Van studentenprotest voor het stadhuis tot een geschrapt Schrijversbal: de boekenmaand in Antwerpen begint in woelig water

Het Schrijversbal, dat vandaag de boekenmaand in Antwerpen had moeten inluiden in het pas heropende KMSKA, gaat niet door. Dat werd een week geleden beslist toen schrijver Jeroen Olyslaegers zijn opdracht om de openingsrede te houden, teruggaf. Dat deed hij uit protest tegen de eerder aangekondigde besparingen in de cultuursector. "Ik feest graag, echt graag. Maar als je feest, moet er iets te vieren zijn", zegt Olyslaegers. Wel zal het openingsfestival van morgen doorgaan op het Antwerpse Zuid voor het brede publiek.

De bal ging drie weken geleden aan het rollen. In de nacht van 10 op 11 oktober beslist Antwerps schepen van Cultuur Nabilla Ait Daoud (N-VA) om de algemene cultuursubsidies in de stad Antwerpen niet te indexeren en om de projectsubsidies voor de komende drie jaar te schrappen. Dit laatste is goed voor een besparing van zo'n 720.000 euro per jaar.

Het schrappen van de projectsubsidies raakt bij velen een gevoelige snaar. "Je moet het zo bekijken: die subsidies zijn voor de cultuursector de zuurstof van het hele ecosysteem", vertelt Marc Verstappen, directeur van De Studio. "Ze dagen jonge mensen uit om de handen uit de mouwen te steken en vormen een schakel tussen het lokale en het Vlaamse niveau. Het is niet meer dan logisch dat jonge kunstenaars eerst in hun eigen proeftuin willen experimenteren alvorens ze de wijde wereld intrekken."

Enkele dagen na de aangekondigde besparingen trekken honderden kunststudenten richting het Antwerpse stadhuis om er te protesteren. Ze krijgen meteen bijval van heel wat bekende gezichten uit de cultuursector, onder wie de acteurs Jan Decleir en Els Dottermans en scenarioschrijver Angelo Tijssens.

"Ik was verheugd te zien dat de studenten meteen tot actie overgingen en ons bij het protest wilden betrekken. Het illustreert perfect wat voor biotoop de cultuursector is: de een heeft de ander nodig om te kunnen groeien", vertelt Dottermans. "Ik was trouwens absoluut niet verrast, toen ik het nieuws over de besparingen vernam. Ik kon alleen maar denken: 'Staan we hier nu echt opnieuw?'"

Diezelfde dag nog mengt ook de literaire hoek van de cultuursector zich in het debat. Schrijver Jeroen Olyslaegers ("Wildevrouw", "Wil"), die de openingsrede tijdens het geplande Schrijversbal zou houden, kaatst zijn opdracht terug uit protest tegen het schrappen van de projectsubsidies. 

"We hebben de voorbije jaren al verschillende discussies gevoerd met Vlaams minister van Cultuur Jan Jambon (N-VA) over het belang van cultuursubsidies. Ik dacht echt dat we als sector een punt hadden gemaakt", vertelt Olyslaegers.

"Toen ik hoorde dat de discussie opnieuw op tafel lag, deze keer in mijn eigen stad, Antwerpen, was ik verbijsterd", vertelt Olyslaegers. "Ik begin me af te vragen of we nog wel een schepen van cultuur nodig hebben. Er zou een debat aan de gang moeten zijn, maar ik zie en hoor helemaal niks. Hoe belangrijk is cultuur werkelijk voor een stad als Antwerpen?"

Nadat ook de Vlaamse Auteursvereniging had laat weten het Schrijversbal te willen boycotten, gooit Behoud de Begeerte, de organisator van het bal, de handdoek in de ring. Het Schrijversbal wordt officieel geannuleerd. "Dit bal was deels bedoeld om cultuur te vieren, maar ook om het beleid te legitimeren. Daar is nu absoluut geen draagvlak voor", zegt Matthijs de Ridder, voorzitter van de Vlaamse Auteursvereniging.

Te midden de commotie plant het Antwerps Kunstenoverleg (AKO), een overlegorgaan dat zo'n 70 professionele en gesubsidieerde Antwerpse organisaties vertegenwoordigt, een gesprek in met het Antwerpse kabinet over de besparingen in de Antwerpse cultuursector. AKO koestert de hoop een compromis te kunnen sluiten, maar schepen van Cultuur Ait Daoud geeft niet thuis. De aanwezige vertegenwoordigers van het kabinet houden het been stijf.

"We zijn niet tegen besparingen, maar wél tegen besparingen die zonder overleg gebeuren", zegt Greet Vlegels van AKO. "We willen minstens in dialoog kunnen gaan. Wat zijn de motieven van het kabinet? Hoe hebben ze geredeneerd bij het nemen van deze harde beslissing? Eerlijk gezegd zijn we niet veel wijzer geworden na ons gesprek. We hebben een compromis voorgesteld: laten we de besparing één jaar doorvoeren en de keuze samen herbekijken in 2023. Het antwoord was klaar en duidelijk 'nee'."

Ondertussen blijven de studentenprotesten doorgaan. Mil Sinnaeve en Tibbe Walckiers, studenten aan het Koninklijk Conservatorium in Antwerpen, roepen medestudenten en sympathisanten via hun Instagrampagina For Future op om samen te blijven protesteren. "Wij zullen blijven doorgaan met ons protest, tot zolang wij iets horen van schepen Aid Daoud. Dit gaat over onze toekomst", vertelt Mil Sinnaeve.

Schepen Aid Daoud is niet onder de indruk van het studentenprotest en is niet van plan om op de beslissing terug te komen. "We gaan het debat in november voeren in de gemeenteraad", zegt ze in "De ochtend" op Radio 1. "Er is een overleg geweest op mijn kabinet met het Antwerps Kunstenoverleg en ook met de studenten. Meer wil ik daar niet over kwijt."