Onduidelijkheid troef na scheepsramp voor Griekse kust: wat is er precies gebeurd? En had er sneller hulp moeten komen?

Naar schatting zaten 700 tot 750 mensen op de vissersboot, slechts 104 van hen konden gered worden. Nochtans was het schip, een oude vissersboot, al uren op voorhand opgemerkt. Griekse autoriteiten zeggen dat ze contact hebben gelegd met het schip, maar dat bij verschillende telefoontjes er telkens werd aangegeven dat de opvarenden hun reis naar Italië wilden voortzetten. 

Hulporganisatie Alarmphone, die noodoproepen van vluchtelingen en migranten op zee doorgeeft aan bevoegde instanties, zegt dat ze ook contact hebben gehad met mensen op het schip, en dat die dringend om hulp vroegen. Alarmphone zegt dat het die oproep heeft doorgegeven, onder andere aan de Griekse kustwacht, maar dat er niets mee gebeurd is.

De Griekse kustwacht zegt dat het op dinsdagochtend voor het eerst op de hoogte werd gebracht van de aanwezigheid van het schip. De kustwacht zegt in een verklaring dat het schip hen zelf niet heeft proberen te bereiken, maar dat ze er wel zelf contact mee hebben opgenomen. 

Tussen 14.30 en 20.30 uur lokale tijd zegt de kustwacht dat er verschillende keren contact was, maar dat het schip zijn tocht naar Italië wilde verderzetten. Aan de lijn werd blijkbaar wel doorgegeven dat de opvarenden nood hadden aan water en eten. In de buurt waren ook een aantal koopvaardijschepen, die dat zouden hebben voorzien.

Woensdagochtend zou dan vanop het schip de boodschap de kustwacht hebben bereikt dat er problemen waren met de motor. Daarna zou het door de bewegingen van de opvarenden zijn beginnen schommelen, gekapseisd zijn, en daarna gezonken.

Een woordvoerder van de Griekse regering liet vandaag optekenen dat de kustwacht twee uur voor de boot zonk zelf met een schip nabij kwam. “Het schip van de kustwacht was er om 22.40 uur, maar de opvarenden weigerden alle hulp en zijn voortgegaan. Zo’n twee uur later, rond 1 uur ’s nachts, was het gezonken.”

De woordvoerder reageerde ook op berichten dat de Griekse kustwacht zou geprobeerd hebben om de boot te slepen, en die daarom omkantelde. “Er is inderdaad een touw geworpen, maar dat was om het schip stabiel te houden tijdens de communicatie. Het was geen sleeptouw. Het is dus niet de schuld van de kustwacht dat het schip is gezonken”, klinkt het.

De woordvoerder van de kustwacht zelf vult aan dat het onmogelijk is om een schip met zo veel mensen aan boord onder dwang te slepen. Hij verzekert dat er geen poging is gedaan om dat te doen. 

De Griekse regering concludeert dat er geen fouten zijn gemaakt aan de Griekse kant. 

Hulporganisatie Alarmphone zegt dat het rond 14 uur een eerste telefoon kreeg vanop het schip, met de boodschap dat het in nood was, en dat de mensen aan boord bang waren dat ze de nacht niet zouden overleven.

In de vooravond heeft Alarmphone de Griekse autoriteiten, maar ook onder meer het Europese grensagentschap Frontex (dat het schip als eerste had opgemerkt) op de hoogte gebracht dat er een schip met 750 opvarenden dringend hulp nodig had. 

Daarna logt Alarmphone dat de opvarenden lieten weten dat de kapitein de boot verlaten had met een kleiner bootje, en dat ze water en eten nodig hadden. Rond 20 uur kwam de boodschap dat ze van een koopvaardijschip water hadden gekregen, en contact hadden gehad met “de politie”. Het is onduidelijk of ze hiermee de kustwacht bedoelen, en hoe die interactie verliep.

Rond iets voor 1 uur ’s nachts had Alarmphone voor het laatst contact met het schip, maar dat gesprek werd abrupt onderbroken.

Alarmphone zegt dus dat de opvarenden wel degelijk om hulp vroegen aan de lijn, en dat ze die dringende oproep ook hebben doorgegeven aan de bevoegde instanties. De kustwacht zegt dan weer dat na herhaaldelijk contact hulp steeds geweigerd werd.

De vraag rijst wie Alarmphone en de Griekse kustwacht aan de lijn hebben gekregen, of dat dezelfde mensen waren, en of, misschien belangrijker, de Griekse autoriteiten niet sowieso hadden moeten ingrijpen.

Volgens de VN en ook verschillende experten is dat ontegensprekelijk zo.

Een speciale gezant van de VN Vluchtelingencommissaris zegt dat het argument dat de mensen op het schip wilden doorvaren naar Italië “geen steek houdt”. De Griekse autoriteiten hadden zelf meteen een reddingsactie op poten moeten zetten, of alleszins moeten coördineren met hun eigen schepen en eventueel de koopvaardijschepen die in de buurt waren.

Ook andere experten internationaal recht en ervaringsdeskundigen zeggen dat de Grieken onmiddellijk hulp hadden moeten verlenen, zelfs als die hulp vanop het schip werd geweigerd. Als een schip in nood is, dat wil zeggen dat er met redelijke zekerheid te zeggen is dat het in acuut gevaar is en hulp nodig heeft, dan geldt er een plicht om het te redden, ook als de kapitein van het schip in nood de situatie zelf verkeerd inschat.

Het schip was duidelijk overbeladen en in slechte toestand, zeggen experts. Bovendien voer het ook niet onder een vlag van een staat. Dat geeft andere staten het recht om het schip van binnen en van buiten te inspecteren. Ook dat is niet gebeurd. Een schip kan enkel hulp weigeren als het wettelijk in orde is, de juiste documenten heeft, geschikt is om op zee te varen en een vlag heeft.

Gisteravond zijn negen Egyptenaren die gered werden van de boot aangehouden op verdenking van mensensmokkel en deelname aan een criminele organisatie. Mogelijk hebben ze mee de overtocht georganiseerd.

Een van hen wordt ook beschouwd als de kapitein van het schip, al strookt dat niet met het relaas van hulporganisatie Alarmphone, dat de kapitein het schip ontvlucht zou zijn.

Het gebeurt overigens vaak dat de persoon of personen die aan het roer staan als de boot wordt onderschept, worden vervolgd, terwijl het zelf gewoon migranten of vluchtelingen zijn.