Liveblog - Nicole de Moor erkent "probleem onwettig verblijf in ons land" na aanslag Brussel, Theo Francken: "Wat is gebeurd, is ondermaats"

Het Nationaal Crisiscentrum heeft het einde van de federale fase voor het crisisbeheer afgekondigd. Het Nationaal Crisiscentrum zal ook de komende dagen en weken waakzaam blijven en de situatie blijven opvolgen, klinkt het.

Wie nood heeft aan psychosociale ondersteuning kan terecht bij Tele-onthaal via het gratis nummer 106, of via Tele-onthaal . Awel, voor kinderen en jongeren, is bereikbaar via het gratis nummer 102 of via de website . Ook de huisarts kan je doorverwijzen naar de gepaste psychosociale zorg.

Abdessalem Lassoued, de dader van de terreuraanslag in Brussel maandagavond, werd volgens de Waalse krant Sudinfo anderhalf uur na de aanslag al opgemerkt in Brussel, maar werd toen niet uitgeschakeld. Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) bevestigt dat er beslist is om op dat moment niet in te grijpen voor de veiligheid van de agenten.

Lees er meer over in dit artikel:

De Zweedse premier Ulf Kristersson had gisteren al gezegd dat de dader van de aanslag een tijdlang in Zweden was. In die periode zou hij ook een tijdje opgesloten gezeten hebben in een Zweedse gevangenis. De Belgische veiligheidsdiensten zouden daar niet van op de hoogte geweest zijn.

"De Zweedse premier zei daarbij dat die informatie cruciaal geweest had kunnen zijn voor België", zegt Wetstraatjournalist Bart Verhulst in "VRT NWS journaal". "En dat lijkt wel op een Zweeds mea culpa."

"Onze regering heeft die uitspraak met twee handen aangenomen, om te zeggen dat die informatie onze veiligheidsdiensten had kunnen sturen om een inschatting te kunnen maken van de man. Of dat betekent dat die man echt op de terreurlijst beland zou zijn geweest of dat die aanslag niet gebeurd zou zijn geweest, is natuurlijk moeilijk in te schatten."

Verder volgens Verhulst ziet het er niet naar uit dat iemand ontslag zal nemen in dit dossier. "Verschillende regeringsleden zeggen dat ze zich politiek verantwoordelijk voelen, maar er een conclusie aan vastknopen door bijvoorbeeld ontslag te nemen doet niemand. Premier De Croo noemde dit gisteren een Wetstraatdiscussie. Hoe de Dorpsstraat erover denkt, zullen we weten over 8 maanden, want wees maar zeker dat veiligheid, asiel en migratie weer hoog op de agenda zullen staan in de kiescampagne."

Er ligt al jaren een voorstel klaar die de Europese lidstaten de mogelijkheid moet bieden om onderdanen van derde landen die geen recht hebben op asiel en die een veiligheidsrisico vormen, zoals de dader van de terreuraanslag in Brussel, gedwongen terug te sturen naar hun land van herkomst. Dat hebben Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en enkele van haar commissarissen benadrukt. "We hadden deze regels gisteren al nodig."

Hoe zit dat nu met mensen die zonder wettig verblijf in ons land verblijven? Wie zetten we wel het land uit? Het zijn vragen die blijven terugkomen na de aanslag. In het artikel hieronder lees je enkele antwoorden op veelgestelde vragen:    

De twee personen die gisteren waren opgepakt voor verhoor, omdat ze mogelijke contacten hadden met de vermoedelijke dader van de aanslag, zijn vrijgelaten en werden niet in verdenking gesteld. Dat meldt het federaal parket. 

In de Kamercommissies Binnenlandse Zaken en Justitie hebben onder meer premier Alexander De Croo (Open VLD) en staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (CD&V) uitleg gegeven over wat is misgelopen in verband met de aanslag. Hun uitleg kon nogal wat Kamerleden niet overtuigen. 

Lees er hier meer over:

"We zijn allemaal bedroefd over wat er is gebeurd en veel mensen willen hun steun betuigen aan de getroffenen", verklaart de Zweedse voetbalbond (SVFF) op sociale media.

Er is een ruimte ingericht bij de ingang van de Friends Arena, het stadion in Solna waar het nationale team meestal zijn wedstrijden speelt, om "een bloem te leggen, een kaars aan te steken of gewoon een gedachte te uiten", schrijft de SVFF. "Het gedenkteken zal zo lang als nodig op zijn plek blijven. Samen vormen we een geel-blauwe familie."

