Kritiek op jobbonus en premies voor elektrische auto: "Vlaamse regering kijkt vooral naar eigen kiespubliek"

De jobbonus, het bedrag dat mensen met lagere lonen jaarlijks krijgen, wordt in de komende jaren opgetrokken van 600 euro naar 700 euro. Meer Vlamingen zullen er ook aanspraak op kunnen maken. Doel: ervoor zorgen dat wie werkt meer overhoudt, om zo meer mensen over de streep te trekken om aan de slag te gaan.

Die jobbonus bestaat al enkele jaren, maar of die tot dusver dat verhoopte effect heeft gehad, is niet duidelijk, zegt econoom Ive Marx (UAntwerpen). "Veel mensen krijgen de jobbonus, maar slechts een heel kleine groep krijgt het maximumbedrag (hoe minder je gemiddeld verdient, hoe hoger de bonus, red.). Volgens de laatste cijfers waren dat zo'n 1.000 Vlamingen. Je hebt dus meer kans om de Lotto te winnen dan om een volledige jobbonus te krijgen."

De honderdduizenden Vlamingen die een stukje van de jobbonus krijgen, krijgen dus veel lagere bedragen. "Als dat al over 20 of 25 euro per maand gaat, is het al veel", rekent Marx uit. "Dan kan je je de vraag stellen of dat het verschil gaat maken. Netto 1.900 euro of 1.920 euro: gaat dat een inactieve over de streep trekken?"

Volgens hem hebben mensen die vandaag inactief zijn, dus niet beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt, andere barrières. "Kijk naar kinderopvang: daar wordt vaak gesproken over voorrang voor mensen die werken. Maar mensen die geen stabiele job hebben, vinden moeilijk kinderopvang. Vervoer is ook vaak een probleem en geld voor een elektrische wagen hebben zij doorgaans niet."

De jobbonus uitbreiden kost zo'n 230 miljoen euro. "Als je echt wilt activeren, kan je dat geld veel beter besteden", concludeert Marx. Hij noemt het dan ook een "politieke symboolmaatregel" en "een trofee voor de liberalen".

Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Bart Somers (Open VLD) wil dat tegenspreken. "Meer dan 1 miljoen Vlamingen met een bescheiden inkomen worden beloond om te werken", verdedigt hij de maatregel. "Voor een gezin kan het een premie tot 1.400 euro netto zijn (lees: twee mensen met een voltijdse job met een laag loon, red.), dat is een dertiende maand extra erbij voor wie werkt."

De Vlaamse regering trekt 270 miljoen euro uit voor de kinderopvang. Het bedrag wordt onder meer gebruikt om de kindratio te verlagen en 5.000 plaatsen bij te creëren. De opvang is prioritair voor wie quasi voltijds werkt, voor broers en zussen van kinderen die al worden opgevangen en voor pleegkinderen.

Ive Marx was daar hierboven al kritisch voor. Maar ook Heidi Degerickx van Netwerk tegen Armoede stelt zich vragen bij die  focus op werkende ouders. "Ouders in armoede zijn nochtans wanhopig op zoek naar ondersteuning in het geven van kansen aan hun kinderen", zegt zij. "Volgens minister-president Jambon moeten mensen 'kansen krijgen en grijpen'. Daar zijn we het mee eens. Maar het is ook de plicht van de Vlaamse regering om ook echte kansen te bieden aan ouders die elke dag keihard proberen te ontsnappen uit het moeras van armoede."

Haar conclusie: "De voorrangsregel versterkt de ongelijkheid, die al groot is en daardoor nog zal toenemen."

De Vlaamse regering voert een premie in voor wie een elektrische wagen koopt die maximaal 40.000 euro kost. Voor nieuwe wagens bedraagt de premie volgend jaar 5.000 euro, voor tweedehands auto's 3.000 euro. Een vergelijkbare premie werd in 2020 nog afgevoerd.

Bij automobielfederatie Febiac zijn ze enthousiast en denken ze dat dit heel wat mensen naar elektrische auto's zal trekken. Maar de Bond Beter Leefmilieu (BBL) spreekt over "een gemakkelijkheidsoplossing zonder structurele verandering". "De subsidie komt terecht bij mensen die het niet nodig hebben, of bij de autoverkopers zelf, waardoor de gemiddelde prijs van wagens stijgt", zegt Naomi Cambien van BBL.

"Waar blijven de broodnodige middelen voor het openbaar vervoer? Elke wagen een op een vervangen door een elektrische is beter voor de luchtkwaliteit, maar geen oplossing voor de files, noch voor het tekort aan ruimte."

Dat zegt ook Peter Meukens van reizigersorganisatie TreinTramBus. "Als je mobiliteit wilt vergroenen, zet je in op openbaar vervoer", zegt hij. En dan moet je vooral investeren in een goede doorstroming. "Mensen willen trein, tram en bus nemen, maar ze willen dat die stipt rijden. Dan moet je daarin investeren. Op dat vlak lopen we nog fel achter."

Vlaams minister van Financiën en Begroting Matthias Diependaele (N-VA) werpt tegen dat er wel degelijk geld gaat naar De Lijn, onder meer naar het leerlingenvervoer in het buitengewoon onderwijs. "We hebben ook al twee indexsprongen doorgevoerd bij De Lijn, waardoor de ticketprijzen in 2023 en 2024 niet worden verhoogd. Dat is samen 24 miljoen euro die we niet doorgerekend hebben."

Maar in deze begroting heeft de Vlaamse regering toch voor de auto gekozen en niet voor het openbaar vervoer? "Ja, dat is inderdaad de keuze die we met deze ploeg hebben gemaakt. Ik denk dat daar veel voor te zeggen is. Het is de bedoeling dat mensen die vandaag als particulier een elektrische wagen overwegen, dankzij die ondersteuning die stap ook zetten."

Marx ziet onder meer in de premie voor elektrische wagens een voorbeeld van "een centrumrechtse coalitie die haar electoraat aan het bedienen is". "Zij redeneren: onze kiezers nemen niet vaak de bus, die willen graag een auto en zich een elektrische wagen kunnen veroorloven. Dat is de politieke keuze die men maakt." 

Hij noemt dit dan ook "een begrotingsakkoord voor de middenklasse". "Kinderopvang komt grotendeels bij de middenklasse terecht, net zoals die premie. Of kijk naar de dienstencheques: die worden niet duurder, terwijl dat de logica zelve zou zijn geweest. Die dienstencheques kosten nu iets meer dan 7 euro per uur, voor arbeid die meer dan 30 euro per uur kost. Dat zou een logische besparing zijn geweest."

Diependaele is het daar niet mee eens. "Verschillende studies hebben uitgewezen dat net het onderste deel van middenklasse het grootste gelag heeft betaald in de laatste jaren. Om die ook nog eens te raken met stijgende dienstencheques? Dat was volgens ons geen goede keuze."

"De mensen die niet werken en niet bijdragen aan het systeem hebben het meest bijgekregen: de uitkeringen zijn gestegen, de sociale energiepremie, goedkope opvang, goedkoper openbaar vervoer, ... Wij moeten inderdaad focussen op de mensen die de laatste jaren net minder hebben gekregen. Dat is die lagere middenklasse."