Stadsdichters Antwerpen nemen collectief ontslag: "Poëzie maakt samenleving warmer; koudheid bestuur staat daar haaks op"

Sinds begin dit jaar had Antwerpen niet één, maar vijf stadsdichters. Aan hun termijn van twee jaar komt nu vroegtijdig een eind. Na Ruth Lasters in september nemen nu ook Yannick Dangre , Lotte Dodion , Lies Van Gasse en het duo Proza-K  (Yves Kibi Puati Nelen en Cleo Klapholz) ontslag. 

Op de eerste dag van het schooljaar gooide Ruth Lasters de handdoek in de ring, omdat het stadsbestuur een gedicht van haar geweigerd had. “Losgeld” was een kritisch gedicht over de ongelijke behandeling van kinderen en jongeren in het beroepsonderwijs. 

Na het ontslag van Ruth Lasters hebben de overblijvende stadsdichters overlegd met het stadsbestuur “om te kijken of het stadsdichterschap de kritische ruimte kan nemen die het vroeger had”, zegt Lotte Dodion. Wat zijn de krijtlijnen van de vrije meningsuiting, hoe moet het verder?

Er kwamen gesprekken met schepen van cultuur Nabilla Ait Daoud (N-VA) en haar kabinet; de schrijversorganisatie PEN Vlaanderen bemiddelde. Het was de bedoeling om te komen tot een licentie-overeenkomst met concrete afspraken voor de stadsdichters, zoals die vroeger bestond. “Sinds er niet één, maar een groep stadsdichters is, zijn er geen spelregels meer op papier gezet,” zegt Dodion. Ze noemt het logisch dat de stad in extremis een gedicht kan weigeren, bijvoorbeeld omdat het racistisch is, maar er zijn afspraken nodig over de procedure en over wie precies beslist.

Na twee maanden is er nog altijd geen overeenkomst. "Mijn geduld is groot, maar niet eindeloos," zegt Lies Van Gasse . Maar dat de stadsdichters nu collectief ontslag nemen heeft ook te maken met het ruimere culturele klimaat in Antwerpen, met name het schrappen van de culturele projectsubsidies. Die beslissing dateert van enkele weken geleden. 

Lotte Dodion : “Het gaat over middelen om kunst toegankelijk, nieuwer en breder te maken. Dit is geen snelle begrotingsfix, dit is een doodswens, en daar kan ik me niet achter scharen. Ik geloof in poëzie als een manier om de samenleving warm te maken. De koudheid van dit stadsbestuur en de samenlevingsvisie die het uitdraagt, staan daar haaks op en zijn niet langer verzoenbaar.” 

Alle stadsdichters nemen nu samen ontslag. Elk apart schrijven ze hun motivatie neer in een ontslagbrief. Vooral het gebrek aan interesse en ondersteuning van het stadsbestuur zit de dichters hoog. “Zo vond schepen van cultuur Nabilla Ait Daoud het niet nodig om kennis te maken, laat staan om onze feestelijke inauguratieshow in de Arenbergschouwburg bij te wonen. Ook voor de andere gezagsdragers bleken we quantité négligeable, want het gebeurde meermaals dat de voordracht van een besteld stadsgedicht te elfder ure uit de ceremoniële gelegenheden werd geknipt,” schrijft Yannick Dangre . 

Het duo Proza-K merkt op dat "Crystal Palace", een van hun gedichten, “last minute niet mocht verschijnen op een lelijke grijze elektriciteitskast, omdat de tekening zogezegd te obsceen was”. 

Het was geen goede zaak om te kiezen voor een groep stadsdichters, is te lezen in de ontslagbrieven. Voor de stad is een “gezichtsloos amalgaam minder bedreigend dan een stadsdichterschap met een smoel”, schrijft Yannick Dangre, want “l’individu fait la force.” 

Ook Proza-K is voorstander van één stadsdichter. "Eén sterke woordkunstenaar die het gezicht van de cultuur in Antwerpen kan redden." Lies Van Gasse kijkt eveneens kritisch terug op een gedeeld stadsdichterschap: "Is dit niet het equivalent van de openbare aanbesteding, waar je moet concurreren om de opdracht te krijgen?” Alle gedoe van de laatste maanden noemt ze bovendien “remmend voor de creativiteit”.

Het meterslange gedicht van Tom Lanoye aan de Boerentoren, de veeltalige poëzie van Maud Vanhauwaert in een toren van Babel, de experimenten van Maarten Inghels, de verzen van Stijn Vranken of Bernard Dewulf: Antwerpen heeft een lange traditie van spraakmakende stadsdichters . Dreigt dat nu te verdwijnen? “De eerste verliezer is de stadsbewoner,” vindt Lies Van Gasse. Zij had vaak gesprekken met mensen die "hun enthousiasme uitdrukten voor een vers in de publieke ruimte en zelfs in hun herinnering”.  

Lotte Dodion hoopt dat dit niet het einde is van de stadsdichters in Antwerpen: "Na ons staat er nog genoeg kunstzinnig talent klaar om die rol te vervullen. Het zou de stad sieren als dit niet het einde is, dat er voortschrijdend inzicht is en ze aan de slag gaat met dit signaal. Het zou mooi zijn als het in een nieuwe gedaante kan verdergaan. Maar er staan veel praktische en bovenal ideologische bezwaren in de weg, vrees ik."

Yannick Dangre klinkt pessimistischer: “Het ooit zo mooie instituut is verminkt tot een lege doos waar de pestilente hete adem der afkeuring doorheen waait, en daar wil ik geen deel meer van uitmaken. Mijn geloof is verdampt dat er nog soelaas kan komen van een nieuwe overeenkomst met deze van elke artistieke vezel ontdane bewindslui. Het stadsdichterschap is alleen de moeite waard om te redden als het nog iets voorstelt. Quod non."  

Tegen het schrappen van de stedelijke subsidies voor cultuurprojecten was er al eerder protest gerezen. Het Schrijversbal, dat November Boekenmaand had moeten openen, werd geschrapt. Er waren ook al meerdere manifestaties van kunstenaars en kunststudenten. Schepen van cultuur Nabilla Ait Daoud wil "het debat voeren in de gemeenteraad", maar "de beslissing staat vast".

De ontslagnemende stadsdichters treden nog een laatste keer op met hun gedichten en protestbrieven op zondag 6 november op het Antwerpse literatuurfestival Crossing Border .