Turkije staat voor de spannendste en belangrijkste verkiezingen in decennia. Het wordt een nek-aan-nekrace bij de presidents- en parlementsverkiezingen van 14 mei. President Erdogan lag al achterop in de peilingen vanwege de economische crisis en de hoge inflatie. Dan was er de verwoestende aardbeving van 6 februari. De reddingsactie en hulpverlening kreeg zware kritiek. Voor het eerst in 20 jaar lijkt Recep Tayyip Erdogan niet langer onoverwinnelijk.
“Vergeef me dat ik ooit voor hen stemde. Nooit zal ik het nog doen. Nooit meer.” Een zestiger laat zijn frustratie de vrije loop in Kirikhan, in de provincie Hatay die zwaar getroffen is door de verwoestende aardbeving van 6 februari. Hij is eigenaar van een appartement in één van de nieuwe appartementsgebouwen van Kirikhan. Nieuw, en toch zo zwaar gehavend door de aardbeving dat het afgebroken moet worden. Dat maakt hem razend.
Vergeef me dat ik ooit voor hen stemde, nooit zal ik het nog doen
Inwoner Kirikhan na de aardbeving
“Dit bouwproject was ontworpen voor vijf verdiepingen”, legt de man uit. “Maar plots kwam er van de gemeente toestemming om er nog drie verdiepingen extra op te zetten. Daardoor hielden de blokken geen stand”.
Is het pech, is het onkunde of is het fraude. Dat is allemaal moeilijk te bewijzen. Maar deze man – hij ziet zijn naam liever niet gepubliceerd – is zijn vertrouwen verloren in de AKP van president Erdogan. Zijn stem zullen ze op 14 mei niet meer krijgen.
“Geen enkele regering kan zo’n catastrofe aan, zegt een andere inwoner. Ze zeggen dat de aardbeving een kracht van 7.3 of 7.4 had. Maar het was veel meer hoor. Hiertegen is niets bestand”, verdedigt de man het bestuur. “Niets van”, sist een voorbijganger die meeluistert. “In Japan zie je dergelijke drama’s niet”, over het land waar zware aardbevingen vaker voorkomen en in verhouding veel minder doden vallen.
Verdeeld Turkije
Turkije is al langer een verdeeld land. Dat bleek al bij de vorige parlementsverkiezingen in 2018. Toen haalde de AKP 290 zetels van de 600. Nog altijd een hoge score voor de AKP van president Erdogan, maar geen absolute meerderheid meer. Samen met de 49 zetels van de ultranationalistische MHP konden ze samen wel weer snel gaan besturen.
Maar intussen is de polarisatie alleen maar verder gegroeid. “Sinds de vorige verkiezingen is er veel gebeurd”, zegt Can Selcuki, opinieonderzoeker en econoom: “Er was de coronacrisis, er is de economische crisis met de torenhoge inflatie en de blijvende werkloosheid, dan kwam de aardbeving van 6 februari. Steeds meer mensen vragen zich af of het presidentieel bestuur de gemaakte beloftes wel kan nakomen. En het ziet er niet naar uit dat het huidige fiscale en monetaire beleid snel verandering zal brengen.”
Steeds meer mensen vragen zich af of het presidentieel bestuur de gemaakte beloftes nog wel kan nakomen
Can Selcuki, opinieonderzoeker
Globaal genomen lijkt nu nog 40% van de Turken de huidige president te steunen en verkiest 60% een kandidaat van de oppositie. “Het is nog veel te vroeg om conclusies te trekken”, zegt Selcuki. “De verkiezingscampagne moet nog beginnen. Maar het is de eerste keer dat Mr. Erdogan als achtervolger aan de verkiezingscampagne begint. Dat hebben we in 20 jaar tijd niet gezien in Turkse verkiezingen.”
Vier presidentskandidaten
Vier mannen hebben zich kandidaat gesteld voor het presidentschap. Maar feitelijk gaat de strijd tussen twee van hen: huidig president Recep Tayyip Erdogan en voorzitter van de Republikeinse Volkspartij CHP Kemal Kilicdaroglu. Echt populair is Kilicdaroglu niet. Een grijze, oudere man die al eeuwig mee lijkt te draaien in de Turkse politiek.
“Dat klopt”, zegt Selcuki. “Maar alle topkandidaten zijn oudere mannen die al eeuwig meedraaien in de Turkse politiek. Kilicdaroglu kan wel een verbindende figuur zijn. En met de burgemeesters van Istanbul (Ekrem Imamoglu, nvdr) en van Ankara (Mansur Yavas, nvdr) aan zijn zijde – zij zijn kandidaat-vicepresident – maakt Kilicdaroglu wel echt kans want de burgemeesters zijn heel erg populair".
Kilicdaroglu is de kandidaat van een oppositiefront van zes partijen. Toch zijn er daarnaast nog twee kandidaten die de oppositiestemmen verdelen. Daardoor is de kans heel groot dat er een tweede ronde voor de presidentsverkiezingen nodig zal zijn, als niemand van hen meer dan 50% haalt in de eerste ronde.
De verkiezingscampagne is losgebarsten en wordt gevoerd op het scherp van de snee. Met veel beloftes, maar ook met veel halve waarheden, met het angstig maken van kiezers als ze voor de andere kandidaat kiezen. Nog nooit zullen er zoveel eerste-keer-stemmers zijn in Turkije als op 14 mei. Hun kiesgedrag voorspellen is nog moeilijker. De ogen en oren van Turken in binnen- en buitenland zullen op zondagavond 14 mei aan grote en kleine schermen gekluisterd zijn om te weten te komen welke richting Turkije uitgaat.