"Mevrouw de staatssecretaris, met uw aanklampend terugkeerbeleid klampt u zich vast aan illusies", zegt Barbara Pas. "Gelooft u werkelijk dat een goed gesprek met een terugkeercoach sujetten als Abdesalem Lassoued spontaan zal doen vertrekken?"

"U zegt het te willen aanpakken, maar dat blijkt niet uit uw daden. Ik hoop dat er niet nog meer dodelijke slachtoffers moeten vallen voor er echt werk gemaakt wordt van actieve opsporing en een effectieve gedwongen terugkeer."

"De grote fout die we vandaag zouden kunnen maken, is doen alsof alleen terugkeerbeleid het antwoord is. De vorige aanslagen die in België gepleegd zijn, zijn gepleegd door Belgische en Franse staatsburgers die legaal in ons land verbleven. Het stoort mij dat bepaalde partijen dit nu aangrijpen om het over het ene te hebben, terwijl er grote vragen gesteld kunnen worden over veiligheid."

"Dit is een veel groter probleem. Hoe kunnen mensen met illegale moordwapens rondlopen? Hoe kan het dat mensen zo snel kunnen radicaliseren, en dat we daar eigenlijk achterna lopen als overheid. Ook op andere vragen zijn antwoorden nodig."

"Ik doe een oproep aan mijn coalitiepartners om de heilige huisjes te laten vallen. Ik reik Vivaldi de hand om in het parlement nu de zaken goed te keuren voor een strenger en sneller terugkeerbeleid in het belang van de veiligheid", reageert Conner Rousseau (Vooruit) in "Villa politica":

"Asiel- en migratie is een moeilijk departement, maar wat er is gebeurd, is ondermaats. In 2019 gaf de kiezer een helder signaal, maar het omgekeerde is gebeurd. Er kwamen terugkeercoaches. Alsof die mensen niet weten dat ze terug moeten", reageert Theo Francken van oppositiepartij N-VA in de Kamer:

Vlaams minister van Samenleven Bart Somers (Open VLD) vraagt aan de federale veiligheidsdiensten een geactualiseerde veiligheidsanalyse over de mogelijk impact van het oplaaiende conflict in het Midden-Oosten. Die nieuwe analyse moet de Lokale integrale veiligheidscellen (LIVC's), de lokale overlegorganen die een regierol hebben in de detectie van gewelddadige radicalisering, helpen in hun aanpak.

Volgens minister Somers zijn er voorlopig "geen indicaties" dat er een verband is met de dader of de gebeurtenissen van maandag en het Vlaamse beleid. Maar dat neemt volgens Somers niet weg dat Vlaanderen in bredere zin een verantwoordelijkheid heeft in de preventieve aanpak van radicalisering. 

De Open VLD-minister wil die aanpak ook aanscherpen, zeker nu er volgens hem sprake is van een "gevaarlijke cocktail" waarbij een internationaal conflict repercussies heeft in onze samenleving. Net daarom heeft Somers aan de veiligheidsdiensten gevraagd een nieuwe veiligheidsanalyse te maken over de mogelijke impact van het oplaaiende geweld in het Midden-Oosten. Die analyse zou dan kunnen gebruikt worden door de LIVC's in Vlaanderen.

Daarnaast heeft de minister ook alle burgemeesters aangeschreven met de vraag om de LIVC's opnieuw te "activeren" en op basis van de nieuwe veiligheidsanalyse "opnieuw samen te zitten". Verder is er een marktbevraging gelanceerd voor experten die de LIVC's op specifieke deeldomeinen kunnen ondersteunen. 

Tot slot bekijkt de minister samen met zijn collega's die bevoegd zijn voor Onderwijs en Jeugd of de preventie "zeker in het licht van de explosieve internationale toestand" ook in die domeinen kan versterkt worden.

"Er is een manifest probleem in informatiedoorstroming tussen Europese landen. In België had die persoon geen strafblad, maar in Zweden zou hij twee jaar in de cel hebben gezeten. Hadden we die info wel, hadden we een ander beeld", reageert minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) in de Kamer:

"Ik voel me altijd verantwoordelijk voor het beleid. We hebben een sterker terugkeerbeleid nodig. We hebben in dit land een probleem met onwettig verblijf. Betere relaties met herkomstlanden zijn nodig", zegt staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor  (CD&V) bij aankomst in de Kamer in "Villa politica":

"Als twee mensen sterven, is er ergens iets fout gelopen", erkent premier De Croo tijdens de persconferentie na de herdenkingsplechtigheid voor de slachtoffers van de aanslag van maandag. "Voorafgaand aan de wedstrijd (tussen de Rode Duivels en de Zweedse nationale ploeg, red.) heeft een veiligheidsanalyse plaatsgevonden, maar de vraag is of tijdens die analyse ook alle beschikbare informatie werd gebruikt", aldus de premier. 

