Duizenden ongebruikte olie- en gasinstallaties vervuilen Noordzee, maar ontmanteling blijkt vaak duur en complex

Bijna 23.000 boorputten, meer dan 8.500 kilometer aan pijpleidingen en al 62 gas- en olieplatforms die honderdduizenden ton kunnen wegen en zo groot kunnen zijn als de Eiffeltoren. Duizenden olie- en gasinstallaties worden achtergelaten in de Noordzee, waar ze vervuiling en andere gevaren kunnen veroorzaken. Dat blijkt uit The North Sea Investigations , een onderzoek van De Tijd en buitenlandse media in landen die aan de Noordzee grenzen.

Opvallend: een op de tien olie- en gasplatforms in de Noordzee wordt niet meer gebruikt, schrijft de krant. Ook 20 procent van alle pijpleidingen in de Noordzee wordt niet meer gebruikt, net als 85 procent van alle boorputten. En het aantal inactieve platformen zal de komende jaren alleen maar oplopen.

Die installaties zijn vooral in handen van grote bedrijven zoals BP, Shell, Equinor en TotalEnergies. Het grootste deel ligt in de Britse wateren. Het Verenigd Koninkrijk zou in de toekomst zo’n 306 platformen moeten opruimen, Nederland  192 en Noorwegen 136. De Europese Commissie schatte in 2021 dat de geplande opruimwerken in de Noordzee tussen 2020 en 2030 zo’n 30 miljard kosten. Het grootste deel, 17 miljard, is voor rekening van het Verenigd Koninkrijk.

Het is internationaal verplicht ongebruikte platformen volledig af te breken, maar door de hoge kosten en complexiteit stellen eigenaren vaak de opruiming van de installaties uit of krijgen ze toestemming van de bevoegde landen om grote delen ervan in de zee achter te laten.

Zo heb je bijvoorbeeld het Dunlin Alpha-platform in het Britse deel van de Noordzee. Dat is een olieplatform dat al bijna 8 jaar inactief is. Het bovenstuk van het platform, dat uitstak boven de zee, is vorig jaar verwijderd. Maar het betonnen onderstel, dat meer dan 150 meter hoog is en ruim 342.000 ton weegt, wil de eigenaar - Shell verkocht de infrastructuur in 2008 aan Fairfield Energy - achterlaten in de Noordzee.

Volgens de operator zou een afbraak 40 jaar duren en technisch te moeilijk zijn, terwijl een studie zou aantonen dat de gevolgen voor het milieu meevallen. Maar vooral het prijskaartje om alles af te breken, lijkt de belangrijkste reden om alles achter te laten.

Grote betonnen constructies zouden kunstmatige riffen geworden zijn waarrond zich ecosystemen hebben gevormd, zoals mossel- en oesterbanken en broedplekken voor vogels.

Maar een wetenschappelijke studie bij tientallen verlaten gasplatformen in de centrale Noordzee toonde al aan dat de uitstoot van broeikasgassen er veel groter is dan ingeschat. Als inactieve putten niet permanent worden afgesloten, kunnen ze gas, maar ook methaan lekken. Bij slecht schoongemaakte oliepijpleidingen kunnen olieresten de zee vervuilen.

"Dat het ecologisch beter zou zijn booreilanden en andere infrastructuur in de Noordzee achter te laten, is voor mij als biologisch oceanograaf een vals argument", zegt Filip Volckaert, professor in de evolutionaire en mariene biologie aan de KU Leuven aan De Tijd. "Het is een gemakkelijkheidsoplossing, omdat de afbraakfase enorm veel kost. Het is de verantwoordelijkheid afwimpelen op de maatschappij. Het houdt ecologisch geen steek om dat "kerkhof" achter te laten in de Noordzee en er te laten wegroesten, zelfs niet een deel ervan. Dat is je reinste kortetermijndenken."

België heeft verzet aangetekend bij het Verenigd Koninkrijk. Ook Duitsland, Nederland, Spanje, Zweden én de Europese Commissie sluiten zich aan bij het verzet. Maar er zijn geen tribunalen om dat af te dwingen. Na een internationaal overleg kan het Verenigd Koninkrijk toch doordrukken dat de betonnen constructie in de Noordzee blijft staan. Zeker nu het land geen lid meer is van de Europese Unie.

Volgens federaal minister voor de Noordzee Vincent Van Quickenborne (Open VLD) illustreert het dossier een fundamenteel probleem: landen in wier zeegebied zo’n infrastructuur staat, gaan te snel akkoord om die niet volledig te ontmantelen. Daarom pleit België voor strengere regelgeving, waarbij minder uitzonderingen toegestaan worden.

"Ons standpunt is dat een volledige ontmanteling altijd de regel moet zijn, en dat de vervuiler betaalt", zegt Van Quickenborne aan De Tijd. "Er worden te snel kosten- en haalbaarheidsargumenten ingeroepen om niet volledig te ontmantelen. De prijs mag geen argument zijn, want op voorhand was geweten dat het project ooit zou eindigen en dus moet worden ontmanteld."

Daarnaast benadrukt Van Quickenborne dat wat overblijft op zee vroeg of laat zal loskomen en in het mariene milieu zal belanden. En dat vervuilt ook het Belgische deel van het zeegebied. "Daar komt nog bij dat zulke overbodige constructies in de weg staan van een beter gebruik van de ruimte in de zee. Ze kunnen ook scheepvaartongevallen en andere incidenten veroorzaken."