In de Verenigde Staten is het wachten op meer resultaten van de midterms - de tussentijdse verkiezingen voor het federale parlement, deelstaatparlementen, gouverneurs en andere belangrijke politieke functies. Voorlopig is het nog onduidelijk wie het Huis in handen krijgt, al liggen de Republikeinen wel voorop. In de Senaat wordt het nog spannender.
Wie verovert Amerikaanse Huis van Afgevaardigden en Senaat? Volg de spannende strijd tussen Democraten en Republikeinen op de voet
Freek Willems
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
In het kort:
Huis van Afgevaardigden: Van een grote overwinning voor de Republikeinen, zoals voorspeld, is nog geen sprake. Ze liggen wel duidelijk op kop.
Senaat: De Republikeinen moesten op zijn minst 1 zetel afsnoepen van de Democraten om de controle over de Senaat te krijgen. Maar de enige zetel die voorlopig van kant is gewisseld, is net een Republikeinse zetel die door een Democraat is veroverd. De Republikeinen moeten daardoor plots 2 zetels afsnoepen.
Toch moesten ook de Democraten al een bittere nederlaag slikken. In Ohio ging de Senaatszetel naar de Republikeinen. Dat was verwacht, maar in de campagne leek de Democraat toch een grote kans te maken, wat de partij deed hopen.
Wat staat er op het spel?
Eerst nog even de situatie schetsen, van wat er precies op het spel staat. Het Amerikaanse parlement (Congres) bestaat uit twee kamers: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Het Huis van Afgevaardigden telt 435 zetels. Het land is ingedeeld in kiesdistricten, in elk district kan één zetel gewonnen worden. De Senaat telt 100 zetels, 2 voor elke staat.
In het Huis van Afgevaardigden hadden de Democraten voor deze verkiezingen een meerderheid van 222 zetels, tegenover 213 voor de Republikeinen. Alle 435 zetels moeten opnieuw ingevuld worden. In de Senaat hadden de Democraten en Republikeinen voor deze verkiezingen beide 50 zetels, maar met de stem van de Democratische Senaatsvoorzitter Kamala Harris hadden de Democraten een nipte meerderheid. In de Senaat moeten 35 van de 100 zetels opnieuw worden ingevuld.
Huis van Afgevaardigden
Van die 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden blijft een grote meerderheid allicht in handen van dezelfde partij. Een dertigtal zetels zou wel eens naar een andere partij kunnen gaan. De verwachting is dat de Republikeinen het Huis opnieuw zullen veroveren. Er was zelfs sprake van een mogelijke "rode tsunami", maar dat lijkt voorlopig niet het geval te zijn.
Al meer dan 80 procent van de zetels in het Huis is al ingevuld. 11 zetels wisselen voorlopig van kant, wat de Republikeinen voorlopig 5 extra zetels oplevert (ze snoepten er 8 af, maar de Democraten konden er ook 3 afsnoepen). De Republikeinen lijken op weg om het Huis in te nemen, maar de vraag is hoe groot het verschil zal zijn. Mogelijk toch minder dan verwacht.
Alvast twee van de meest uitgesproken radicaal-rechtse Republikeinen werden zonder veel problemen opnieuw verkozen: Matt Gaetz en Marjorie Taylor Greene. Die laatste is een aanhanger van complottheorieën zoals QAnon. Gaetz gelooft net zoals ex-president Donald Trump dat de presidentsverkiezingen in 2020 frauduleus zijn verlopen.
Bij de Democraten is dan weer het allereerste Congreslid van de zogenoemde Generatie Z verkozen. Maxwell Alejandro Frost uit Florida is 25 jaar.
Senaat
Ook in de Senaat liggen de meeste zetels die opnieuw ingevuld moeten worden, zo goed als vast. Een viertal zetels zou wel eens naar de andere partij kunnen gaan, de zogenoemde swing seats. Belangrijk, want de meerderheid in de Senaat staat op het spel. Als de Democraten ergens een zetel verliezen, zullen ze die dus in een andere staat moeten terugwinnen om hun nipte meerderheid te behouden.
Maar voorlopig is het net omgekeerd. In strijdstaat Pennsylvania slaagde de Democraat John Fetterman erin de Republikeinse zetel af te snoepen. De Republikeinen moeten daardoor plots 2 Democratische zetels veroveren om de controle over de Senaat over te nemen.