"Er is uiteraard uitgebreid gekeken naar de impact van de oorlog tussen Israël en Hamas, maar we weten dat er in het geval van Zweden nog een aspect speelt. Er wordt nu onderzocht of alle informatie werd bekeken alvorens een beslissing te nemen", zegt De Croo. 

Tijdens de persconferentie na de herdenkingsplechtigheid in Brussel voor de Zweedse slachtoffers van de aanslag van maandagavond, kreeg de Zweedse premier een vraag die ook in België op heel wat lippen brandt: "Denkt u dat de Belgische overheid meer had kunnen doen om de aanslag op Zweedse staatsburgers te vermijden?"

De asielaanvraag van de dader was namelijk al een tijdje afgewezen en de man kreeg in 2021 het bevel om het grondgebied te verlaten, maar leefde hier nog "onder de radar".

"We kampen in Zweden met exact hetzelfde probleem, en dus neem ik de Belgische regering niks kwalijk", zet Kristersson zijn ambtgenoot Alexander De Croo uit de wind. "Het is ironisch, want het lijkt erop dat deze man ook soms in Zweden vertoefde, terwijl hij daar ook niet mocht zijn. Hij zou er zelfs veroordeeld geweest zijn."

Europese lidstaten moeten de macht krijgen om "individuen die werden uitgewezen, en die een bedreiging vormen voor de staatsveiligheid, het land uit te zetten". Dat heeft Europees Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen gezegd na een overleg in Brussel met premier De Croo en de Zweedse premier Ulf Kristersson. "Op dit moment kunnen lidstaten vragen aan gevaarlijke personen die werden uitgewezen om het land te verlaten, maar ze moeten hen ook kunnen dwingen."

Het is een van de maatregelen uit het Europese asiel- en migratiepact dat voorligt en volgens Von der Leyen is de aanslag van maandag een bewijs dat dat pact snel moet goedgekeurd worden. Ze is ervan overtuigd dat België - dat in de eerste helft van 2024 het EU-voorzitterschap opneemt - erin zal slagen om dat pact "over de finishlijn te trekken".

Von der Leyen treedt ook de Belgische en Zweedse regeringsleiders bij dat Europa op vlak van terugkeer beter moet samenwerken, "om druk te zetten op landen van oorsprong" die weigeren uitgewezen burgers terug te nemen. "Samen hebben we meer slagkracht", klinkt het. "De Europese Unie moet zelf kunnen beslissen wie de Unie binnen mag en onder welke voorwaarden."

Ulf Kristersson, de eerste minister van Zweden, dankt tijdens de persconferentie de Belgische overheid voor de vlotte samenwerking de voorbije dagen. Zijn gedachten gaan uit naar de Zweedse slachtoffers van de aanval en hun naasten en neemt zich voor om het gewonde slachtoffer in de nabije toekomst persoonlijk te ontmoeten.

"Er zijn nog veel onbeantwoorde vragen", aldus Kristersson, "maar het lijkt erop dat deze terroristische aanval gericht was op Zweedse burgers, gewoon omdat het Zweden zijn". "Ze willen ons bang maken, maar wij gaan onze waarden nooit opgeven", verzekert hij.

Kristersson maakt wel een kanttekening: "Wie stevig in de schoenen staat op vlak van openheid, democratie, tolerantie en vrijheid moet ook stevig in de schoenen staan op vlak van veiligheid. Daarom zullen wij onze veiligheidsmaatregelen verhogen", kondigt hij aan.

Net als De Croo pleit hij voor strengere grenscontroles, niet alleen in Zweden, maar ook aan alle Europese buitengrenzen. "En wie illegaal ergens verblijft, moet ook teruggestuurd kunnen worden", treedt hij nogmaals de Belgische premier bij. 

Na de herdenkingsplechtigheid op het Saincteletteplein heeft premier De Croo in de Wetstraat overleg gepleegd met zijn Zweedse ambtgenoot en de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen.

Tijdens een persconferentie achteraf betuigt hij namens de Belgische bevolking nogmaals zijn medeleven aan de Zweedse premier Ulf Kristersson en benadrukt hij dat Zweden in België altijd een partner zal vinden.

De Croo bedankt ook Ursula von der Leyen voor haar komst naar Brussel en het signaal dat ze daarmee zendt. "Europa moet samenwerken om extremisme te bestrijden en het is een strijd die we zullen winnen", luidt het.

