Open VLD houdt vandaag een congres om zijn nieuwe voorzitter te verkiezen. Tom Ongena is de grote favoriet om na waarnemend voorzitter vanaf vandaag ook officieel de leider van de liberalen te worden. Brengen het congres en de verkiezing rust na woelige maanden binnen de partij? En hoe moet de nieuwe voorzitter de partij voorbereiden op de verkiezingen?
Kan een nieuwe voorzitter een einde maken aan negatieve spiraal bij Open VLD? En welke problemen krijgt hij op zijn bord?
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Vanaf 9 uur verzamelen de Vlaamse liberalen in de grote aula van de Vrije Universiteit Brussel. 1.200 leden kunnen er deze voormiddag beslissen met welke voorzitter de Open VLD de verkiezingscampagne in zal gaan. Waarnemend voorzitter en Vlaams Parlementslid Tom Ongena wordt uitgedaagd door voormalig jongerenvoorzitter Bert Schelfhout en woordvoerder Vincent Stuer.
Chaos: desastreuze peiling en exit Lachaert
De nieuwe voorzitter wacht in de eerste plaats de opdracht om de partij te verenigen en opnieuw rust te brengen. Al maanden zit de Open VLD in woelig water. Begin juni drukt een desastreuze peiling de liberalen met de neus op de feiten. Met 8,3 procent voorspelt de peiling het slechtste resultaat ooit voor de partij, ze is zelfs kleiner dan de PVDA.
Goed twee weken later gooit voorzitter Egbert Lachaert de handdoek in de ring. Relatief verrassend geeft hij aan te zullen stoppen als voorzitter: “Om van een verdere hervorming van de liberale partij een succes te maken, moet iedereen zichzelf ook in vraag durven stellen.” Hij kan naar eigen zeggen geen campagne voeren met zijn donkerblauw programma én tegelijk Vivaldi en dus De Croo aanprijzen. Lachaert kondigt aan nog tot na de zomer aan te blijven, maar zo ver komt het niet. Premier Alexander De Croo trekt de kwestie naar zich toe en op zijn aangeven benoemt het partijbureau Vlaams Parlementslid Tom Ongena op 4 juli tot waarnemend voorzitter.
De aanstelling van Ongena brengt geen interne rust, integendeel. Leden storen zich aan het feit dat de partijtop weinig rekening houdt met de basisdemocratie waar de liberalen zo trots op zijn. Velen zien in Ongena een zelf gekozen verlengstuk van premier De Croo aan de top van de partij."Open VLD heet nu Lijst De Croo", kopt De Standaard. Nadat er eerst sprake is van enkel een bekrachtiging van Ongena via een congres, beslist de partij eind augustus om toch voorzittersverkiezingen te houden tijdens het congres dat de liberalen vandaag organiseren. Eerst Vincent Stuer en daarna ook Bert Schelfhout maken bekend Ongena uit te zullen dagen om tijdens het verkiezingsjaar Open VLD te leiden.
Na het laatste partijbureau voor het congres, afgelopen maandag, weigerden de kopstukken commentaar te geven over de situatie binnen de partij voor de camera van Terzake. Enkel premier De Croo reageerde kordaat: “Er is geen onmin binnen de partij.”
Afgelopen week bleef het debat over de organisatie van de voorzittersverkiezingen nochtans leven. Ongena’s tegenkandidaten eisen dat er ook digitaal gestemd kan worden. Vandaag kunnen alleen de aanwezige 1200 leden hun voorkeur uitspreken. In 2020 stemden nog 16.000 leden bij de voorzittersverkiezingen. Volgens de partijtop is het niet mogelijk zo’n online stemming nog te organiseren.
Vlaams Parlementslid Els Ampe stapte uit onvrede met de verkiezingsprocedure op uit het partijbestuur: "De verkiezing van de nieuwe voorzitter is nep. Aan dit circus doe ik niet mee." Ook vanuit de lokale afdelingen komt kritiek op de gang van zaken. Open VLD Vilvoorde liet de partij alvast weten geen enkele kandidaat te zullen steunen, "omdat de open democratische waarden niet gerespecteerd worden." Dat digitaal stemmen niet mogelijk is, "is een gemiste kans op een cruciaal moment voor de partij", schrijven ze.
Ook op andere vlakken gaat het Open VLD niet voor de wind de laatste weken. Het plasincident deed minister van Justitie Vincent van Quickenborne door het stof gaan en maakte nogmaals de moeilijke relatie van de partij met de politievakbonden duidelijk.
Het Laatste Nieuws schreef eerder deze week dat steeds meer lokale afdelingen niet meer naar de kiezer trekken onder de partijnaam. “Opkomen onder het merk Open Vld? Die naam heeft voor ons geen enkele meerwaarde. Integendeel zelfs”, klinkt het bij de liberale afdeling in Kalmthout. Zelfs in De Croo’s thuisdorp Brakel twijfelt men volgens de krant.
Ongena favoriet
De kans lijkt klein dat de interne onvrede vandaag zich vertaalt naar een outsider als nieuwe voorzitter. Ongena blijft de grote favoriet. Binnen de partij klinkt het dat Ongena voor rust kan zorgen, iemand anders verkiezen zou de tegenstellingen binnen de partij nog meer op scherp stellen. Het zou de liberalen alleen nog maar kwetsbaarder maken zo kort voor de verkiezingen.
Toch kan het vandaag nog een spannende dag worden. Leden moeten niet enkel voor de nieuwe voorzitter stemmen maar ook hun goedkeuring geven over de ongewone procedure die daarvoor in het leven werd geroepen. Anders zijn de verkiezingen niet geldig. Twee derde van de leden moeten daarom officieel hun fiat geven, zodat "de procedure voor de verkiezing van een voorzitter om ernstige en dringende redenen mag worden afgeweken." Wanneer een derde van de aanwezig leden zich verzet, zit de situatie geblokkeerd. Velen blijven zich de vraag stellen waarom de partijtop bij het ontslag van Lachaert niet meteen open verkiezingen organiseerde. Die procedure duurt drie maanden, de partij zou op die manier ook rond deze tijd zijn nieuwe voorzitter kennen.
Als Ongena zijn favorietenrol waarmaakt, zal de exacte uitslag ook iets zeggen over zijn legitimiteit. Hoe hoger het percentage achter zijn naam, hoe steviger hij in het zadel zit om de komende maanden kiezers te overtuigen om in juni en oktober voor de liberalen te stemmen.
Verkiezingsdebatten en moeilijke lijstvorming
De rust binnen de partij terugbrengen is één ding. De nieuwe voorzitter wacht hoe dan ook een drukke termijn. Over iets minder dan 9 maanden volgen de federale, regionale en Europese verkiezingen. De nieuwe liberale voorzitter zal in debatten de degens moeten kruisen met ervaren rotten als Bart De Wever (N-VA) en Conner Rousseau (Vooruit). Ook de lijstvorming belooft een moeilijke opgave te worden. De slechte peilingen voorspellen dat Open VLD veel minder zetels in de parlementen zal halen dan nu het geval is, dat maakt veel minder mensen op een liberale lijst verkozen zullen geraken. De voorzitter zal de strijd om de felbevochten plaatsen in goede banen moeten leiden.
De voorzitter die vandaag verkozen wordt, blijft Open VLD leiden tot 14 oktober volgend jaar, de maandag na de gemeenteraadsverkiezingen. Dan volgen nieuwe open voorzittersverkiezingen.
