Naar hoofdinhoud
Volgens geriaters grijpen artsen bij mensen in hun laatste levensfase te vaak naar complexe behandelingen.

Geriaters trekken aan alarmbel: "Artsen geven te verregaande behandelingen aan mensen in hun laatste levensfase"

Artikel luisteren
8min
Meer info

Volgens geriaters kiezen artsen te snel voor ingrijpende behandelingen bij mensen in hun laatste levensfase. "Blijven doorbehandelen is vaak gemakkelijker dan een moeilijk gesprek aangaan", zegt geriater Ruth Piers. Niet alleen artsen, maar ook families dragen volgens hen bij aan die overbehandeling. De geriaters pleiten daarom voor een aanpak met meer aandacht voor levenskwaliteit.

Pieter-Jan Lesage
Gepubliceerd:

Samenvatting:

  • Geriaters vinden dat bij mensen in hun laatste levensfase te snel voor ingrijpende behandelingen wordt gekozen, ook als die geen meerwaarde bieden. "Blijven doorbehandelen is vaak gemakkelijker dan een moeilijk gesprek aangaan", zegt geriater Ruth Piers (UZ Gent).

  • Volgens de geriaters spelen ook families een rol, omdat die zich steeds vaker tegen het advies van artsen verzetten.

  • De geriaters willen vaker een conservatieve of palliatieve behandeling overwegen, meer overleg tussen artsen en meer aandacht voor levenskwaliteit.

"Het laatste levensjaar kost bruto 10 miljard euro." Dat opperde ondernemer Roland Duchâtelet onlangs in de talkshow 'De Tafel van Ruben' als mogelijke besparing voor de federale regering.

"Compleet van de pot gerukt", reageert Catherine Van Dessel, geriater en palliatief arts in AZ Sint-Maarten in Mechelen. Toch vindt ze, net als professor Ruth Piers, geriater in het UZ Gent, dat het debat gevoerd moet worden. "We moeten de discussie loskoppelen van besparingen en mensen in hun laatste levensfase beter begeleiden. Als dat toevallig ook minder kost, is dat mooi meegenomen", zegt Piers.

Want daar willen geriaters het over hebben: hoe kunnen we mensen beter begeleiden in hun laatste levensfase? Ze pleiten ervoor om vaker een conservatieve of palliatieve behandeling te overwegen, in plaats van kwetsbare patiënten aan ingrijpende behandelingen te onderwerpen.

"Het gaat dan meestal om 90-plussers met bijvoorbeeld vergevorderde dementie of een grote fysieke zorgbehoefte", zegt professor Marian Dejaeger, geriater in het UZ Leuven.

"Onze artsen zijn misschien wel te goed geworden", zegt Van Dessel. "Dankzij de verregaande specialisatie kunnen ze unieke behandelingen uitvoeren, maar verliezen ze soms het bredere plaatje uit het oog: achter de heup of darm die ze opereren, zit ook een mens."

Therapeutische hardnekkigheid

"Vorige maand werd een man van 94 met mondbodemkanker opgenomen", vertelt Van Dessel. "De behandelende arts kon nog een volledig nieuwe kaak reconstrueren met bot uit zijn been. In overleg zei een collega dat dit geen enkele zin had. 7 dagen later overleed de man."

"Artsen staan vaak niet stil bij de mogelijkheid om een behandeling níét uit te voeren", zegt professor Nele Van Den Noortgate, geriater in het UZ Gent en voorzitter van de Belgische Vereniging voor Gerontologie en . "Zodra iemand in het ziekenhuis belandt, verloopt de zorg volgens gestandaardiseerde protocollen. Voor de meeste patiënten is dat terecht, maar niet altijd voor mensen in hun laatste levensfase. Dat geldt niet alleen voor oudere patiënten, maar ook voor jongere mensen met uitbehandelde kanker."

Zo bleek uit onderzoek van het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) uit 2020 dat 1 op de 10 kankerpatiënten nog krijgt in de laatste 2 weken van hun leven.

Gaat een man van 95 met een uitgezaaide longtumor niet beter naar huis, zodat hij nog weken of maanden bij zijn familie kan zijn?

Catherine Van Dessel, geriater en palliatief arts in AZ Sint-Maarten in Mechelen

"Artsen willen goed doen en mensen helpen", zegt Van Dessel. "Maar gaat een man van 95 met een uitgezaaide longtumor niet beter naar huis, zodat hij tijd met zijn familie kan doorbrengen? Of overdonder je hem nog met een biopsie en ?"

"Blijven doorbehandelen is vaak gemakkelijker dan een moeilijk gesprek aangaan om bepaalde interventies niet meer te doen", zegt Piers.

Dat noemen geriaters : een behandeling voortzetten die geen meerwaarde meer biedt.

Opereren bij heupfracturen

Professor Dejaeger onderzoekt aan KU Leuven, samen met het Imeldaziekenhuis in Bonheiden, hoe artsen omgaan met heupfracturen bij zeer kwetsbare ouderen en waarom ze al dan niet voor een operatie kiezen. 

"Het thema leeft", vertelt Dejaeger. "We ronden ons onderzoek pas in februari af, maar hebben nu al meer dan 200 antwoorden. Een operatie kan patiënten sneller pijnvrij maken, maar blijft een ingrijpende behandeling met risico op complicaties."

