Europese leiders tekenen de "Ostend Declaration": zo willen ze van de Noordzee één grote, groene energiecentrale maken

Vorig jaar in mei hielden België, Denemarken, Duitsland en Nederland in het Deense Esbjerg de Noordzeecoalitie boven de doopvont. Ze sloten een akkoord om de capaciteit van windmolens tegen 2050 te vertienvoudigen en van de Noordzee een grote groene energiecentrale te maken. 

Minder dan een jaar later is die coalitie al meer dan dubbel zo groot. In Oostende tekenen vandaag ook staatshoofden en energieministers van Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Ierland, Noorwegen en Luxemburg present. Ook Ursula von der Leyen zit namens de Europese commissie mee aan tafel. 

Dat de top in Oostende plaatsvindt, is geen toeval. België is een pionier als het aankomt op windmolens op zee en Oostende is daarbij de belangrijkste draaischijf. Ons land heeft bijvoorbeeld bijna vijfmaal zoveel capaciteit aan offshore wind als Frankrijk. Belgische aannemers als DEME en Jan De Nul zijn wereldspelers in het aanleggen van windparken. Ook hoogspanningsnetbeheerder Elia heeft zijn sporen op zee al meer dan verdiend.

Samen hebben de negen landen op dit moment zo'n 30 GW vermogen aan windturbines op zee staan. Tegen 2030 moet dat minstens 120 GW zijn, in 2050 willen ze naar meer dan 300 GW, genoeg om ruim 200 miljoen gezinnen van groene stroom te voorzien. In totaal zouden de windmolenparken dan ongeveer 893 TWh aan stroom moeten leveren. Dat is behoorlijk wat, maar niet genoeg om heel de EU van stroom te voorzien: die verbruikte in 2021 zowat 2.800 TWh aan stroom. Tegen 2050 zal dat elektriciteitsverbruik nog fel toenemen. Om het wegvallende aardgas en aardolie in verwarming, industrie en transport helpen op te vangen is er veel meer elektriciteit nodig. 

Meer windmolens op zee zijn dus cruciaal voor de Europese energietransitie. In 2050 moet de gehele energieproductie klimaatneutraal zijn. Ook de oorlog in Oekraïne zette een versnelling op de ambities van de Noordzeecoalitie. De afhankelijkheid van Russisch gas deed de EU inzien dat ze volop moet inzetten op meer eigen energiebevoorrading. 

De inzet van de top is vooral tot concrete maatregelen te komen om samen te werken, want daar knelt voorlopig het schoentje. Elk land werkt vooral afzonderlijk aan plannen om zijn capaciteit op te drijven.

Voor de Belgische kust moet bijvoorbeeld over drie jaar het zogenoemde Prinses Elisabeth Eiland klaar zijn. Dat energie-eiland, het eerste in zijn soort wereldwijd, moet buitenlandse windmolenparken met die van ons kunnen verbinden en de stroom vanop zee naar het vasteland brengen. 

Frankrijk en België liggen al jaren in conflict over de bouw van een nieuw windmolenpark voor de kust van Duinkerke. Ons land diende zelfs een klacht in bij de Europese Commissie tegen de bouw omdat de windmolens problemen zouden veroorzaken voor de Belgische lucht- en scheepvaart. Zulke situaties willen de landen in de toekomst vermijden. 

De concurrentie tussen de Noordzee-landen leidt ertoe dat het aantal windmolens niet gelijkmatig toeneemt. In 2022 is er geen enkel windenergiepark gefinancierd geraakt, sommige jaren staan er drie tot vier tegelijk in de steigers. Om de capaciteit op te drijven, moeten werven beter op elkaar afgestemd worden. 

Niet alleen de locaties, ook de verbinding tussen de windmolenparken willen de landen beter op elkaar afstemmen. België sloot in 2021 al een overeenkomst met Denemarken om via een onderzeese kabel het Prinses Elisabeth Eiland te verbinden met een Deens energie-eiland. Die Triton-verbinding moet klaar zijn in 2030. 

Eerder vandaag kondigden ook Nederland en het Verenigd Koninkrijk een stroomkabel aan om hun windparken met elkaar te verbinden. Zo kunnen landen in de toekomst bij stroomoverschotten andere landen bevoorraden.

Sommige windturbines in de Noordzee zijn ondertussen even groot als de Eiffeltoren. Jaar na jaar bouwen we hogere windmolens. De Noordzeetop bekijkt vandaag of er standaarden nodig zijn. Op die manier kan het plaatsen van de turbines veel efficiënter. Zo moeten aannemers niet steeds investeren in grotere schepen en kunnen windmolens op dezelfde manier in zee geplaatst worden. Dat zou de kostprijs flink drukken. 

Ook het subsidiesysteem uniformiseren staat op de agenda. Elk land heeft nu zijn eigen regels om investeerders aan te trekken en de bouw van windmolens op zee te subsidiëren. 

Het bouwen van de windmolenparken en kabels om die met elkaar te verbinden, heeft natuurlijk ook een prijskaartje. De Triton-verbinding tussen ons land en Denemarken bijvoorbeeld kost naar schatting 3,6 miljard euro, waarvan België 1,4 miljard op zich neemt. De terugverdienmodellen zijn op dit moment onzeker. De CREG rekende uit dat de kosten-baten voor de verbinding negatief zijn.

Deze voormiddag nog waarschuwde een honderdtal bedrijven die actief zijn in de sector van de windenergie dat een snelle uitbreiding van de offshore windenergie in Europa dreigt te leiden tot knelpunten in de toelevering. 

De Europese windindustrie is momenteel niet groot genoeg om tegemoet te komen aan de politieke engagementen om de totale capaciteit van de windparken op zee op te voeren, zo stellen de ondernemingen.

De Russen brengen de kritieke infrastructuur in de Noordzee in kaart om die mogelijk te saboteren. Dat kwam vorige week aan het licht. Rusland zou ook de windmolenparken in de Noordzee viseren. 

Om de Russische dreiging te counteren, bespreken de landen in een aparte rondetafel vandaag hoe de infrastructuur in en op zee beter beschermd kan worden. Niet alleen de windmolenparken zijn een potentieel doelwit van de Russen: de Noordzeebodem ligt vol met datakabels en gaspijpleidingen. Ook de NAVO is bij de gesprekken betrokken.