In Ohio trok de Republikein JD Vance wel aan het langste eind. Niet helemaal onverwacht, maar de Democraat Tim Ryan had het hem in de campagne wel knap lastig gemaakt. Ryan slaagde er echter niet in om Vance - een bekeerde Trumpaanhanger - te verslaan. En dat is toch wel een tegenslag voor de Democraten.
Al bijna alle 35 verkiesbare Senaatszetels zijn dus bekend. De meeste daarvan gaan naar de Republikeinen (maar die hadden ook de meeste verkiesbare zetels). Met de zetels die niet verkiesbaar zijn erbij geteld, is het nog altijd een nek-aan-nekrace om de controle over de Senaat.
Gouverneurs
Naast Congresleden wordt tijdens deze midterms in 36 staten ook een nieuwe gouverneur gekozen. Een gouverneur wordt verkozen voor 4 jaar. De ene race is al spannender dan de andere. Zo werd al snel duidelijk dat de Republikein Ron DeSantis zoals verwacht herkozen is als gouverneur van Florida.
DeSantis wordt beschouwd als een van de mogelijke Republikeinse presidentskandidaten in 2024. Trump dreigde de gouverneur maandag nog af. De ex-president waarschuwde DeSantis dat hij gevoelige informatie kan verspreiden, mocht DeSantis zich kandidaat stellen. Trump zelf liet eerder al uitschijnen dat hij zeer waarschijnlijk opnieuw een gooi zal doen naar het presidentschap. Zijn medewerkers lieten verstaan dat hij zich na de midterms officieel kandidaat zou stellen.
Spannender was het in de staat New York, waar de zittende gouverneur Kathy Hochul het gouverneurschap dreigde te verliezen aan de Republikein Lee Zeldin. Maar Hochul versloeg Zeldin toch met een duidelijk verschil.
De staat Massachusetts krijgt dan weer de eerste openlijk lesbische gouverneur: Maura Healey. De 51-jarige Healey versloeg met gemak haar Republikeinse - door Trump gesteunde - rivaal. In Georgia verloor de jonge zwarte Democrate Stacey Abrams voor de tweede keer op rij van de Republikein Brian Kemp.
In Arkansas wordt Sarah Huckabee Sanders gouverneur. Sanders was woordvoerder van Trump toen hij president was. In Texas is Greg Abbott herkozen, zijn rivaal was Beto O'Rourke, in 2020 nog een van de Democratische presidentskandidaten. Abbott voerde onder meer een strenge anti-abortuswet in.
Ook bij de gouverneursverkiezingen boekten de Democraten enig succes. Ze slaagden er in om twee staten over te nemen van de Republikeinen, Maryland en Massachusetts.
Deelstaatparlementen, verkiezingsambtenaren, ...
Op deelstaatniveau zijn er ook parlementsverkiezingen. Dat lijkt op het eerste gezicht misschien minder interessant, maar die verkiezingen zijn wel degelijk belangrijk, want het is op dat niveau dat de kiesregels worden opgesteld. Het is dan ook uitkijken in welke staten de Republikeinen de macht behouden of naar zich toetrekken. Binnen de partij zijn er heel wat kandidaten die de nederlaag van Trump in 2020 nog steeds niet erkennen.
Ook de hoogste verkiezingsambtenaar is een functie die tijdens deze verkiezingen ingevuld wordt. Ook daar is het uitkijken naar de resultaten van Trumpgetrouwen. Het zou allemaal van belang kunnen zijn voor de presidentsverkiezingen van 2024.
Voorlopig is het nog te vroeg om een duidelijk overzicht te geven. Maar in de staat Michigan - een strijdstaat - is alvast een Democrate herkozen als de hoogste verkiezingsambtenaar. Haar rivale is een Trumpgetrouwe die de uitslag van 2020 niet erkent. En in Georgia is Brad Raffensperger herkozen als hoogste verkiezingsambtenaar. De Republikein werd wereldberoemd door een telefoontje van Trump na de presidentsverkiezingen van 2020. "Al wat je moet doen, is 11.000 stemmen vinden", drong Trump hem op. Raffensperger ging er niet op in.
