tram of bus kan nemen.

Een heikel thema is het openbaar vervoer in de stad: zowel oppositie als bestuur vinden dat het niet goed genoeg is. Schepen Kennis noemt het openbaar vervoer zelfs de zwakke schakel in de modal shift. "Een Antwerps vervoersbedrijf moet De Lijn en de NMBS efficiënter laten werken, op maat van onze grootstedelijke noden", aldus Koen Kennis.

"Volgende bestuursperiode moet er een grote ommeslag komen voor meer, beter, stipter en aangenamer openbaar vervoer", klinkt het bij Bogdan Vanden Berghe, lijsttrekker voor Groen. "Het openbaar vervoer is in verval: het kraakt, is niet onderhouden, staat mee in de file. Metrokokers en tramsporen zijn aan dringende renovatie toe. Uitbreidingen van tramlijnen zijn verre toekomstmuziek." Dat er dringend nood is aan vernieuwingen bleek ook uit een reportage van VRT NWS over de liften in de premetrohaltes.

De wooncrisis is een van dé verkiezingsthema's in Vlaanderen en dus ook in een centrumstad als Antwerpen. De afgelopen maanden werd verschillende keren actiegevoerd voor betaalbaar wonen en meer sociale woningen. Sociale organisatie SAAMO lanceerde zelfs een draaiboek om de leegstand in sociale woningen aan te pakken.

In Antwerpen staan er meer dan 40.000 mensen op de wachtlijst voor een sociale woning en dat terwijl er enkele duizenden van die woningen leegstaan. Degene die niet leegstaan, blijken soms ook in heel slechte staat.

"We hebben als Woonhaven echt verouderd patrimonium geërfd", legt schepen Els van Doesburg (N-VA) uit. "Door de grote fusie hebben we veel nieuwe woningen in ons bezit gekregen die we moesten screenen. Daarom zijn we dus nog steeds bezig met een gigantische inhaaloperatie."

Voor het eerst is er in Antwerpen een dak- en thuislozentelling geweest. Daaruit blijkt dat bijna 3.500 mensen in de stad dak- of thuisloos zijn en dat meer dan 900 daarvan kinderen zijn. Veel daarvan heeft te maken met de wooncrisis. "Voor kwetsbare personen en gezinnen is het bijzonder moeilijk om door te stromen naar de reguliere woningmarkt", vertelde Tatjana Scheck (Vooruit), schepen voor Sociale Zaken, daar eerder al over.

Oppositiepartij PVDA voert in Antwerpen regelmatig actie voor een beter woonbeleid en meer sociale woningen. De partij pleit al langer voor praktijktesten op de woningmarkt, wil de huurprijzen begrenzen en wil dat er bij grote bouwprojecten een derde sociale en een derde betaalbare woningen worden gerealiseerd.

2030 was altijd een belangrijke streefdatum voor de Oosterweelverbinding. Tegen dat jaar zouden alle werken in en rond de stad afgerond moeten zijn. Eind deze zomer raakte bekend dat dat streefdoel niet gehaald wordt en dat er gemikt wordt op 2033. De vertraging is volgens Lantis het gevolg van problemen met vergunningen en de PFAS-vervuiling.

Het eerste deel van de Oosterweelwerken is enkele maanden geleden afgerond, een half jaar vroeger dan gepland. Ook de werken aan de kanaaltunnels zijn van start gegaan. Die tunnels lopen onder het Albertkanaal en zullen het Oosterweelknooppunt in het noorden van de stad verbinden met de Antwerpse Ring. Zo wordt de Ring volledig rond. En dan is er nog de bypass aan het Sportpaleis om later het viaduct van Merksem te kunnen afbreken. Die bypass wordt volop gebouwd.

Er is dus al veel gebeurd en er staat nog veel te gebeuren. De impact op de buurten rond de werken is niet min. In de Ten Eekhovelei in Deurne zijn al verschillende mensen vertrokken die niet in de buurt van zo'n gigantische werf willen blijven wonen. Degenen die er blijven wonen, zijn hoopvol voor de toekomst. Ze kijken ernaar uit om 1 van de grote Ringparken in hun achtertuin te krijgen.

Oppositiepartij Groen twijfelt echter aan de betaalbaarheid van Oosterweel en de verschillende Ringparken, ook wel leefbaarheidsprojecten genoemd. Het Rekenhof brengt elk jaar een rapport naar buiten over de financiering van het project en dit jaar waarschuwde dat opnieuw dat de verschillende leefbaarheidsprojecten niet betaalbaar zijn. Toch is het stadsbestuur ervan overtuigd dat het allemaal wel zal lukken.

