Vandaag is er opnieuw gevochten aan de grens tussen de Kaukasische republieken Armenië en Azerbeidzjan. Armenië doet beroep op het CSTO-verdrag, een militair bijstandspact dat het gesloten heeft met Rusland en met een aantal andere voormalige sovjetrepublieken. Rusland lijkt wegens de oorlog in Oekraïne echter weinig zin te hebben in nieuwe militaire avonturen en roept op tot een staakt-het-vuren.
Voor tweede dag op rij gevechten tussen Armenië en Azerbeidzjan, Armenië vraagt steun aan Rusland
Jos De Greef
Gepubliceerd:
Volgens de Armeense premier Nikol Pasjinian zijn er de voorbije twee dagen al 105 van zijn militairen gesneuveld. Volgens hem ligt de schuld voor het nieuwe geweld bij Azerbeidzjan en heeft dat land een stuk Armeens grondgebied veroverd.
Als we zeggen dat Azerbeidzjan agressie tegen ons uitvoert, betekent dat dat ze enkele gebieden bezet hebben
De Armeense premier Nikol Pasjinian
Op basis daarvan roept Armenië nu de hulp in van de CSTO, dat is een militair bijstandspact dat Rusland gesloten heeft met enkele andere voormalige sovjetrepublieken zoals Wit-Rusland, Armenië en enkele staten in Centraal-Azië. Azerbeidzjan is niet langer lid van dat pact. Net zoals de NAVO heeft de CSTO een clausule die militaire bijstand belooft als een lidstaat wordt aangevallen. Begin dit jaar hebben troepen van de CSTO mee een volksopstand in lidstaat Kazachstan neergeslagen. Toen had Armenië meteen troepen gestuurd naar Kazachstan om de CSTO-missie, vooral dan de Russische interventie, te helpen.
Volgens de logica van de CSTO zouden Rusland en de andere staten dus verplicht worden om Armenië bij te staan, maar daar lijkt niet veel animo voor te zijn. De CSTO is wel bereid om enkele waarnemers te sturen om de situatie te bekijken, maar houdt zich opvallend op de vlakte inzake een militaire tussenkomst.
Rusland heeft daar uiteraard niet echt de militairen noch de middelen voor, zeker niet na de recente militaire nederlagen van het voorbije weekend in Oekraïne. Zonder Rusland stelt de CSTO weinig voor en dus gebeurt er wellicht niets. Dat is een teleurstelling voor Armenië.
Waarover gaat dat conflict?
Het conflict is een uitloper van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie begin de jaren 90. Inzet is het betwiste gebied Nagorno-Karabach, een streek die binnen Azerbeidzjan ligt, maar vooral bewoond wordt door etnische Armeniërs. In die eerste oorlog met duizenden doden kon Armenië Nagorno-Karabach niet enkel veroveren, maar ook het gebied tussen Armenië en de enclave zodat een verbinding ontstond.
Twee jaar geleden heeft Azerbeidzjan een groot deel van dat verloren gebied heroverd. Na zes weken oorlog en 6.500 doden kwam er na Russische bemiddeling een bestand waarbij Armenië afstand moest doen van veel gebied en de helft van Nagorno-Karabach kon behouden. Geen van de twee partijen is tevreden met dat resultaat en de spanningen blijven.
Ruikt Azerbeidzjan een kans?
Azerbeidzjan zelf legt de schuld voor de nieuwe crisis bij Armenië. Volgens Bakoe heeft dat land sabotageteams over de grens gestuurd om de bevoorrading van Azerbeidzjaanse troepen te verhinderen en slaat het land nu terug. Het land voelt zich gesterkt door bondgenoot Turkije dat meteen ook druk uitoefent op Armenië om "de agressie tegen Azerbeidzjan te staken". Azerbeidzjan geeft het verlies van 50 soldaten toe.
Volgens sommige berichten zouden Azerbeidjzaanse militairen ook geschoten hebben op een basis waar Russische vredestroepen gestationeerd zijn. Als dat zo is, kan dat tot nieuwe spanningen in de regio leiden. Die Russische troepen waren daar twee jaar geleden gestationeerd om toezicht te houden op een bestand dat een einde maakte aan een zes weken durende oorlog. In die oorlog zijn 6.500 mensen gedood en kon Azerbeidzjan een groot deel van het betwiste gebied Nagorno-Karabach heroveren op de Armeniërs die dat sinds 1994 controleerden.
Door de oorlog in Oekraïne heeft Rusland de voorbije maanden het aantal vredestroepen langs de grens tussen Armenië en Azerbeidzjan verminderd. Dat zou de haviken in een of in beide kampen ertoe gebracht kunnen hebben om het conflict nu opnieuw te laten oplaaien. Geen van beide landen is tevreden met het compromis van na de laatste oorlog: het verslagen Armenië wil verloren gebied terug en Azerbeidzjan vindt dat het niet alles teruggekregen heeft.
Onderstaande kaart toont de internationaal erkende grenzen. Het gebied dat hier als Nagorno-Karabach wordt aangeduid, slaat op de controle van dat gebied en omliggend terrein door Armenië tot 2020. Sindsdien is dat gebied fors kleiner geworden.
