Het blijft nagelbijten in de Verenigde Staten, waar er nog altijd volop stemmen geteld worden. Voorlopig lijken de Amerikaanse Congresverkiezingen niet uit te draaien op de vooraf voorspelde grote overwinning van de Republikeinen. "Het is voorlopig geen rode tsunami", zegt onze correspondent Björn Soenens. "De tik is uitgedeeld aan Joe Biden, maar de Amerikaanse kiezer heeft ook een tik uitgedeeld aan de Republikeinen zelf."
Nagelbijten in de VS, correspondent Björn Soenens: "Amerikaanse kiezer heeft tik uitgedeeld aan president Biden, maar ook aan Republikeinen zelf"
Bij tussentijdse verkiezingen is het vaak zo dat de partij van de zittende president een nederlaag moet incasseren in het Amerikaanse parlement. Momenteel hebben de Democraten van president Joe Biden nog een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en een heel nipte in de Senaat.
Verwacht werd dat de Republikeinen vooral in het Huis zouden toeslaan. "Gemiddeld verliest de partij van een president 20 tot 30 zetels bij mid-termverkiezingen", maar de Democraten van president Biden zouden er slechts een handvol verliezen, stelt collega Björn Soenens in Washington vast. Voorlopig lijkt de grote Republikeinse overwinning nog geen feit. De Democraten konden zelf ook al twee zetels van Republikeinen veroveren.
"Het is niet de nacht geworden die Republikeinen gehoopt en verwacht hadden", duidt VRT NWS-correspondent Björn Soenens vanuit Washington. "De voorspelde rode golf of tsunami is er voorlopig niet gekomen." Al zijn nog niet alle stemmen geteld en moeten nog altijd tientallen zetels ingevuld worden. Een overwinning van de Republikeinen in het Huis is dus zeker nog altijd mogelijk.
Het is niet de eerste keer dat de peilingen er naast zaten en Soenens herinnert aan de onverwachte kiesoverwinning van Donald Trump in 2016. Als verklaring denkt hij dat net de voorspelling van de Republikeinse golf veel Democratische kiezers bang heeft gemaakt, waardoor ze met zijn allen toch maar naar het stemlokaal zijn getrokken.
President Biden kan zeggen dat hij een mooie verkiezingsnacht heeft gehad of alleszins geen dramatische
Björn Soenens vanuit Washington
"De Democratische president Joe Biden komt een beetje versterkt uit de verkiezingen of tenminste minder verzwakt dan gedacht was, zeker als hij de controle van de Senaat zou behouden", zegt Soenens en dat gaat toch wel tegen de verwachtingen en de perceptie in. Mogelijk komt hij als 80-jarige zelfs op het idee om het bij de volgende presidentsverkiezingen toch nog een keer te proberen.
Ook in de deelstaatparlementen is van een grote Republikeinse overwinning nog geen sprake. Soenens wijst er wel op dat een honderdtal Trumpgetrouwen die zijn nederlaag in 2020 niet erkennen, verkozen zijn. Zij zitten echter niet allen in het federale parlement, maar kregen zowel federale, regionale als lokale posten in handen. "Maar de meest extreme kandidaten bij de Republikeinen blijken het niet gehaald te hebben."
Van de pakweg 300 extreme kandidaten die door Trump gesteund werden, zijn er slechts een honderdtal verkozen en dan nog veelal op lokaal niveau. Björn Soenens merkt op dat de Democraten terecht blij zijn met dat soort extreme kandidaten omdat die te weinig "main stream" zijn om verkozen te worden.
De controle over de Senaat is voor beide partijen erg belangrijk. Die kamer doet niet enkel wetgevend werk zoals het Huis, maar heeft nog een aantal extra bevoegdheden. Zo moet elke benoeming van ambtenaren, diplomaten en andere federale topfiguren door de senatoren worden goedgekeurd op voordracht van de president. Het gaat dan onder meer om de gouverneur van de Federal Reserve en nieuwe rechters voor het erg belangrijke Hooggerechtshof.
Draait het opnieuw om Georgia?
Wat de Senaat betreft, was voorspeld dat het wel eens heel spannend zou worden. De Democraten hebben er nu een nipte meerderheid doordat vicepresident en Senaatsvoorzitter Kamala Harris een beslissende stem heeft. De 100 zetels zijn namelijk gelijk verdeeld. Om de controle over de Senaat over te nemen, moesten de Republikeinen dus 1 zetel van de Democraten veroveren.
Maar voorlopig hebben de Democraten de beste vooruitzichten, want de enige zetel die voorlopig van kant is gewisseld, is een Republikeinse zetel, in de strijdstaat Pennsylvania. De Republikeinen moeten daardoor plots 2 extra zetels veroveren om de Senaat te veroveren. Nog vier zetels moeten ingevuld worden, waaronder die in de strijdstaten Georgia en Nevada. In die staten is het een nek-aan-nekrace, in Arizona liggen de Democraten duidelijker op kop, in Wisconsin zou de buit voor de Republikeinen zijn.
Volgens projecties van Amerikaanse media zal het resultaat van Georgia nog even op zich laten wachten. De zittende Democratische senator Raphael Warnock haalt de meeste stemmen, maar geen absolute meerderheid en dus zou er in december een tweede stemronde komen tussen hem en zijn Republikeinse uitdager.
De Democraten zullen zeker tevreden zijn met de voorlopige uitslag, toch is het nog te vroeg voor hen om al victorie te kraaien. Want als ze nog twee zetels verliezen, wordt het opnieuw extreem spannend in Georgia, waar wellicht een beslissende tweede ronde volgt, omdat geen van de kandidaten 50 procent lijkt te zullen halen. "Alles kan neerkomen op Georgia, net als in 2020. Toen was er ook run-off en moesten we nog enkele weken wachten om te zien wie de meerderheid in de Senaat zou krijgen. Het zou best kunnen dat we in een gelijkaardig scenario terechtkomen", duidt Thomas De Graeve.
Thomas De Graeve over zinderende senaatsrace in Georgia: "Runoff in december zou best kunnen"