De dader van de aanslag in Brussel was een man die illegaal in ons land verbleef, nadat zijn asielaanvraag was afgewezen. Nog een probleem dat op Europees niveau aangepakt moet worden, zegt De Croo. Hij pleit voor een strengere beveiliging van de buitengrenzen en een beter gecoördineerd terugkeerbeleid. "België is bereid haar steentje bij te dragen", klinkt het.

De Zweedse premier Ulf Kristersson heeft in Brussel een herdenkingsplechtigheid bijgewoond voor de slachtoffers van de aanslag van maandag. De herdenking vond plaats op het Saincteletteplein waar een man maandagavond twee Zweedse burgers doodschoot en een derde zwaar verwondde.

De slachtoffers waren waarschijnlijk in Brussel voor de EK-kwalificatiewedstrijd tussen de Rode Duivels en de Zweedse nationale ploeg in het Koning Boudewijnstadion. Ook de Belgische regering was talrijk vertegenwoordigd op de herdenkingsplechtigheid.

Vanmiddag vindt in het federale parlement een extra zitting plaats van de Commissies Binnenlandse Zaken en Justitie plaats. Naar aanleiding van de aanslag in Brussel van maandagavond zullen de Kamerleden vragen kunnen stellen aan premier De Croo (Open VLD), minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) en staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (CD&V). De start van de zitting is momenteel gepland om 14.30 uur.

UEFA, de Europese voetbalbond, zal ten laatste vrijdag een beslissing nemen over de afloop van België-Zweden. Dat meldt de Belgische voetbalbond (KBVB). Die wedstrijd werd maandagavond bij de rust stilgelegd naar aanleiding van de terroristische aanval in Brussel. Op dat moment was de stand 1-1.

Beide bonden zijn er voorstander van om de wedstrijd niet te hervatten en met 1-1 als eindstand verder te gaan. Voor de Belgen zou dat sportieve gevolgen kunnen hebben voor het EK 2024 in Duitsland, maar dat zou bijkomstig zijn voor interim-CEO van de KBVB, Manu Leroy.

"De gebeurtenissen van eergisteren hebben ons allen geraakt. We zijn in gedachten bij de slachtoffers, hun families en bij de spelers, staf en supporters van de Zweedse nationale ploeg. Als aan onze veiligheid wordt geraakt, zijn sportieve successen bijzaak. We hopen dus dat het 1-1 gelijkspel als definitieve score kan worden weerhouden."

De collega's van Sporza hebben gisteren de mogelijke opties die UEFA heeft onder de loep genomen, meer daarover in onderstaand artikel:

Kamerlid en voormalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) vindt het onbegrijpelijk dat de dader van de aanslag in Brussel van maandagavond, en zijn radicale gedachtegoed, onder de radar is kunnen blijven. Dat zegt hij in "De ochtend" op Radio 1.

"De man heeft een asielaanvraag gedaan in ons land. Dan wordt hij toch verhoord, en dan wordt er toch naar zijn socialemediaprofielen gekeken? Zijn Facebookpagina stond vol IS-idolatrie en jihadisme. Heeft niemand dat dan gezien?", vraagt Francken zich af. 

Het N-VA-Kamerlid zal die vragen vanmiddag in de Kamer voorleggen aan huidig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (CD&V). Hij heeft overigens behoorlijk wat kritiek op zijn opvolger. Hij noemt haar beleid "te soft" en wijst erop dat hij destijds vooral de “hardere diensten” op het departement heeft versterkt, zoals de gerechtelijke sectie die in samenwerking met de politie op het terrein opsporingen uitvoert. “Op die dienst werken nu nog 4 mensen, op de “softere" diensten werken er meer dan 100. Een schande.”

Ook het wetsvoorstel voor een "aanklampender terugkeerbeleid" dat De Moor heeft voorgelegd aan het parlement kan bij Francken op weinig bijval rekenen. "In dat ontwerp staat een verbod op opsluiting van gezinnen. De vermoedelijke dader van de aanslag maandag had een dochter en zou dus met dit ontwerp wettelijk volledig "onverwijderbaar" zijn", redeneert Francken. "Men doet het omgekeerde van wat nodig is."

"Het onderzoek loopt nog, maar we gaan ervan uit dat de dader op illegale manier het wapen heeft verworven op de criminele markt", zegt Nils Duquet, directeur van het Vlaams Vredesinstituut en wapenexpert. Je kan in België ook op legale manier wapens kopen, maar het is onwaarschijnlijk dat de dader een wapenvergunning kon verkrijgen.