Ook intendant Alexander D'Hooghe die het hele project in goede banen moet leiden, denkt dat het wel goed komt. "De belangrijkste werken op Linkeroever zijn zo goed als afgerond en binnenkort ligt daar ook het eerste Ringpark, Ringpark West", vertelde hij op de laatste Ringdag in het Antwerpse provinciehuis. "In het najaar beginnen we dan met de werken in Pomppark Zuid, aan het zuidelijke deel van de Antwerpse ring. Ook de werken voor Ringpark Het Schijn gaan eind dit jaar van start."

In 2018 behaalde N-VA een duidelijke verkiezingsoverwinning in de stad met meer dan 35 procent van de stemmen. Met 23 zetels vormde de partij in de gemeenteraad een meerderheid met Vooruit (6 zetels) en Open VLD (2 zetels). Groen (11 zetels), Vlaams Belang (6 zetels), PVDA (4 zetels) en CD&V (3 zetels) zitten in de oppositie.

Volgt Bart De Wever (N-VA) zichzelf nog eens op als Antwerps burgemeester of wordt hij de nieuwe premier? Het is de vraag die alle Antwerpenaars en bij uitbreiding misschien zelfs bijna alle Belgen bezighoudt. Hij is momenteel wel nog steeds lijsttrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen. Stel dat hij geen burgemeester kan blijven, worden vooral de namen van schepenen Els van Doesburg (N-VA) en Koen Kennis (N-VA) genoemd als eventuele plaatsvervangers.

Een van de grote uitdagers wordt Jos D'Haese, lijsttrekker voor PVDA. Na de goede resultaten op 9 juni besliste de partij om Ben Van Duppen te vervangen en met haar stemmenkanon naar de kiezer te trekken. "We willen Bart De Wever het vuur aan de schenen leggen als burgemeester van Antwerpen", klonk het op 9 juni bij D'Haese. Over een samenwerking met PVDA is burgemeester De Wever alvast duidelijk: "Ik zal nooit besturen met communistische populisten die mensen die sparen of ondernemen, wegzetten als graaiers", aldus Bart De Wever.

Binnen de Antwerpse Vooruit-afdeling was de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen een hobbelig parcours. Schepen Tom Meeuws nam begin februari ontslag en stopte met de politiek. "Ik wil en kan mijn werkkracht en levenslust niet langer meer offeren aan de politiek zoals die vandaag bedreven wordt", zei hij daar toen zelf over.

Enkele dagen later werd Meeuws beschuldigd voor racistische uitspraken tegenover schepen Nabilla Ait Daoud (N-VA). Die uitspraken zouden volgens hem niets te maken hebben met zijn ontslag. Nog later besliste Jinnih Beels om de Vooruit-lijst voor 13 oktober niet meer te trekken. 

Het was lang onduidelijk wie de lijst dan wel zou trekken, uiteindelijk is dat Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt geworden. Voormalig burgemeester Patrick Janssens besliste om terug te keren naar de Antwerpse politiek en prijkt op de 4e plaats van de Vooruit-lijst. Nog een bekend gezicht op de lijst is Lien Van de Kelder. Zij staat op de 3e plaats.

Ook bij CD&V duurde het lang om een lijsttrekker aan te duiden nadat Orry Van de Wauwer uit de politiek stapte. Pieter De Cock, voorzitter van JONGCD&V, is nu lijsttrekker voor de partij.

Voor Groen zal Bogdan Vandenberghe de lijst trekken, voor Vlaams Belang is dat Filip Dewinter. Bij Open VLD trekt Willem-Frederik Schiltz de lijst. Schepen Erica Caluwaerts stapte vorig jaar uit de partij, zetelde verder als onafhankelijke en trekt nu met haar eigen partij OL-A naar de kiezer. Die naam staat voor Onafhankelijke Liberalen Antwerpen.

Naast OL-A is er nog een nieuwe partij die deelneemt aan de komende verkiezingen: Team Fouad Ahidar A+. Fouad Ahidar wil zijn succes van de Brusselse verkiezingen in juni herhalen en trekt daarom ook naar enkele Vlaamse steden. In Antwerpen wordt politicoloog Gamal Cheddad de lijsttrekker.

Er komen in de stad Antwerpen ook enkele kleinere partijen op. Voor DierAnimal is Rafaël Dockx de lijsttrekker, voor Vista Volt is dat Auron Krasnici en bij VoorUAntwerpen trekt Lili van Dongen de lijst.