Dejaeger verwijst naar Nederlands onderzoek waarin een operatieve en een conservatieve behandeling bij zeer kwetsbare ouderen werden vergeleken. "De levenskwaliteit bleek in beide groepen identiek, ongeacht of patiënten geopereerd werden. Je kunt je dan afvragen of een operatie altijd nodig is."

Families oefenen meer druk uit

Ook de houding van families is volgens de geriaters de voorbije jaren veranderd: ze verzetten zich steeds vaker tegen het advies van artsen. "Meestal aanvaarden hoogbejaarde patiënten een nieuwe diagnose en kijken ze dankbaar terug op het geleefde leven. Maar soms zijn ze te verzwakt en neemt de familie het gesprek over", zegt Van Dessel.

"Vroeger volgde een familie vaak het advies van een geriater die aangaf dat een operatie niet meer zinvol was, als de patiënt zelf niet meer kon beslissen. Vandaag is er veel meer weerstand", vertelt Van Den Noortgate. "Het vertrouwen in de expertise van artsen staat onder druk."

AI komt met allerlei oplossingen en mensen blijven zich daaraan vastklampen

Ruth Piers, geriater aan UZ Gent en professor aan UGent

Piers herkent dat. "We krijgen steeds vaker hulpvragen van andere ziekenhuizen waar families niet willen aanvaarden dat het einde nabij is en een 2e opinie vragen. Soms moeten we patiënten overnemen, terwijl duidelijk is dat ze de behandelingen niet meer aankunnen. Dat dreigt zo een erg dure geneeskunde te worden. Al gaat het mij niet om de kosten, maar om het menselijk leed. Moeten we een doodzieke patiënt nog met een ambulance vervoeren voor een 2e opinie?"

Ook AI speelt volgens Piers een rol. "Iedereen zoekt alles op en denkt dat alles mogelijk is. AI komt met allerlei oplossingen en mensen blijven zich daaraan vastklampen."

Meer overleg tussen artsen

De geriaters willen niet alleen het probleem aankaarten, ze zien ook oplossingen.

"Een gezamenlijk beslissingsgesprek tussen artsen", oppert Dejaeger. Piers is het daarmee eens. "Als je met een team artsen en andere zorgberoepen naar een patiënt kijkt, kun je diens waarden en wensen beter meenemen. Iedereen kent de patiënt immers vanuit een ander perspectief."

Ook buiten de geriatrie klinkt de oproep tot meer samenwerking tussen zorgverleners. Een werkgroep van het , met vertegenwoordigers uit de hele zorgsector, publiceerde vorige week een advies over de zorg aan het levenseinde.

Ter illustratie: geriaters pleiten voor meer overleg tussen artsen.

De focus moet volgens Katrien Bervoets, hoofdarts van Ziekenhuis aan de Stroom, die de expertengroep leidde, verschuiven van levensduur naar levenskwaliteit. "Geriaters, huisartsen en intensivisten moeten daarbij een grotere stem krijgen in beslissingen met een grote impact."

Van Den Noortgate wil daar nog een nuance aan toevoegen in het beleid rond ouderen. "Soms moeten we ook net pleiten om wel te behandelen, als dit de levenskwaliteit ten goede komt."

Het systeem beloont behandelen, niet in gesprek gaan

Dejaeger vraagt ook meer steun van de overheid voor dat overleg. "Voor een medische ingreep staat een bepaald bedrag tegenover. Maar voor een beslissingsproces dat ertoe leidt om niet te opereren, bestaat geen vergelijkbare financiering. Terwijl ook dat veel tijd en engagement vraagt."

Ook volgens Van Dessel zit het systeem scheef. "Voor elke ingreep bestaat een nomenclatuur, zelfs om een wrat weg te snijden. Maar niet om naast een patiënt te gaan zitten en, telkens opnieuw, te bekijken wat een familie nodig heeft om het leven van hun mama los te laten."

Zeker in de laatste levensfase hebben mensen nood aan warme zorgverleners die met hart en ziel voor hen zorgen, niet aan techniekers die alleen naar bloedwaarden en scans kijken

Ruth Piers, geriater aan UZ Gent en professor aan UGent

Niet opereren betekent bovendien niet dat artsen niets meer kunnen doen, zegt Piers. "We kunnen mensen nog altijd goed verzorgen, pijnmedicatie goed afstemmen en tijdig een zorgplanning opstellen. Zo kunnen we hen nog mooie dagen bezorgen en tijd geven om afscheid te nemen."

"Als je dat moeilijke gesprek niet aangaat, kies je soms voor de gemakkelijkheidsoplossing: ‘U vraagt, wij draaien.’ Zo'n geneeskunde wil ik niet. Daarmee voegen we alleen maar leed toe, ook bij zorgverleners."

"Zeker in de laatste levensfase hebben mensen nood aan warme zorgverleners die met hart en ziel voor hen zorgen, niet aan techniekers die alleen naar bloedwaarden en scans kijken", besluit Piers.

Meer weten over

Meest gelezen

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

Wat doet ketamine met een mens? VRT NWS Pano volgt het spoor van een drug die België binnenkomt én verlaat.

Lees ook

  • general.player.loading"
  • general.player.loading"
  • general.player.loading"
  • general.player.loading"
  • general.player.loading"