Er is voorlopig nog geen duidelijke winnaar van de presidentsverkiezingen in Turkije, er volgt een tweede ronde op 28 mei. Het is dus nog niet zeker of huidig president Recep Tayyip Erdogan zijn beleid kan voortzetten. Zowel hij als zijn belangrijkste uitdager Kemal Kiliçdaroglu zegt overtuigd te zijn een tweede stemronde te kunnen winnen. Hoe moeten we deze resultaten nu interpreteren? "Een tweede stemronde zou niet in het voordeel van de oppositie spelen", vermoedt VRT NWS-journaliste Inge Vrancken.
Waarom is het lang wachten op de officiële uitslag in Turkije? En in wiens voordeel zou een tweede ronde spelen?
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Een dag na de presidents- en parlementsverkiezingen is er nog altijd veel onzekerheid over het resultaat. Er komt daarom een tweede ronde. Hier is de stand van zaken waar de Turken vanmorgen bij het ontwaken naar kijken:
Het blijft nipt tussen huidig president Recep Tayyip Erdogan, van de conservatieve AKP-partij, en zijn grootste uitdager Kemal Kiliçdaroglu, van de centrumlinkse CHP-partij. Geen van beide haalt voorlopig de 50 procent van de stemmen die nodig is om in één ronde verkozen te raken.
Er is veel onduidelijkheid over de cijfers. Anadolu, het staatspersagentschap, zet Erdogan op 49,24 procent van de stemmen en Kiliçdaroglu op 45,06 procent. De Hoge Kiesraad, het officiële orgaan dat de verkiezingen overziet, heeft echter andere cijfers en vraagt om geduld.
Volgens de Hoge Kiesraad is momenteel zowat 91 procent van de stemmen geteld. Nog volgens die Kiesraad zit er veel vertraging op het tellen van buitenlandse stemmen.
Erdogan en Kiliçdaroglu hebben elk al gezegd dat ze een eventuele tweede ronde zullen accepteren én dat ze die zullen winnen. Het hoofd van de Hoge Verkiezingsraad van Turkije heeft bevestigd dat er zondag 28 mei een tweede ronde komt.
Waarom duurt het zo lang?
"Het moeilijke hier is dat er bij verkiezingen altijd veel cijfers circuleren", zegt VRT NWS-journaliste Inge Vrancken vanuit Istanbul. "Het overheidsagentschap geeft Erdogan meer stemmen dan Kiliçdaroglu, maar die laatste zegt dan weer dat de situatie omgekeerd is. De Hoge Kiesraad kwam zondagavond op tv vertellen dat iedereen geduld moet hebben. Van alle getelde stemmen zit nog maar de helft in het systeem omdat er nog te veel betwistingen zijn."
Betwistingen? "Bij elk kiesbureau staan waarnemers van alle partijen. Die moeten allemaal akkoord gaan met het resultaat van dat kiesbureau. Als een van die partijen niet akkoord gaat, moeten de stemmen opnieuw geteld worden. Ik hoor van bureaus waar 7 tot 10 keer opnieuw geteld wordt", zegt Vrancken. VRT NWS-journalist Jens Franssen, die ook in Turkije is, bevestigt dat. "Elke keer als de oppositie meer stemmen haalt dan de meerderheid, vraagt de AKP om te hertellen", klinkt het.
Hoe dan ook tonen de cijfers, hoe voorlopig ook, een ander beeld dan de peilingen. "Die hadden de oppositie sterk op winst gezet. Toen de uitslagen binnenkwamen, was dat dan ook een enorme mokerslag voor hen", zegt Franssen.
Hoe kunnen we de resultaten interpreteren?
"We krijgen grosso modo hetzelfde beeld als bij eerdere verkiezingen", zegt Jens Franssen. "Als je de kaart erbij neemt, zie je dat bijna overal aan de kustgebieden, van Istanbul over Izmir naar Antalya, en in de grote steden, vaker voor de oppositie gestemd is. Ook in plaatsen waar veel toeristen komen, en er meer buitenlandse invloed is, zie je meer oppositiestemmen. Maar in het grote Anatolische binnenland is veel meer gestemd voor de AKP van Erdogan."
Drie maanden geleden werd Turkije getroffen door vernietigende aardbevingen. Er vielen meer dan 50.000 doden en talloze mensen werden dakloos. Ook de materiële schade is enorm. Er was kritiek op de hulpverlening door de Turkse overheid: te weinig, te laat. "De oppositie hoopte daaruit voordeel te halen, maar dat blijkt uit de cijfers toch niet", zegt Franssen. "Ik ben enkele dagen in aardbevingsgebied geweest, maar de mensen die ik sprak gaven daar niet aan dat dat hun stemgedrag zou beïnvloeden. De natuurramp lijkt geen impact te hebben gehad."
De Turken stemmen met hun geheugen, zegt Franssen. "De economie slabakt, er is de impact van corona, maar mensen zeggen mij, dat hebben jullie in Europa toch ook? Ik heb nu zo'n 2.000 kilometer door Turkije gereisd. Als je kijkt naar de snelwegen, die kleine steden... Er staan nieuwe ziekenhuizen, nieuwe scholen, nieuwe appartementsgebouwen, nieuwe wijken. Daar kijken Turken naar. Die 20 jaar Erdogan hebben rust en economische groei gebracht waarvan veel mensen hebben kunnen profiteren."
Ook de internationale uitstraling doet veel. "Ik hoor van mensen: als de Russische president Vladimir Poetin over de graandeal met Oekraïne wil spreken, belt hij niet meer met de Franse president Emmanuel Macron, maar met ónze president. Dat trotse nationale gevoel speelt een grote rol."
Hoe gaat het nu verder?
Beide hebben elk al gezegd dat ze zich zullen neerleggen bij een tweede ronde. "Maar stel dat het verschil in de definitieve resultaten tussen de twee erg nipt is, dan zal er op zijn minst toch discussie zijn", vermoedt Inge Vrancken.
Een tweede ronde speelt volgens Vrancken niet in het voordeel van de oppositie. "Dan spelen ook de resultaten van de parlementsverkiezingen mee. Het ziet ernaar uit dat de AKP daar de grootste partij blijft. Als er opnieuw gekozen moet worden voor de presidentsverkiezingen, zouden de stemmers daar wel rekening mee kunnen houden. Mensen vinden het niet fijn als parlement en president in verschillende handen zijn. Wie nu voor Kiliçdaroglu heeft gestemd, zou daardoor wel eens voor Erdogan kunnen kiezen. Maar het blijft koffiedik kijken."
