Extreme droogte, zware regenval en overstromingen zijn de voorbije twintig jaar sterk toegenomen. Dergelijke watergerelateerde rampen zijn verbonden met de opwarming van de aarde en ze zullen in de toekomst alleen maar toenemen in intensiteit en frequentie. Dat heeft een jarenlang onderzoek van het Amerikaanse ruimteagentschap NASA bevestigd op basis van onuitgegeven satellietgegevens.
De onderzoekers zeggen dat de gegevens bevestigen dat zowel de frequentie als de intensiteit van regenval en droogtes toeneemt door het verbranden van fossiele brandstoffen en andere menselijke activiteiten die broeikasgassen in de atmosfeer vrijgeven.
"Ik was verbaasd te zien hoe goed de algemene intensiteit correleerde met de wereldwijde gemiddelde temperatuur", zei Matt Rodell, een van de auteurs van de studie en de onderdirecteur van de afdeling Aardwetenschappen aan het Goddard Space Flight Center van de NASA.
De correlatie van de intensiteit met de gemiddelde temperatuur was veel sterker dan die met om het even welke andere klimaatfactor, zoals het fenomeen El Niño/La Niña.
De sterke link tussen deze extreme droogte- en neerslagfenomenen en de stijgende gemiddelde wereldwijde temperaturen betekent dat de voortdurende opwarming van de aarde zal leiden tot meer droogtes en regenstormen die in alle opzichten erger zijn - frequenter, ernstiger, langdurender en groter.
Watercyclus op aarde
Waar eerdere studies naar de impact van de klimaatverandering op de watercyclus op aarde, zich voornamelijk baseerden op de hoeveelheid neerslag, maakte dit onderzoek voor het eerst gebruik van twee satellieten die veranderingen in de wateropslag op aarde meten. Het duo, dat GRACE (Gravity Recovery and Climate Experiment) genoemd wordt, is in staat om al het water op en in het land - grondwater, oppervlaktewater, ijs en sneeuw - te monitoren.
“Het is alsof je naar het niveau van het water in je badkuip kijkt”, zei Rodell over de werking van de satellieten. “Je kunt zien hoeveel het stijgt en daalt, zonder de totale hoeveelheid water in het bad te kennen.”
Door de afwijkingen van de normale wateropslag op aarde te registreren, konden ze buitengewone droogtes en extreem natte periodes van de voorbije decennia nauwkeurig in kaart brengen.
"Men had voorspeld dat droogtes en overstromingen meer gingen voorkomen en erger gingen worden door de klimaatverandering, maar dat was moeilijk te meten", zei hij.
Het verband was gebaseerd op klimaatmodellen en op een vaststelling, namelijk dat warmere lucht tijdens droge periodes meer vocht van het aardoppervlak doet verdampen en dat warmere lucht ook meer waterdamp kan vasthouden om hevigere regen- en sneeuwval aan te wakkeren.
De nieuwe studie heeft nu 'harde bewijzen' opgeleverd voor het verband met de opwarming van de aarde, zei Rodell.
Van drie naar vier extreme gebeurtenissen per jaar
De wereld is sinds het pre-industriële tijdperk al met bijna 1,2°C opgewarmd als gevolg van het verbranden van fossiele brandstoffen zoals olie en steenkool en andere menselijke activiteiten. Zonder versterking van het huidige beleid stevent de wereld volgens klimaatexperts van de VN (IPCC) af op een opwarming van +3,2°C tegen 2100.
De onderzoekers bekeken 1056 gebeurtenissen uit de periode van 2002 tot 2021. De jaren 2015 tot en met 2021 waren zeven van de negen warmste jaren in de moderne geschiedenis. Toen waren er gemiddeld vier extreme natte en droge gebeurtenissen per jaar. In de dertien jaar ervoor waren dat er slechts drie per jaar.
De meest extreme neerslag viel in zwart Afrika, al minstens tot eind december 2021, het einde van de gegevens die onderzocht werden. Extreme neerslag vond ook plaats in centraal en oostelijk Noord-Amerika van 2018 tot 2021 en in Australië in 2011 en 2012.
De ergste droogtes waren te vinden in Amerika. Een record brekende droogte trof het noordoosten van Zuid-Amerika van 2015 tot 2016, een droogte in het Cerrado-gebied in Brazilië begon in 2019 en duurt nu nog steeds voort.
Ook het Zuidwesten van de Verenigde Staten wordt getroffen door een droogte die nog steeds voortduurt. Die heeft alarmerende lage waterpeilen veroorzaakt in twee van de grootste stuwmeren in de VS, Lake Mead en Lake Powell. De waterstand in die reservoirs is nog steeds laag, ondanks hevige neerslag dit jaar.
Gevolgen voor mensen, landbouw en economie op wereldvlak
"Het idee van klimaatverandering kan abstract zijn. Een paar graden warmer klinkt niet als veel, maar de gevolgen op de watercyclus zijn tastbaar", zei Rodell. "De opwarming van de aarde zal meer intense droogtes en natte periodes veroorzaken, wat gevolgen heeft voor mensen, de economie en de landbouw over de hele wereld."
In de VS is twintig procent van de economische schade die jaarlijks aangericht wordt door extreme weerfenomenen, te wijten aan droogtes en overstromingen, maar verwacht wordt dat hydroklimatische rampen - rampen veroorzaakt door veranderingen in de watercyclus - vooral armere gemeenschappen hard zullen treffen en ecosystemen die te weinig middelen krijgen en sterk geëxploiteerd worden.
Zo hebben de Verenigde Naties bijvoorbeeld gezegd dat het straatarme Somalië zijn langste en ergste droogte doormaakt, wat de dood van miljoenen stuks vee en wijdverspreide honger heeft veroorzaakt.
Venezuela, een land dat al jaren politieke en economische crisissen doormaakt, moest in april 2016 overgaan tot stroomonderbrekingen in het hele land omdat de droogte het waterniveau van de Guri-dam sterk had doen dalen.
Een fenomeen dat zich ook meer voordoet in bepaalde gebieden is een plotselinge overgang tussen extreme droogte en nooit geziene overstromingen, iets wat 'weer-whiplash' genoemd wordt.
De studie stelt ook een aantal oplossingen voor om beter om te gaan met water in een opwarmende wereld, zoals het gebruiken van water van overstromingen om uitgeputte waterhoudende grondlagen aan te vullen en het verbeteren van de gezondheid van landbouwgrond, zodat de bodem meer water kan opnemen en meer koolstof kan opslaan.
De studie van Matthew Rodell en zijn collega bij Goddard, Bailing Li, is gepubliceerd in . Bronnen: persteksten van de persbureaus IPS, Associated Press, Agence France-Presse en Belga.
