"Het is nu aan ons": Afrika gaat op zoek naar "dé Afrikaanse oplossing" tijdens klimaattop in Kenia

Door de droogte in Somalië deze zomer dreigden 23 miljoen mensen honger te lijden, bij de doortocht van cycloon Freddy in Malawi kwamen zeker 1.000 mensen om het leven en bij overstromingen in West- en Centraal-Afrika werden miljoenen mensen gedwongen om hun huizen verlaten. Afrika wordt zwaar getroffen door de gevolgen van de klimaatopwarming, maar het continent onderneemt actie.

De komende drie dagen zitten de leiders van verschillende Afrikaanse landen, wetenschappers en ngo's in Kenia samen om zich over de klimaatkwestie te buigen. Ook EU-chef Ursula von der Leyen, VN-hoofd Antonio Guterres tekenen present. De sfeer is optimistisch. "We zijn hier niet om te klagen", klinkt het bij de William Ruto, de president van Kenia. "Er zijn enorm veel mogelijkheden."

Het Afrikaanse continent heeft inderdaad heel wat potentieel. Het continent heeft de jongste bevolking ter wereld. Meer dan 70 procent van de inwoners van Sub-Sahara Afrika is jonger dan 30. Een jonge bevolking biedt heel wat mogelijkheden voor economische groei en innovatie, al moeten die opportuniteiten wel eerst worden herkend en moet er ook op worden ingezet.

Net dat willen de Afrikaanse leiders tijdens deze driedaagse klimaattop bereiken. Eén van de opportuniteiten waar president Ruto op wil inzetten, is de omschakeling naar hernieuwbare energie. In 'zijn' Kenia geeft hij alvast het goede voorbeeld. Meer dan 93 procent van de stroom in het land is afkomstig uit hernieuwbare energiebronnen, zoals zon- en windenergie. Tegen 2030 wil Ruto daar 100 procent van maken.

Ook elders op het continent duiken grote infrastructuurprojecten op die inzetten op hernieuwbare energie, zoals grote dammen en windmolenparken.

Daarbovenop is de Afrikaanse bodem ook rijk aan grondstoffen. Het continent bevat meer dan 40 procent van de wereldwijde reserves van kobalt, mangaan en platina. Die grondstoffen zijn cruciaal voor de productie van batterijen en waterstofbrandstofcellen. 

Maar er is nog heel wat werk aan de winkel. Hoewel Afrika 60 procent van 's werelds beste zonne-energiebronnen heeft, heeft het continent een geïnstalleerde capaciteit die vergelijkbaar is met België (dat bijna 1.000 keer kleiner is). Heel wat inwoners (bijna 600 miljoen mensen) hebben bovendien nog steeds geen toegang tot elektriciteit.

Aan ambitie en goede wil dus geen gebrek, maar er is een keerzijde. Het continent wordt met heel wat uitdagingen geconfronteerd. Het grootste probleem is (en blijft voorlopig) geld. In 2005, na de "Make Poverty History"-campagne die een einde moest brengen aan de Afrikaanse schuldenberg, werd de schuld teruggebracht tot iets meer dan 165 miljard euro. Vandaag, bijna 20 jaar later, is de schuldenberg opnieuw gestegen tot bijna 600 miljard euro. Een groot deel daarvan zijn particuliere leningen.

Het liefste ziet Afrika die schulden kwijtgescholden worden. VN-chef Antonio Guterres deelt die mening trouwens. Economieën die kreunen onder zo'n grote schuldenberg kunnen immers geen kansen bieden aan de jeugd en klimaatverandering aanpakken. 

Naast de kwijtschelding van de schulden, hoopt Afrika ook om de beloofde miljoenen van westerse landen eindelijk te kunnen innen. "We hebben een overvloed aan groene, hernieuwbare energie. Het is van levensbelang dat we die kracht gebruiken voor onze toekomstige voorspoed", zei Mohamed Adow van Power Shift Africa voor de start van de top. "Maar om die omschakeling mogelijk te maken, hebben we investeringen nodig van de landen die rijk werden van Afrikaans leed."

Jaarlijks beloven de rijkste landen samen bijna 100 miljard euro aan Afrika. Dat doel werd in 2009 vooropgesteld. Vorig jaar schonken alle landen samen ongeveer 80 miljard euro. Dat was 4 procent meer dan het jaar ervoor, maar nog steeds een stuk verwijderd van de beloofde 100 miljard. Het continent biedt veel potentieel, maar investeringen blijven uit. Momenteel wordt slechts ongeveer drie procent van de energie-investeringen wereldwijd in Afrika gedaan.

En dan is er nog een ander probleem: de politieke en regionale instabiliteit. In Afrika lijkt wel een golf van staatsgrepen aan de gang. In Gabon hebben militaire leiders de president afgezet en de macht overgenomen. Die staatsgreep komt er slechts een maand na die in Niger en is al de achtste in de regio sinds 2020. En dan zwijgen we nog over de mislukte couppogingen in landen als Guinee-Bissau, Gambia, Sao Tomé en Principe… 

En dat is problematisch voor de grote infrastructuurprojecten. Neem nu de Grote Groene Muur in Nigeria. Dat project wil verwoestijning in de Sahel tegengaan door een groene strook te creëren over de volledige breedte van Afrika. Door de staatsgreep in Niger lijkt het project niet meer van de grond te komen. Nochtans werden er al veel buitenlandse miljarden in de muur geïnvesteerd. Geld dat nu allemaal verloren dreigt te gaan.

Niet alle staatshoofden zijn het bovendien eens over wie Afrika te hulp moet schieten. Veel landen kijken naar westerse bondgenoten, maar daar kan niet iedereen zich in vinden. Sommige leiders geloven dat Afrika zelf de klus kan klaren.

De leiders op de klimaattop staan dus voor een moeilijke opdracht. Het wordt niet eenvoudig om een evenwicht te vinden tussen de torenhoge ambities en de harde werkelijkheid. Ondanks het gigantische potentieel dat het Afrikaanse continent te bieden heeft, zullen de leiders eerst een oplossing moeten vinden voor de schuldenberg, de regionale instabiliteit in de Sahel en hun eigen meningsverschillen. Alleen dan kan de regio zich ontpoppen tot hét fel nagestreefde voorbeeld van hernieuwbare energie en innovatie.