Ruth Lasters neemt ontslag als stadsdichter van Antwerpen omdat kritisch gedicht over onderwijs is geweigerd

Sinds begin dit jaar is Ruth Lasters één van de vijf nieuwe stadsdichters van Antwerpen. In die hoedanigheid schreef ze al twee gedichten, een over de vrijwilligers in de vaccinatiecentra en een over dichter Herman de Coninck, die 25 jaar geleden overleed. Maar haar derde gedicht botste op een weigering van het stadsbestuur.

Ruth Lasters legt uit waar het gedicht over gaat: “Losgeld” is een protestgedicht om meer aandacht en respect te vragen voor de vakman en de vakvrouw in onze samenleving. Het klaagt het stigmatiserende van ons onderwijs aan, dat het ASO-label ziet als enige studiesucceslabel.  BSO- en TSO-leerlingen lijden daaronder; dat heb ik aan den lijve kunnen ondervinden in de 20 jaar dat ik lesgeef.”

Toen het gedicht officieel zou worden voorgesteld, “hebben we een nee gekregen van de persdienst van de stad,” zegt Lasters. “Met als drogreden dat het niet besteld was door de stad. Maar dat is niet de echte reden. Mijn hommage aan Herman de Coninck was ook niet gevraagd, maar dat was een “braaf” gedicht en dat hebben ze onmiddellijk goedgekeurd. Ook vorige stadsdichters werkten afwisselend met bestelde en spontane gedichten. Heel jammer dat de stad niet toegeeft dat het gedicht om inhoudelijke redenen wordt geweigerd, want dan hadden we in discussie kunnen gaan met elkaar; dat was nog interessant geweest,” vindt Ruth Lasters.

De Antwerpse schepen van Cultuur Nabilla Ait Daoud (N-VA) licht de beslissing toe: "De vrijheid van elke dichter is absoluut. Maar niet elk gedicht van een stadsdichter is meteen een stadsgedicht, dat we in de publieke ruimte verspreiden." Het staat in de spelregels, zegt de schepen, dat de eindbeslissing bij het stadsbestuur ligt. "Dit wegzetten als censuur is nonsens en niet correct." 

Het gedicht is niet in samenwerking met de stad tot stand gekomen, zegt schepen Nabilla Ait Daoud, maar er spelen ook inhoudelijke redenen mee. "Het stadsdichterschap is bedoeld om de stad te verbinden via poëzie, om de mensen dichter bij elkaar te brengen. En dat vinden we niet voldoende in het gedicht van mevrouw Lasters."

Het gedicht “Losgeld” schreef Ruth Lasters samen met haar leerlingen en de weigering van de stad raakt haar sterk. “Ik zie het als een weigering om te luisteren naar de leerlingen die vertegenwoordigd zijn in het gedicht. Als ik mij niet zou terugtrekken dan heb ik het gevoel dat ik die leerlingen in de steek laat. Dan zou ik mijn geen mens meer uit één stuk voelen. Ik heb die leerlingen een stem gegeven en voel dat ik er nu achter moet gaan staan.”

Een stadsdichter moet geëngageerd zijn, vindt Ruth Lasters “en in mijn geval is dat het onderwijs. Het is logisch dat ik als stadsdichter vanuit mijn hele mens-zijn wil schrijven, dat ik niet alleen odes en hommages wil brengen, maar ook mijn engagement wil tonen. Ik ben geen promoschrijver.”

Het gedicht is kritisch voor het beleid, maar is niet bedoeld als aanval tegen het stadsbestuur, verduidelijkt de dichteres: "Zo is het niet bedoeld; ik heb bewust niet gesproken over politieke partijen. Het is een betoog over onderwijs en cultureel beleid, en zeker niet als aanval bedoeld op het stadsbestuur, hoegenaamd niet. Het kaart alleen het elitarisme van ons onderwijs aan dat al eeuwenlang bezig is."

Dat ze na haar ontslag als stadsdichter opdrachten misloopt, vindt Ruth Lasters van ondergeschikt belang. Ze heeft haar collega-stadsdichters ingelicht en bedankt voor de samenwerking. "Dit is een persoonlijke beslissing; ik verwacht niet dat zij ook opstappen."

De andere stadsdichters - Lotte Dodion, Yannick Dangre, Lies Van Gasse en het collectief Proza-K - hebben na overleg beslist om een gesprek aan te gaan met de Antwerpse schepen van cultuur Nabila Ait Daoud.

"Wij, de overblijvende dichters uit de stadsdichterspool van de stad Antwerpen, staan als één blok achter de beslissing van Ruth Lasters om af te treden als stadsdichter vanwege de weigering haar gedicht "Losgeld" te verspreiden via de kanalen van de stad. Ook wij maken ons zorgen over ons functioneren en over onze artistieke vrijheid, die voor ons cruciaal is en een voorwaarde om verder te kunnen werken als stadsdichter", klinkt het in een gemeenschappelijke reactie.

"Daarom vragen we zo snel mogelijk een gesprek aan met schepen van cultuur Nabila Ait Daoud waarin we willen aankaarten hoe wij ons stadsdichterschap in de toekomst zien en onder welke voorwaarden wij nog kunnen verder werken."

Schrijversorganisatie PEN Vlaanderen heeft intussen ook gereageerd op het ontslag van Ruth Lasters. "Met bijzondere aandacht heeft PEN Vlaanderen de recente ontwikkelingen rond het stadsdichterschap van Ruth Lasters gevolgd. Ruth Lasters nam de beslissing om haar Antwerps stadsdichterschap neer te leggen, omdat een gedicht van haar geweigerd werd. De controverse die daarrond ontstond en ook de getuigenissen van andere stadsdichters die verklaarden dat hun gedichten in het verleden ook geweigerd of aangepast werden, roepen verschillende vragen op", klinkt het.

"Daarom hebben wij de schepen van cultuur van Stad Antwerpen  verzocht om met ons in gesprek te gaan enerzijds over de huidige kwestie en anderzijds over de manier waarop de invulling van het stadsdichterschap gebeurt en welke vrijheden de stadsdichters daarbij genieten."

Het geweigerde stadsgedicht wordt intussen vaak gedeeld op sociale media. Je kunt het hier lezen: