"Roe on the ballot": drie Amerikaanse staten nemen recht op abortus in hun grondwet op

De beslissing van het federale Hooggerechtshof om het recht op abortus uit te hollen, heeft de Verenigde Staten enkele maanden geleden fors door elkaar geschud. Abortus werd meteen een strijdpunt voor de verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden en voor de Senaat. Vooral de Democraten van president Joe Biden hebben ingezet op het recht op abortus en dat lijkt de kiezers te hebben gemotiveerd.

Een aantal staten van de VS hebben daarop besloten om referenda te houden over de vraag of het recht op abortus al dan niet moest worden ingeschreven in de grondwet van de deelstaat. Het ging dan vooral om staten waar de Democratische partij van president Joe Biden aan de macht is.

Dat blijkt een succes, want zowel in Michigan, Californië als in het kleine Vermont in het noordoosten hebben de kiezers beslist om abortus te beschermen via een amendement aan hun grondwet. In het geval van Michigan is dat opvallend, want een wet uit 1931 verbiedt daar abortus, al is de uitvoering van die wet de voorbije jaren altijd door rechtbanken tegengehouden. Een van de redenen daarom was net het federale arrest van het Hooggerechtshof dat onlangs is ingetrokken.

Ook meer conservatieve en dus eerder Republikeinse staten hebben abortus via referenda voorgelegd aan hun kiezers. In Kentucky wou men een amendement aan de grondwet toevoegen dat stelt dat "het recht om abortus uit te laten voeren, niet verzekerd is". Kortom: dat is geen echt verbod, maar ook geen garantie dat het mag. Dat amendement is door de kiezers verworpen. Ook in Montana in het noordwesten was er een vergelijkbaar referendum, maar daar zijn de resultaten nog niet zeker.

Een ander belangrijk punt bij de referenda was het al dan niet wettelijk toelaten van het recreatief gebruik van de drug cannabis of wiet. In de staten Maryland en Missouri spraken de kiezers zich uit voor het toelaten van cannabis. Vooral in het doorgaans conservatieve Missouri is dat opvallend.

Elders viel de stemming anders uit: in eveneens conservatieve staten zoals Arkansas, North en South Dakota bleven de meeste kiezers achter een verbod op het roken van cannabis staan.

Een opvallend agendapunt voor referenda was slavernij. Het gaat dan om gedwongen en niet of nauwelijks betaalde arbeid voor gevangenen. In de VS werd slavernij na het einde van de Burgeroorlog in 1865 afgeschaft, maar niet voor mensen die opgesloten worden wegens misdaden. Het zou gaan om 800.000 gedetineerden die niet of nauwelijks betaald worden voor werk dat ze niet kunnen weigeren. In zeven staten worden die mensen gewoon niets betaald. In een aantal zuidelijke staten gaat het vooral om zwarte gevangenen die katoen plukken op net dezelfde plantages als waar eerder hun voorouders slaven waren.

In Alabama, Louisiana, Oregon, Tennessee en Vermont is nu via referenda bepaald of die slavernij al dan niet officieel afgeschaft wordt. De gedetineerden zouden dan aanspraak kunnen maken op zeker het wettelijke minimumloon. Ook hier zijn de resultaten nog niet duidelijk. Eerder hadden de deelstaatparlementen van Colorado, Nebraska en Utah de slavernij van gevangenen al afgeschaft. 

Vreemd genoeg zijn voor- en tegenstanders te vinden in zowel Democratische als Republikeinse middens. Eerder mislukte een poging in Californië om die slavernij in gevangenissen af te schaffen, onder meer omdat de Democratische gouverneur waarschuwde dat er een financiële opdoffer dreigde voor de staat als gedetineerden het minimumloon zouden krijgen.