In India is er opnieuw ongerustheid over de gezondheid van de cheeta's die er sinds vorig jaar in het wild geïntroduceerd worden. De dieren komen over vanuit Afrika. Rondom het project hangt van in het begin al heel wat controverse. En die laait weer op nu opnieuw twee cheeta's kort na elkaar gestorven zijn. Ze hadden bloedvergiftiging, een gevolg van een bacteriële infectie na verwondingen in hun nek. Volgens experts komen die verwondingen door hun gps-halsband, maar de overheid ontkent dat.
Net geen jaar geleden werd in India officieel het licht op groen gezet voor een project dat al jaren in de maak was: vanuit Afrika zouden cheeta's overgevlogen worden naar India, om ze daar opnieuw te introduceren. Als locatie werd gekozen voor Kuno National Park, in de Indiase deelstaat Madhya Pradesh. Speciaal geselecteerd omdat het volgens de autoriteiten een "cheetavriendelijk" terrein is.
De cheeta of het jachtluipaard (Acinonyx jubatus) was lang deel van het ecosysteem in Zuidoost-Azië. Het roofdier leefde in een gebied dat zich uitstrekte van het Arabische schiereiland tot Zuidwest-Azië. Maar het is er in wild zo goed als verdwenen, op een uiterst kleine populatie in Iran na. Sinds 1952 is de cheeta in India officieel uitgestorven, door de combinatie van de jacht, verlies van natuurlijke leefomgeving en een gebrek aan voedsel.
Meermaals werden plannen gesmeed om de cheeta opnieuw te introduceren in India, maar die mislukten telkens. Vorig jaar was er dan het akkoord om vanuit Afrika, waar nog cheeta's in het wild leven, enkele dieren over te brengen naar India. Op 17 september verwelkomde premier Narendra Modi onder grote mediabelangstelling de eerste 8 cheeta's in Kuno National Park. In totaal zijn al 20 cheeta's overgevlogen vanuit Zuid-Afrika en Namibië.
Dode cheeta's
Maar al van bij de start was het project controversieel. Experts noemden het vooral een publiciteitsstunt van de Indiase regering en hadden bedenkingen bij Kuno National Park als locatie. Ze vroegen zich ook af of en hoe Afrikaanse cheeta's zich kunnen en zullen aanpassen aan hun Indiase leefomgeving. Die is in vele opzichten anders dan wat ze kennen.
De bezorgdheid werd alleen maar groter na de dood van drie volwassen cheeta's én van drie welpjes die in India geboren waren. De oorzaak werd gelegd bij een nieraandoening, een spier- en zenuwverzwakking en stress. In het geval van de welpjes zou extreme hitte ermee te maken hebben. Hoe dan ook oordeelde het Indiase Hooggerechtshof dat Kuno National Park geen geschikte locatie was. Maar volgens de regering is er geen probleem.
De kritiek wakkert opnieuw aan nu afgelopen week twee mannelijke cheeta's dood teruggevonden zijn. Eerst was er Tejas, die letsels aan zijn nek en rug bleek te hebben. Enkele dagen later merkten parkwachters cheeta Suraj op, "in letargische toestand" (lusteloos, red), "met een vlieg rond zijn nek". Suraj vluchtte weg toen de parkwachters hem probeerden te benaderen. Een medisch team kwam ter plaatse, maar vond Suraj dood terug. Ook hij had verwondingen aan zijn nek en rug.
"Een gedetailleerd rapport over de doodsoorzaak zal worden opgesteld na een autopsie", schreven de autoriteiten van het park. Het vermoeden is dat de dieren gestorven zijn aan bloedvergiftiging, veroorzaakt door een bacteriële infectie. Er zouden zich larven van vliegen in de verwondingen hebben genesteld, met alle gevolgen van dien. En die verwondingen worden gelinkt aan de halsband die de cheeta's dragen.
Vliegen en larven
De cheeta's kregen bij hun aankomst in India allemaal een halsband met satellietverbinding. Een gps, identiek aan wat ook in onze smartphones en andere draagbare toestellen zit. Daarmee kunnen medewerkers van Kuno National Park de verplaatsingen, activiteiten en fysieke gezondheid van de dieren te allen tijde volgen. Waar zitten de dieren, hebben ze extra verzorging of behandeling nodig?
