LIVE Brusselse formatie blijft voorlopig beperkt tot bilaterale gesprekken, onduidelijk wanneer alle partijen samenzitten

De Brusselse formatie blijft voorlopig nog beperkt tot bilaterale gesprekken tussen partijen. Wanneer er een plenaire vergadering met MR, PS, Les Engagés, Groen, Vooruit, Open VLD en eventueel ook een medewerker van N-VA zou kunnen plaatsvinden, is nog zeer onduidelijk.

Over het plan van MR dat voor een doorbraak moest zorgen in de Brusselse formatie, bestaan verschillende versies. Dat ziet politiek journalist voor VRT NWS Benedikte Coussement. "Dat komt omdat er heel voortvarend gecommuniceerd is. De grote lijnen waren onderling al besproken, maar veel zaken waren ook nog niet duidelijk." 

En dat heeft vandaag voor verschillende interpretaties gezorgd. Een interpretatie die altijd heel duidelijk bleef, is die van de PS. "Zij vinden nog steeds dat er niemand van N-VA mee aan tafel mag zitten en dat de staatssecretaris iemand apolitiek moet zijn zonder partijkaart."

Hun veto maakt de gesprekken - die nu 1 op 1 worden voortgezet - niet makkelijker. "Daar pal tegenover staat N-VA die natuurlijk mee wil onderhandelen. Die 2 visies lijken me eerlijk gezegd onoverbrugbaar", vreest Coussement. "Ik wil niet pessimistisch klinken, maar ik weet niet wat vandaag de uitweg is."  

"We hebben duidelijke afspraken met de MR. De staatssecretaris die door MR wordt aangesteld, moet iemand zijn waar wij ons volledig in vinden en die wij aanduiden." Dat stelt Cieltje Van Achter (N-VA) in Terzake nog eens duidelijk wanneer het gaat over de Brusselse onderhandelingen. 

Of die staatssecretaris een lidkaart van N-VA moet hebben, laat ze in het midden. Waar ze wel duidelijk over is, is over de plaats van haar partij aan de onderhandelingstafel. "Met mij wil de PS niet onderhandelen, maar een sherpa of medewerker van N-VA moet wel een plaats krijgen aan de tafel." 

Enkel zo kan er volgens haar gefocust worden op de inhoud van het akkoord. "Daarom moeten we zeker met een Vlaamse meerderheid aan tafel zitten. Zeker als je nadien een minister moet hebben die het uitvoert. Het is niet ideaal, maar een sherpa aan tafel is het minimum." 

Volgens politicoloog Dave Sinardet (VUB) rust het Brusselse compromis op een “subtiel, broos en surrealistisch evenwicht”. Georges-Louis Bouchez (MR) sloot aparte akkoorden met zowel de PS als de N-VA, maar het is niet duidelijk of beide partijen exact hetzelfde hebben begrepen.

Het idee mag dan wel surrealistisch zijn, dat betekent niet dat het onaanvaardbaar is. “We hebben een traditie van surrealistische akkoorden die soms wel degelijk standhouden. Dan moet iedereen wel exact weten wat afgesproken is – en dat lijkt hier niet het geval. Het idee is zo fragiel dat het al vanaf de eerste vergadering dreigt te breken.”

Waarom kon de vergadering van vandaag niet doorgaan? Elke Van den Brandt van Groen: "Die vraag moet u aan MR stellen. Zij hebben de vergadering samengeroepen, maar blijkbaar is er toch nog ruis op de lijn. Er zou een andere interpretatie zijn van PS en N-VA over wat het akkoord inhoudt, als ik het goed begrijp."

Dat bevestigt ook Christophe De Beukelaer van Les Engagés. "Er is een discussie tussen MR, PS en N-VA over de methode voor de komende weken. Blijkbaar zijn er nog verschillende interpretaties van het akkoord. Maar ik denk dat dat helemaal te overwinnen valt." Terug naar af is het volgens hem niet. "Wij willen zo vlug mogelijk kunnen beginnen met de onderhandelingen." 

