Hoe zit dat nu met mensen die zonder wettig verblijf in ons land verblijven? Wie zetten we wel het land uit? Het zijn vragen die blijven terugkomen na de aanslag van een terrorist die twee Zweedse voetbalsupporters doodschoot.
Gedwongen terugkeer van mensen zonder papieren vooral naar landen binnen Europa
Precieze cijfers over mensen die zonder verblijfsvergunning in ons land wonen zijn er niet. De schattingen variëren van 150.000 tot 200.000. Een deel van die mensen zijn uitgeprocedeerde asielzoekers, maar daarnaast zijn er nog heel wat anderen die op een andere manier in de illegale situatie terechtkwamen. Elk jaar krijgen zo'n 25.000 personen per brief een bevel om ons land te verlaten.
Een paar duizend per jaar vertrekt uit ons land
Vorig jaar hebben zo’n 7.400 mensen zonder geldige papieren dat ook met zekerheid gedaan. Zo'n 2.700 vertrokken vrijwillig, soms met begeleiding van Fedasil. Dienst Vreemdelingenzaken zorgde ervoor dat 2.900 anderen gedwongen vertrokken, bijvoorbeeld vanuit een gesloten terugkeercentrum.
Daarnaast zijn er nog de personen die tegengehouden worden aan de grens en teruggestuurd worden voor ze ons land binnen kunnen. Vorig jaar ging het om ruim 1.700 personen, die bijvoorbeeld zonder geldige documenten landden op de luchthaven.
Gedwongen terugkeer vooral binnen Europa
Mensen zonder verblijfsvergunning het land uitzetten is niet altijd gemakkelijk. Veel hangt af van het land van herkomst. Als dat land meewerkt en snel reisdocumenten aflevert, lukt het. Maar dat blijkt vaak niet het geval. Het overgrote deel van de gedwongen terugkeerders gaan dan ook naar landen in Europa.
Bij een deel is dat naar het land van herkomst, bijvoorbeeld naar Albanië dat graag lid wil worden van de EU. Ook Moldavië en Georgië leveren relatief vlot de nodige reisdocumenten voor gedwongen terugkeer van hun onderdanen.
In de top tien staan ook EU-landen zoals Nederland, Frankrijk en Roemenië. Ook uit die landen zijn er mensen illegaal in ons land. Er is wel vrij verkeer van personen, maar ook voor EU-burgers zijn er voorwaarden als ze langer dan 3 maanden blijven.
Daarnaast zijn er ook honderden asielzoekers die ons land worden uitgezet, maar niet naar hun land van herkomst terugkeren. Wel naar een ander EU-land omdat ze daar al in een asielprocedure zitten. Dat is in het kader van de zogenoemde dublinregels.
Niet alleen asielzoekers verlaten gedwongen ons land
De groep die gedwongen uitgezet wordt is dus divers. Het gaat niet alleen om uitgeprocedeerde asielzoekers. Een deel komt bijvoorbeeld naar hier met een visum als toerist, student of werk. Nadat het visum verstreken is, keren ze niet terug.
Anderen komen illegaal het land binnen, ze volgen een geliefde of komen in het zwart werk en proberen nooit een verblijfsvergunning te krijgen.
Velen bouwen zonder verblijfsvergunning toch een leven op in ons land. Ze werken in het zwart, huren een woning en als ze kinderen hebben, gaan die naar school. Ze worden grotendeels ongemoeid gelaten. In de gesloten terugkeercentra zijn 751 plaatsen. Alle 150.000 mensen die illegaal in ons land verblijven opsluiten, is dus praktisch onmogelijk.
Vooral als ze in contact komen met de politie bestaat de kans dat ze teruggestuurd worden. Zeker als ze criminele feiten plegen, worden ze prioritair het land uitgezet.
Gedwongen terugkeer gedaald door corona
Onder meer voormalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) verwijt de huidige regering dat de terugkeercijfers de laatste jaren "rampzalig" zijn. Als we inzoomen op de gedwongen terugkeer, zien we inderdaad dat de cijfers vanaf 2017-2018 dalen en dan een forse knik maken in 2020.
De daling van 2017-2018 heeft te maken met de transmigranten. In die periode was er een toename van het aantal migranten op doorreis naar het VK die op snelwegparkings probeerden op een vrachtwagen te raken.
Om dat tegen te gaan, besloot toenmalig staatssecretaris Francken om een deel van de plaatsen in de gesloten centra voor hen te reserveren. De transmigranten die door de politie werden opgemerkt, werden een tijd opgesloten in de terugkeercentra en dan na een paar dagen of weken weer vrijgelaten. Het lukte niet om ze te identificeren en dus gedwongen het land uit te zetten.
De grote daling in 2020 heeft dan weer weinig te maken met beleid, maar wel met de coronacrisis. De grenzen gingen voor lange tijd toe. Mensen terugsturen buiten Europa was zo goed als onmogelijk. En ook de plaatsen in de gesloten centra werden door medische veiligheidsmaatregelen tijdelijk verminderd zodat mensen minder dicht bijeen lagen.
Sinds maart vorig jaar stijgt het aantal personen die gedwongen terugkeren weer. De laatste coronamaatregelen werden toen opgeheven. Dit jaar zullen we dus weer op het niveau zitten van voor de coronacrisis: tot en met augustus werden intussen weer zo'n 2.300 mensen gedwongen teruggestuurd.