Die "animal migration tracking", zoals het genoemd wordt, is belangrijk voor de gezondheid en de veiligheid van de roofdieren. Maar de halsband zou ook wel eens problemen kunnen veroorzaken. Dat is althans de mening van experts, ook van Zuid-Afrikaanse en Indiase experts die aan het cheeta-project meewerken.
Er was duidelijk sprake van dermatitis, een infectie van de huid, onder de halsband.
Adrian Tordiffe, medewerker van het cheeta-project in Zuid-Afrika
Adrian Tordiffe, wildlife-expert van de Universiteit van Pretoria in Zuid-Afrika en medewerker van het cheeta-project, kon beelden van de autopsie van Suraj bekijken. Volgens hem zijn de verwondingen niet veroorzaakt door een ander dier. "Er was duidelijk sprake van dermatitis, een infectie van de huid, onder de halsband", vertelt hij aan de Britse krant The Independent .
Een ontsteking die volgens hem in de hand gewerkt wordt door het regenseizoen in India, met warm en vochtig weer. "Er verzamelt zich vocht onder de halsband, waardoor de huid daar voortdurend klammig is. Dat veroorzaakt ontstekingen. Die trekken op hun beurt vliegen aan, die er hun eitjes in leggen. Die larven - maden - voeden zich met lichaamsweefsel en veroorzaken wonden die infecties veroorzaken." Die wonden ontstaan aan de nek, maar kunnen zich ook verspreiden over de rug naarmate de larven zich verder verspreiden. "En dat is een gebied dat cheeta's niet kunnen schoon likken of krabben."
Begin juli postte Kuno National Park nog een update over de cheeta's op Facebook (in de post zelf kan je op "vertaling" klikken):
Yadvendradev Jhala, expert natuurbehoud in India en medewerker van het project, ondersteunt dat vermoeden. Aan de BBC vertelt hij: "Dit is het eerste regenseizoen dat de dieren meemaken. Tot nu toe leefden ze in de Afrikaanse jungle, waar het droog is. Ze moeten zich nog altijd aanpassen aan hun nieuwe klimaat."
Cheeta's hebben een heel dikke ondervacht die heel wat vocht absorbeert, en dat maakt die zone onder de halsband zacht en jeukerig. "En als het dier krabt, als de huid beschadigd wordt, dan kunnen er vliegen op afkomen die er hun eitjes in leggen", klinkt het nog.
"Puur veronderstellingen"
Het is een theorie die de Indiase regering resoluut afwijst. Volgens een officiële verklaring van het ministerie van Milieu en Bos zijn de twee cheeta's gestorven door natuurlijke oorzaken. "Verklaringen die de schuld leggen bij de halsband, zijn puur veronderstellingen, het wetenschappelijke bewijs daarvoor is er niet", klinkt het.
Na de dood van Suraj verklaarde het hoofd van de dienst bosbeheer in de deelstaat Madhya Pradesh dat de cheeta die eerder overleden was (Tejas, red.) gelijkaardige verwondingen had. "Een van de mogelijke oorzaken kan de gps-halsband zijn", zei hij aan de krant Indian Express . De man is later uit zijn functie ontslagen.
Verklaringen die de schuld leggen bij de halsband? Het wetenschappelijke bewijs daarvoor is er niet.
Verklaring van het ministerie van Leefmilieu en Bos van de deelstaat Madhya Pradesh
Intussen zijn ook drie cheeta's in afzondering geplaatst, na een medische controle . De reden is officieel niet bekend, in een verklaring zegt de regering van Madhya Pradesh dat de dieren gezond zijn. Volgens medewerkers zouden de cheeta's kleine verwondingen onder hun halsband hebben. Ze zouden weer volledig herstellen.
Van alle overgebrachte cheeta's leven er intussen 10 vrij in Kuno National Park. De rest verblijft nog altijd in de zone van afzondering.
De cheeta staat bekend als het snelste landdier ter wereld. In volle sprint haalt hij 113 kilometer per uur, met dank aan zijn slanke, flexibele en gespierde bouw, zijn lange poten, zijn lichte botstructuur en zijn grote hart en longen. De cheeta leeft vooral in droge savannes en struikgebieden, overal waar er voldoende prooi is én het terrein open genoeg om te rennen.