"Na meerdere weken van respectvolle en constructieve gesprekken zullen onderhandelingen over de vorming van een Brusselse regering komende maandag kunnen worden hervat met zes partijen", zo meldt de MR op X,  "namelijk de MR, de PS, Les Engagés, Groen, Vooruit en Open VLD."

MR bevestigt dat de partij "een staatssecretaris zal aanwijzen die afkomstig is uit het maatschappelijk middenveld en die niet aan een partij verbonden is". N-VA wordt in de post niet genoemd.

De 6 partijen gaan vandaag niet meer onderhandelen over de Brusselse formatie. De PS zegt voorlopig wel niet weg te zullen lopen van de onderhandelingstafel. "We steken alle energie in een akkoord", klinkt het daar.

Toch blijft voor de Franstalige socialisten zelfs nog maar de aanwezigheid van een N-VA-medewerker aan de onderhandelingstafel onverteerbaar, laat staan dat de N-VA effectief deel zou uitmaken van de regering. 

Benjamin Dalle van CD&V vindt het bemoedigend dat er beweging lijkt te komen in de Brusselse regeringsvorming, maar heeft zelf veel vragen bij de constructie die nu op poten wordt gezet. 

"Zoals het er nu uitziet, zullen de toekomstige Nederlandstalige regeringspartijen slechts 8 van de 17 zetels hebben. Een dergelijke Nederlandstalige minderheidsregering is onuitgegeven in Brussel en houdt heel wat politieke risico’s in. Hoe zal gegarandeerd worden dat beslissingen niet zonder Nederlandstalige meerderheid genomen kunnen worden?"

Een akkoord over de samenstelling van de regering is één ding, minstens even belangrijk zijn de inhoudelijke plannen van de nieuwe regering, vindt Dalle. "CD&V zal het toekomstige regeerakkoord beoordelen op zijn verdiensten. Slaagt het erin de rampzalige begroting op koers te brengen, de veiligheids- en netheidscrisis aan te pakken en meer Brusselaars aan een job te helpen? Daar zal het voor ons om draaien."

400 dagen zonder Brusselse regering en niemand die nieuwe verkiezingen oppert, hoe kan dat? Dat heeft alles te maken met het feit dat het Brusselse Parlement een zogenoemd legislatuurparlement is. Dat betekent dat het verkozen is voor een volledige zittingsperiode van 5 jaar of één regeerperiode (of legislatuur). In dit geval is dat van 2024 tot 2029. 

Vervroegde verkiezingen voor een regionaal parlement als het Brusselse (maar ook bijvoorbeeld het Vlaamse) zijn dus onmogelijk.

Vlaams Belang is niet te spreken over de oplossing die MR uit de hoed heeft getoverd om de Brusselse coalitiegesprekken vlot te trekken. "De N-VA, die zichzelf ooit profileerde als dé Vlaamse autonomiepartij, blijkt nu de federale constructie mee overeind te houden", zegt Brussels parlementslid Bob De Brabandere. 

Voor De Brabandere tolereert de N-VA op die manier een door de "PS-georkestreerde Brusselse regering", die geen meerderheid heeft in de Nederlandstalige taalgroep, wat verplicht is volgens de bijzondere Brusselwet van 1989. "399 dagen lang heeft de partij het onrecht van de linkse Franstalige veto's aan den lijve ondervonden. Op dag 400 begraven ze de strijdbijl in ruil voor niets. Geen ministerpost, geen regeringscommissaris, absoluut niets!"

"De N-VA is ondubbelzinnig de nuttige idioot van het Belgisch systeem geworden, en dit dankzij de anti-Vlaamse houding van de PS. (...) Als de N-VA zichzelf nog ernstig neemt, trekt ze vandaag nog haar steun in voor deze PS-coalitie."

"Dit is echt wel een 'compromis à la belge'", analyseert Wetstraatjournalist Bart Verhulst in Het Journaal. "En dat omdat niemand de meest simpele oplossing wou: een regering met Team Fouad Ahidar. Het gevolg daarvan was dat er minstens 4 Nederlandstalige partijen nodig waren, terwijl je maar 3 ministerposten te verdelen hebt."

Volgens Verhulst komt de PS er nu wat mee weg dat ze als Franstalige partij eisen heeft kunnen stellen over wie er aan Nederlandstalige zijde in de regering zal zitten. "Maar de PS moet nu ook wel slikken dat die regering er kan komen dankzij N-VA."

Bovendien dreigen er allerlei bizarre gevolgen, zegt Verhulst nog. "Hier regelen de Nederlandstaligen en Franstaligen soms dingen apart, zoals cultuur en onderwijs. Nu ga je de situatie krijgen dat iemand van MR, maar met N-VA-stempel, zijn zeg zal kunnen doen over Franstalige cultuur, terwijl N-VA haar zeg niet zal kunnen doen in de regering over de Nederlandstalige cultuur, want N-VA zit er niet in."

De vergadering van de Nederlandstalige partijen in Brussel die een meerderheid willen vormen, is intussen afgelopen. Voorlopig krijgen we geen feedback over hoe die is verlopen of wat er is beslist.

"Dit moet werken", vindt de Brusselse Groen-frontvrouw Elke Van den Brandt. "We zijn al meer dan een jaar verder en we hebben al die tijd niet gesproken over de inhoud. Dat moet nu vooropstaan." 

Ze noemt de geplande constructie "atypisch". "Maar het is wel een constructie waarin én PS, én N-VA én MR zich in kunnen vinden. Iedereen doet water bij de wijn." 

Van den Brandt wil nog geen deadlines naar voren schuiven. "We moeten een goed akkoord hebben. Iedereen weet welke begrotingsuitdagingen er op de plan liggen. Er moeten scherpe keuzes gemaakt worden. Zo snel als mogelijk, dat is de enige deadline die ik kan geven."

Ans Persoons van Vooruit zegt "opgelucht" te zijn dat de partijen aan tafel kunnen. "Het is een verrassende constructie, maar het belangrijkste vind ik dat we kunnen beginnen te praten. Het feit dat iedereen een beetje water bij de wijn doet, is al een belangrijke doorbraak."

De deadline 21 juli vindt ze nogal ambitieus voor een gedetailleerd regeerakkoord. "Maar over de grote lijnen zal er misschien wel al een akkoord zijn."

Vreest ze niet dat Nederlandstaligen de speelbal zullen worden van de Franstaligen door dit plan? "Nee, want je beslist als regering en daarin zijn de Nederlandstalige ministers en staatssecretaris normaal vertegenwoordigd: we zijn daar met 3 zoals in elke Brusselse regering. Dus op dat vlak maak ik mij geen zorgen."

Open VLD-onderhandelaar Frédéric De Gucht: "Ik vind het belangrijk dat er een regeerakkoord komt waarin de 4 Nederlandstalige partijen van een Nederlandstalige meerderheid - zeer belangrijk - zich kunnen vinden in een akkoord dat we in de komende uren en dagen zullen onderhandelen." 

Hij benadrukt wel dat dat niet betekent dat iedereen van die Nederlandstalige meerderheid een regeringslid moet hebben. "Een meerderheid zit in het parlement. Daarin zitten geen ministers, noch staatssecretarissen. Als een regeerakkoord wordt onderhandeld met 4 Nederlandstalige partijen en die partijen kunnen zich daar alle 4 in vinden, heb je een meerderheid."

Een regering tegen 21 juli? "Als het van ons afhangt, kan het snel gaan. Maar we moeten realistisch zijn: een begroting maken op een week tijd? Ik denk dat je wel een aantal grote krijtlijnen kunt uittekenen, om dat dan nadien uit te werken. Ik denk dat je dan kunt landen tegen het einde van de zomer."

Inhoudelijk zijn de eisen al langer duidelijk, zegt hij: "Er moet budgettair iets gebeuren, er moet aan de veiligheid gewerkt worden, aan de netheid, aan tewerkstelling en aan administratieve en institutionele vereenvoudiging."

Nederlandstalige partijen zitten momenteel samen voor overleg op het kabinet van Brussels Groen-kopstuk Elke Van den Brandt (Groen).  "Wij willen deel uitmaken van de oplossing", zegt N-VA-kopstuk en Vlaams minister Cieltje Van Achter bij aankomst. "Het allerbelangrijkste is dat we een goed inhoudelijk akkoord vinden en dat we echt hervormingen kunnen hebben: een begroting op orde, tweetaligheid, netheid, veiligheid, ...: allemaal punten waar wij als Vlaamse partijen voor strijden."

De oplossing die nu naar voren geschoven wordt, "zal geen schoonheidsprijs krijgen", geeft Van Achter toe. "Maar het belangrijkste is dat we uit de impasse geraken, die Vlaamse meerderheid weer laten respecteren en dat we vooruit gaan op de inhoud."

"Jullie weten heel goed dat voor ons die Vlaamse meerderheid heel belangrijk is. Wij willen geen Brusselse regering met Vlaamse minderheid. Nu zoeken we naar creatieve oplossingen om hier uit te geraken."

Vraag je het aan politiek journalist Benedikte Coussement dan zijn we best "voorzichtig met het woord doorbraak". "Het gevoel heerst dat dit een beetje met haken en ogen aan elkaar hangt."

Welke vragen zijn er zoal over deze formule? 

• Officieel zitten er met Groen, Vooruit en Open VLD straks 3 Nederlandstalige partijen om de tafel. Een minderheid dus, terwijl de wet een meerderheid in beide taalgroepen verplicht. Hoe los je dat op?

• Wat met de opdeling tussen de taalgroepen? In Brussel is het zo dat je samen in de Brusselse gewestregering zit, maar daarnaast zijn er ook nog de Vlaamse en de Franstalige gemeenschapscommissies. Die beslissen over respectievelijk Nederlandstalige of Franstalige bevoegdheden. Je zit op basis van de taalrol in een commissie. "Officieel zal de persoon die de MR aanstelt, tot de Franstalige taalrol behoren, en niet tot de Nederlandstalige. Die persoon zou dus in de Franstalige gemeenschapscommissie moeten zitten, terwijl hij of zij wel over Nederlandstalige bevoegdheden zou moeten beslissen", zegt Coussement.

• Zeer gevoelig: de N-VA zal in het parlement voor een staatssecretaris moeten stemmen die aangesteld is door de Franstaligen. Andersom moet de PS het vertrouwen geven aan iemand die niet echt, maar toch een beetje een N-VA-stempel heeft.

• En wie zal die brugfiguur zijn? Wie is aanvaardbaar voor beide partijen? Hoe vind je zo iemand zelfs?

De heel korte samenvatting: MR en Les Engagés wonnen in Brussel aan Franstalige kant, PS en Ecolo kregen klappen. Maar MR en Les Engagés hadden nog een derde partij nodig om een meerderheid te hebben. Daarom namen ze ook PS erbij.

Aan Nederlandstalige zijde scoorden Groen en Team Fouad Ahidar goed. Maar omdat niemand met die laatste partij wilde samenwerken, kozen 4 partijen - Groen, Vooruit, Open VLD en N-VA - ervoor om samen te werken in een meerderheid.

Maar die meerderheden in beide taalgroepen botsten op een wederzijdse stellingenoorlog: de PS wil niet onderhandelen met N-VA en Open VLD wil zeker niet zonder N-VA. Intussen zijn we 400 dagen na de verkiezingen en zitten we in Brussel nog altijd zonder regering. 

Meer achtergrond en antwoorden vind je in dit uitlegstuk:

Nu er weer wat beweging lijkt te komen in de Brusselse formatiegesprekken, starten we deze liveblog om de laatste ontwikkelingen snel te kunnen melden. Welkom dus!