Worden Catalaans, Baskisch en Galicisch officiële talen binnen de EU door moeizame Spaanse regeringsvorming?

Spanje is een land met 17 autonome regio's en vier co-officiële talen. Zo staat het in de grondwet van 1978, de eerste grondwet na de Franco-dictatuur (1939-1975). Naast het Spaans (dat in Spanje zelf meestal Castiliaans wordt genoemd) zijn ook het Catalaans, Baskisch en Galicisch dus officiële talen.

Maar tot op vandaag was daar in het nationale parlement in Madrid niets van te merken. Pas nu zijn de drie minderheidstalen erkend als voertaal in het parlement. Vanaf vandaag mogen parlementsleden die dat wensen, zich in het parlement uitdrukken in die talen, met simultaanvertaling.

In een land als België lijkt dat de gewoonste zaak van de wereld, waar Nederlands, Frans en Duits elkaar al sinds jaar en dag afwisselen in de Kamer en Senaat. In Spanje is het een ware revolutie. Als een parlementslid het aandurfde om een van die drie talen te spreken, werd het daar tot voor kort meteen voor terechtgewezen.

De nieuwe regels worden niet door iedereen verwelkomd. De leden van de radicaal-rechtse partij Vox verlieten uit protest het Spaanse parlement en gaven hun hoofdtelefoontjes terug toen een parlementslid in het Galicisch begon te spreken. Vox is voorstander van een zo gecentraliseerd mogelijk Spanje met het Spaans als enige officiële taal (zie verder).

De Spaanse regering wil zelfs nog verder gaan en heeft van het Spaanse voorzitterschap van de Europese Unie (nog tot eind dit jaar) gebruikgemaakt om een voorstel in te dienen om het Catalaans, Baskisch en Galicisch ook als officiële talen in de Europese Unie te laten erkennen. De kwestie werd vandaag besproken op een vergadering van de ministers van Buitenlandse Zaken.

Om erkend te worden in de EU moet een regionale of minderheidstaal een van de officiële talen in de lidstaat zijn. In Spanje is dat het geval. Volgens de meest recente studie van het Spaanse Nationale Instituut voor de Statistiek zijn er 9,1 miljoen mensen die Catalaans spreken, 2,6 miljoen die Galicisch spreken en 1,1 miljoen die Baskisch spreken.

Maar dat wil niet zeggen dat de drie talen ook zomaar erkend zullen worden in de EU. Daarvoor is een unanieme goedkeuring nodig van alle 27 lidstaten. Verschillende lidstaten hebben hun twijfels. Zo werd tijdens een voorbereidende vergadering van de ambassadeurs van de lidstaten benadrukt dat de kwestie "juridische, administratieve en budgettaire vragen" opwerpt die goed onderzocht moeten worden voor een beslissing genomen kan worden.

Zweden bijvoorbeeld vraagt een onderzoek naar de impact ervan op de efficiëntie van de werking van de EU. Het statuut van officiële taal zou namelijk impliceren dat alle juridische documenten van de EU, zoals verdragen, reglementen en internationale akkoorden, ook in die drie talen vertaald moeten worden. En die moeten ook voorhanden zijn bij alle Europese toppen en ministerraden.

Ook de kostprijs ervan wordt aangehaald. Vandaag geeft de Europese Unie al 1 miljard euro uit aan vertaalkosten. Spanje heeft wel al voorgesteld om de kosten van die bijkomende vertalingen op zich te nemen. Er zijn ook lidstaten die vrezen voor een domino-effect, want in de Europese Unie zijn er ongeveer zestig regionale of minderheidstalen.

Of alle 27 lidstaten hiermee akkoord zullen gaan, valt dus af te wachten. Een definitieve beslissing is in elk geval niet voor vandaag. De kwestie is te ingewikkeld om meteen knopen door te hakken, de ministers hebben meer tijd gevraagd om de zaak te onderzoeken. Die belandt nu weer op de tafel van de ambassadeurs.

Historicus en Spanje-kenner Vincent Scheltiens had niets anders verwacht: "Men zal het goed willen onderzoeken. Misschien komt er een principiële aanvaarding van het voorstel en wordt het dan gekanaliseerd naar een werkgroep", zei hij vanmorgen in "De ochtend" op Radio 1. "Net voldoende om de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken te laten terugkeren naar Spanje en tegen Junts te kunnen zeggen: we hebben het voorstel gedaan, we hebben ons best gedaan, het is nu in handen van Europa."

Want daar wringt het schoentje: zowel de erkenning in het Spaanse parlement als het verzoek aan de Europese Unie past in het politiek-strategische spel dat de Spaanse regeringsvorming geworden is. De huidige Spaanse premier Pedro Sánchez heeft de Catalaanse, Baskische en Galicische nationalistische partijen nodig om opnieuw een linkse regering op de been te kunnen brengen.

En Junts, de Catalaanse separatistische partij van Carles Puigdemont, is daarbij de echte kingmaker. Zonder de 7 zetels van Junts komt Sánchez niet aan de nodige stemmen in het parlement om zijn regering te steunen. De Catalaanse nationalisten hebben dat goed begrepen. Het zijn vooral zij die de erkenning van de drie minderheidstalen, in Spanje én Europa, als voorwaarde hebben gesteld om Sánchez te steunen.

Toch is er meer aan de hand dan alleen politiek stratego. In de Spaanse politiek en dan vooral binnen de radicaal-linkse en nationalistische partijen leeft al langer de wens om Spanje te laten evolueren van een unitaire naar een "plurinationale staat". De PSOE van Sánchez staat er niet voor te springen en houdt vast aan de grondwet van 1978, "maar de partners in de linkse regering zien Spanje als een staat met verschillende naties en talen en willen dat erkend zien", legt Scheltiens uit. "Zij pleiten ook voor het openbreken van de grondwet."

België heeft al een hele reeks grondwetsaanpassingen en staatshervormingen achter de rug, in Spanje is men daar zeer bevreesd voor, weet Scheltiens. De conservatieve Partido Popular en het radicaal-rechtse Vox zijn daar vierkant tegen. Vox wil zelfs de 17 regio's afschaffen, net als het statuut van de co-oficiële talen. Maar bij de radicaal-linkse en nationalistische coalitiepartners van de PSOE leeft het enorm en zij "grijpen de politieke acuutheid nu aan om de structuur van Spanje te transformeren", benadrukt Scheltiens.

De Catalaanse nationalisten eisten naast de erkenning van de drie talen overigens ook amnestie voor de veroordeelde Catalaanse leiders, die na het illegale onafhankelijkheidsreferendum in oktober 2017, gevolgd door de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring door het Catalaanse parlement, lange celstraffen kregen. Intussen kregen ze al gratie (kwijtschelding van straf), maar de Catalaanse nationalisten willen nu ook amnestie, wat inhoudt dat ook hun veroordeling ongedaan zou worden gemaakt en de politici opnieuw verkiesbaar zouden zijn.

De linkse PSOE-partij van Sánchez wil daar absoluut niet van weten, maar Sánchez zal ook dit met lange tanden moeten aanvaarden, vermoedt Scheltiens, als hij verder wil regeren. "En dat wil hij absoluut. Het zijn obstakels waar hij dus omheen moet."