In “VRT NWS Laat” beantwoordt Duquet vier vragen over wapens in ons land, lees meer in onderstaand artikel:

"Er heerst verdriet en ontreddering in Brussel", zegt Vlaams minister voor Brussel Benjamin Dalle (CD&V) in "De ochtend" op Radio 1. "De aanslagen van 22 maart 2016 liggen nog niet zo ver achter ons en het litteken is nog zichtbaar, maar deze aanslag voegt er al een nieuwe wonde aan toe. Dat is heel frustrerend."

De Brusselaars zelf krijgen volgens Dalle opnieuw het gevoel dat "het iedereen kan overkomen" en in binnen- en buitenland heeft men dan weer de indruk dat Brussel "een verschrikkelijke stad is". Dat moet veranderen, luidt het. Dalle noemt het wel "een hele opluchting" dat de vermoedelijke dader "geneutraliseerd" is. "Het is belangrijk dat de problemen stevig en efficiënt worden aangepakt en dat is gisteren duidelijk gebeurd."

Die vermoedelijke dader was een man die illegaal in ons land verbleef nadat zijn asielaanvraag werd afgewezen. "Een bekend probleem, ook in Brussel", aldus Dalle die onder meer verwijst naar de problemen aan het Zuidstation in Brussel. Voor de minister is het duidelijk: "Ofwel heb je een wettig verblijf in ons land, ofwel hoor je hier niet thuis en dan moet je terug naar het land van oorsprong."

Maar een pasklare oplossing voor dat probleem ziet hij niet. Hij treedt zijn partijgenoot, staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor, bij en legt de grootste verantwoordelijkheid bij de landen die weigeren uitgewezen asielzoekers terug te nemen. Al geeft hij toe: "Er is ook een efficiënte lokale opvolging nodig van die mensen en op dat vlak is er ook in Brussel nog werk aan de winkel."

Federaal minister van Economie Pierre-Yves Dermagne (PS) roept op om het wetsontwerp over de vlottere vergoeding van terreurslachtoffers zo snel mogelijk goed te keuren. Dermagne pleit er in de Franstalige krant L'Avenir ook voor dat de wet meteen "met terugwerkende kracht zou toegepast worden op de slachtoffers van de aanslag maandagavond in Brussel, zodat zij kunnen profiteren van het nieuwe vergoedingssysteem."

Het wetsontwerp over de vergoeding van slachtoffers van terrorisme is afgelopen juli naar de Raad van State verwezen op vraag van de oppositie. Die diende een reeks amendementen in die met name betrekking hebben op een verlenging van de verjaringstermijn voor vragen tot schadevergoeding. Het advies over die amendementen is nog niet uitgebracht.

"Maar uit het recente nieuws blijkt dat het steeds dringender wordt om over de tekst te stemmen", betoogt de PS-vicepremier. "We willen dat alle slachtoffers, ongeacht of ze wel of niet verzekerd zijn door een verzekeringscontract, gecompenseerd zullen worden. Bovendien zorgt dit ontwerp voor een eerlijkere compensatie voor slachtoffers dan wat momenteel het geval is."

Een woordvoerder van de Zweedse migratie-autoriteiten had gisteren al verklaard dat de vermoedelijke dader van de aanslag in Brussel, een Tunesiër van 45 jaar, tussen 2012 en 2014 zonder verblijfsvergunning in Zweden verbleef. In die periode zou hij ook een tijdje opgesloten gezeten hebben in een Zweedse gevangenis, vooraleer hij naar een ander EU-land werd overgebracht. Volgens correspondent Jeroen Visser zat de man in de cel in Zweden voor drugsfeiten.

Zo'n 36 uur na de dodelijke aanslag in Brussel waarbij twee Zweden om het leven kwamen, ligt het dreigingsniveau in het hele land nog steeds op niveau 3. Dat houdt in dat een terreurdaad "mogelijk of waarschijnlijk" is. De regering houdt onder meer rekening met wraakacties.

De vermoedelijke dader van de aanslag, een 45-jarige Tunesiër die illegaal in ons land verbleef, werd gisteren doodgeschoten door de politie. Vlak na de feiten verkondigde hij gehandeld te hebben in naam van terreurgroep Islamitische Staat en IS heeft de aanslag via Telegram ondertussen ook opgeëist.

Er zijn nog heel wat vragen over de feiten, de dader en zijn motieven, maar ook over het terugkeerbeleid in ons land en de politieke verantwoordelijkheden en consequenties. We volgen alle gebeurtenissen vandaag op de voet in deze liveblog.

Wat er de voorbije 24 uur gebeurd is, kan je lezen in de liveblog van gisteren: