"Belgisch compromis op hoogste niveau": de creatieve maar fragiele constructie die mogelijk naar Brusselse regering leidt

Voor we aan het eigenlijke verhaal beginnen: een kleine crash course over regeringsvorming in het Brussels Gewest, want dat is geen eenvoudig proces.

Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement bestaat uit 89 leden: 17 Nederlandstaligen en 72 Franstaligen. De Brusselse regering heeft 1 minister-president (die altijd Franstalig is) en 4 ministers (2 per taalgroep). Daarnaast zijn er 3 staatssecretarissen (van wie minstens 1 Nederlandstalig moet zijn).

Het woord 'taalgroep' is al gevallen. De Brusselse politiek bestaat uit een Nederlandstalige en Franstalige taalgroep. De Franstalige groep is groter, maar het systeem heeft een ingebouwde garantie voor de vertegenwoordiging van de Nederlandstalige minderheid. De Nederlandstaligen hebben gegarandeerd die eerder vermelde 17 zitjes in het parlement.

Om een nieuwe regering te vormen, proberen de Franstaligen en Nederlandstaligen eerst binnen hun eigen taalgroep een meerderheid te vormen. Daarna gaan de Franstalige en Nederlandstalige meerderheden met elkaar in gesprek over de eigenlijke formatie en een regeerakkoord.

Dat proces verloopt op zijn zachtst gezegd stroef: door de politieke versnippering zijn steeds meer partijen nodig aan de onderhandelingstafel, wat akkoorden moeilijker maakt.

Meer dan een jaar geleden, op 9 juni 2024, waren er regionale verkiezingen, maar er is nog altijd geen regering in het Brussels Gewest. Hoe zagen de verkiezingsresultaten in Brussel eruit?

Aan Franstalige kant kregen de PS en Ecolo klappen en gingen de MR en Les Engagés erop vooruit. Beide partijen waren samen echter niet groot genoeg en moesten noodgedwongen de PS erbij halen. Aan Nederlandstalige kant scoorde de nieuwe partij Team Fouad Ahidar erg goed, waardoor de andere partijen met elkaar zijn gaan praten. Uiteindelijk raakten Groen, Vooruit, Open VLD en N-VA het eens over een meerderheid.

Beide meerderheden moesten vervolgens met elkaar gaan praten, maar sindsdien kijken we vooral naar een opeenvolging van discussies en veto's. Aan Franstalige kant wilde (en wil) de PS niet onderhandelen met de N-VA, die ze racistisch noemt. Pogingen om de PS op andere gedachten te brengen of om oplossingen met andere Franstalige partijen (Ecolo en Défi) te vinden, mislukten.

Dat leidde in maart tot een herschikking van de Nederlandstalige meerderheid. Groen, Vooruit en Open VLD vormden niet langer een meerderheid met de N-VA, maar met CD&V. Al eindigde ook die piste snel op een dood spoor, want eigenlijk wil Open VLD de N-VA niet écht loslaten.

Intussen zijn we juli 2025. De voorbije maanden zagen we meerdere verhitte discussies, voorstellen en uitspraken allerhande die geen uitweg bleken te bieden en soms zelfs nog olie op het vuur gooiden. De situatie zit nog altijd muurvast, zoals dat dan heet.

Op 11 juli - toeval of niet op de Vlaamse feestdag - stelde MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez voor de camera's dat het een kwestie van dagen was voor er een Brusselse regering zou zijn. Even later klonk het zelfs dat het een kwestie van uren was.

En gisteren kwam dan de mededeling dat de PS, de MR, Les Engagés, Groen, Vooruit en Open VLD vandaag eindelijk nog eens om de tafel zouden gaan zitten. Een Franstalige meerderheid, een Nederlandstalige minderheid, maar daar is een "creatieve constructie" voor bedacht.

"De voorbije weken zijn de MR en de PS, de twee grootste partijen, opnieuw beginnen te praten", zegt politiek journalist Benedikte Coussement. "Gisteren kwam MR-voorzitter Bouchez met de volgende constructie. De MR levert als grootste partij de minister-president, maar krijgt ook een staatssecretaris. De MR zal die post afstaan aan iemand met een N-VA-signatuur."

"Heel belangrijk, dat mag geen politicus zijn, dat mag niet iemand met een partijkaart van de N-VA zijn. Het moet iemand uit bijvoorbeeld het middenveld zijn die de N-VA toch op de een of andere manier zal vertegenwoordigen."

"Bij Open VLD zeggen ze dat het een constructie is die kan werken. 'We houden de N-VA aan boord en de partij zal ook mee het Nederlandstalige beleid in Brussel vormgeven', klinkt het. Bij de PS is er nog geen officiële reactie. Maar de PS wil niet regeren en ook niet onderhandelen met de N-VA. Strikt genomen zou dat ook niet zo zijn.

Of we dit een doorbraak mogen noemen? Dat vindt politiek journalist Benedikte Coussement voorbarig. "De Brusselse kopstukken waren gisteren heel karig met officiële reacties. De meeste waren heel kort. Dat maakt toch wel duidelijk dat dit een zeer fragiele constructie is. En dat misschien ook het gevoel heerst dat dit een beetje met haken en ogen aan elkaar hangt."

Want er zijn dan ook nog veel vragen. Over de Nederlandstalige partijen bijvoorbeeld. Officieel zitten er met Groen, Vooruit en Open VLD straks 3 Nederlandstalige partijen om de tafel. Een minderheid dus. En dat terwijl de wet een meerderheid in beide taalgroepen verplicht. Op de Vlaamse feestdag zei onder andere Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) nog dat er geen regering kan zijn zonder Nederlandstalige meerderheid.

"De constructie blijft vreemd", zegt Coussement. "Een regering moet het vertrouwen krijgen van het parlement. De N-VA moet in het parlement dus het vertrouwen geven aan die staatssecretaris, aangesteld door de Franstaligen. Hetzelfde geldt voor de PS, die moet in het parlement het vertrouwen geven aan iemand die niet écht, maar toch wel een beetje, van de N-VA is."

Hoe zoek je zo iemand, nog zoiets. "Wie gaat die persoon zijn? Wie gaat het vertrouwen krijgen van de PS én van de N-VA? Wie is aanvaardbaar voor beide partijen", vraagt Coussement zich af. Daarover is absoluut nog geen duidelijkheid.

Een heikele vraag: hoe zit het met de opdeling tussen beide taalgroepen? "In Brussel is het zo dat je samen in de Brusselse gewestregering zit, maar daarnaast zijn er ook nog de Vlaamse en de Franstalige gemeenschapscommissies. Die beslissen over respectievelijk Nederlandstalige of Franstalige bevoegdheden. Je zit op basis van de taalrol in een commissie", legt Coussement uit.

"Officieel zal de persoon die de MR aanstelt, tot de Franstalige taalrol behoren, en niet tot de Nederlandstalige. Die persoon zou dus in de Franstalige gemeenschapscommissie moeten zitten, terwijl hij of zij wel over Nederlandstalige bevoegdheden zou moeten beslissen. Het zal nog moeten blijken welke oplossing ze daarvoor vinden."

Intussen bijna de vraag van 1 miljoen: wanneer zal er een Brusselse regering zijn? Dat zal volgens Benedikte Coussement toch niet voor meteen zijn.

"Eerst afwachten of iedereen effectief aan tafel gaat", zegt ze. "De PS heeft vanmiddag een partijbestuur, waarna ze met een officieel antwoord komen. Ik verwacht wel dat er effectief gesprekken zullen starten. En dan zou het in de komende weken eindelijk eens over de inhoud kunnen gaan."

Coussement stipt hierbij wel een probleem aan. "Dat onderhandelen gebeurt dan met 6 partijen, zonder de N-VA, terwijl die partij toch op de een of andere manier betrokken zal willen zijn, zal willen meewegen op dat akkoord. De vraag is hoe dat zal gaan. Zal er een parallelle onderhandeling zijn tussen de N-VA en de MR, los van de officiële onderhandelingen? Zal er een soort tussenpersoon aan tafel mogen zitten?"

In ieder geval lijkt een Brusselse regering tegen 21 juli, zoals MR-voorzitter Bouchez zei, weinig realistisch. "Ze zullen misschien de grote lijnen hebben, maar helemaal rond zal het toch niet zijn. Vermoedelijk moeten we toch eerder al kijken naar eind augustus, september. In elk geval is dit een Belgisch compromis op een heel hoog niveau."