VN-baas Guterres op klimaattop: "Naakte hebzucht" van fossiele industrie "heeft miljarden bijeen gegraaid"

Premier Alexander De Croo zal niet aan het woord komen op de klimaatdag die VN-secretaris-generaal António Guterres vandaag organiseert in New York, en die om 10 uur plaatselijke tijd (16 uur in België) van start ging. Alleen landen die bereid waren om extra klimaatbeloften te doen, zullen het spreekgestoelte op mogen. De mini-klimaattop wordt gehouden in de schoot van de jaarlijkse sessie van de Algemene Vergadering die er deze week plaatsvindt. 

De Croo is niet de enige. Ook China en de Verenigde Staten moeten zich in stilte bezig houden. Met de Amerikaanse klimaatambassadeur John Kerry zit er nochtans een absolute klepper in de zaal. De EU mag dan weer wel spreken. Maar de aandacht zal vooral gaan naar niet-Westerse landen zoals Pakistan, Zuid-Afrika en de kleine-eilandstaat Tuvalu.

Gastheer Guterres zelf toont zich jaar na jaar minder diplomatisch over de klimaatverandering en de partijen die hij daarvoor verantwoordelijk houdt. Hij heeft ook die luxe. Zelf moet hij niet mee onderhandelen op klimaatconferenties, alleen de boel aanvuren.

Zelfs voor Guterres' doen was zijn speech vandaag bijzonder vurig. "De omschakeling van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie is aan de gang. Maar we zitten decennia achter op schema", sprak hij, tijd die we verloren hebben aan "met de voeten slepen en armen omdraaien".

Zonder veel omhaal sprak Guterres de fossiele industrie aan, die met zijn "naakte hebzucht" en "diep ingesleten belangen miljarden dollars bijeen gegraaid heeft".

De klimaatdag in New York, officieel de Climate Ambition Summit, is een opwarmertje voor de grotere VN-klimaatconferentie die in december georganiseerd wordt in de Verenigde Arabische Emiraten. De thema's die vandaag besproken worden, zullen ook dan een belangrijke rol spelen aan de onderhandelingstafel. Guterres hoopt dat de bijeenkomst vandaag de grootste uitstoters kan verleiden tot meer klimaatambitie.

Twee thema's domineren in New York de agenda: klimaatgeld voor de lage-inkomenslanden en de link tussen de klimaatverandering en gezondheidsproblemen.

Eerder deze maand had Afrika de wereld al om meer klimaatgeld gevraagd. Het deed dat op de eerste Afrikaanse klimaattop, die in Kenia plaatsvond. Toen eisten de Afrikaanse landen onder andere schuldverlichting en meer rechtstreekse klimaatfinanciering.

Alleen al om al het potentieel voor hernieuwbare energie te ontwikkelen, heeft het continent tegen 2030 300 miljard dollar nodig. Maar de VN becijferde dat Afrika momenteel tot acht keer meer betaalt voor zijn leningen dan de rijkste Europese landen.

Daarom vroeg de Keniaanse president William Ruto ook in New York een wereldwijde taks op de handel in fossiele brandstoffen, uitstootheffingen voor de luchtvaart en de scheepvaart, en belastingen op financiële transacties. "Afrika heeft geen nood aan liefdadigheid van de ontwikkelde landen", zei hij.

Klimaatgeld is volgens de Afrikanen geen gunst maar een recht. Het continent heeft slechts 4 procent van alle broeikasgassen in de atmosfeer uitgestoten, maar lijdt wel het sterkst onder de gevolgen van de klimaatverandering.

Andere kleine-eilandstaten en landen uit het globale Zuiden herhaalden die oproep.

Verder is er ook veel aandacht voor de link tussen gezondheid en klimaat. Muggen voelen zich helemaal in hun sas in opwarmende streken. Dat geldt ook voor de tropische ziekten die ze met zich mee brengen. Zo grijpt dengue om zich heen in Zuid-Azië en duikt het westnijlvirus op in West-Afrika en Europa.  

De Wereldbank becijferde dat 132 miljoen mensen tegen 2030 in de armoede zullen belanden als gevolg van gezondheidsklachten die te maken hebben met het klimaat. En 1,2 miljard mensen dreigen ontheemd te raken.

"De link tussen gezondheid en klimaatverandering ligt voor de hand, maar is nog nooit de focus geweest van een VN-klimaatconferentie. Tot nu. Dit moet veranderen", beloofde de controversiële sultan Ahmed al-Jaber. Hij is de voorzitter van de klimaatconferentie in december én het hoofd van het staatsoliebedrijf van de VAE.

Geen België op het spreekgestoelte van de Climate Ambition Summit, dus. Toch deed ons land vandaag zijn best om zich te laten opmerken in New York. Minister van Noordzee Vincent Van Quickenborne (Open VLD) organiseerde mee een ceremonie om de ondertekening van het VN-Oceaanverdrag te vieren. België lanceerde ook meteen zijn kandidatuur om het secretariaat van dat verdrag te huisvesten in Brussel.

Daarnaast zette premier De Croo zijn handtekening onder een tekst van de High Ambition Coalition. Dat is een wisselende groep van landen die pleiten voor meer klimaatambitie, onder leiding van de Marshall-eilanden. Die tekst roept op om het Parijsakkoord niet los te laten en te blijven mikken op een klimaatopwarming van maximaal 1,5 graden Celsius.

De landen vragen ook om het gebruik van fossiele brandstoffen wereldwijd uit te faseren. Dat ligt traditioneel erg gevoelig bij klimaatonderhandelingen. Op de vorige VN-klimaatconferenties werd er dagenlang geschaafd aan de slottekst. Toen was de vraag onder andere of die tekst het zou hebben over een volledig stopzetten van bepaalde fossiele brandstoffen zoals steenkool, of enkel een geleidelijk afschalen.

Deze tekst heeft het dus zonder omhaal over het stopzetten van alle fossiele brandstoffen, en legt daarmee de lat hoog voor de klimaatconferentie van december.

Kiki Berkers van 11.11.11 vindt het "een klein beetje schizofreen" dat ons land nu plots de rol van klimaatleider opneemt. "Het signaal strookt niet met de praktijk. België heeft de deadline niet gehaald om zijn geüpdatete klimaatplan in te dienen bij de Europese Commissie. En België is ook niet op weg om de Europese doelstellingen te halen en zijn uitstootreductie op te trekken tot -47 procent in vergelijking met 2005."

"Maar in het verleden heeft België, onder druk van Vlaanderen, vaak eerder een blokkerende rol gespeeld. Dan is dit een positief signaal."