Na de beschuldiging van de Franse regering dat Iran achter de cyberaanvallen op koelinstallaties in Franse supermarkten zit, blijft 1 vraag onbeantwoord: waarom zou Teheran zich nu richten op Europese landen zoals Frankrijk? Cyberaanvallen maken al jaren deel uit van de schaduwoorlog tussen Iran, Israël en de Verenigde Staten. Maar een aanval op landen die zich relatief afzijdig houden van het conflict, zou een opmerkelijke koerswijziging zijn.
Als Iran achter de cyberaanvallen zit, waarom viseert het dan Europese landen?
Uma Claessens
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Frankrijk vermoedt dat een cybereenheid van de Iraanse Revolutionaire Garde achter de aanvallen op koelinstallaties in Franse supermarkten in oktober zit.
Op 2 november werden ook Belgische koelinstallaties getroffen, maar België heeft voorlopig geen aanwijzingen voor Iraanse betrokkenheid.
Het motief blijft onduidelijk, want Frankrijk en België houden zich vrij neutraal in het conflict tussen Iran en de VS. "Wat heeft Iran strategisch te winnen met een aanval op Europese landen als Frankrijk en België?", vraagt defensie- en Iranexpert Jens Franssen zich af.
Het gebruik van cyberaanvallen voor sabotage is geen nieuwe methode in het bredere conflict tussen Iran enerzijds en Israël en de Verenigde Staten anderzijds.
"Al in 2009 gebruikte Israël Duitse industriële software van Siemens om in te breken in de installaties die Iran gebruikte om uranium te verrijken", zegt defensie- en Iranexpert Jens Franssen. "De Israëlische aanval kreeg de naam Stuxnet, naar de naam van de computerworm die zich in de Iraanse installaties nestelde."
De computerworm manipuleerde de rotatiesnelheid van de centrifuges waardoor die beschadigd raakten. Tegelijk kregen operatoren op hun schermen foutieve informatie te zien, waardoor ze niet merkten dat de installaties op hol sloegen.
"Iran heeft zelf ook intussen een geschiedenis van aanvallen op industriële installaties", zegt Franssen. In het verleden werden die vooral ingezet tegen Iraanse oppositiegroepen in het buitenland, Israël, de Verenigde Staten en Amerikaanse bondgenoten in het Midden-Oosten, zoals Saudi-Arabië.
De doelstellingen varieerden van spionage en informatievergaring tot psychologische operaties. Andere aanvallen waren dan weer bedoeld om economische schade aan te richten, bijvoorbeeld door computersystemen lam te leggen of websites offline te halen.
"Recent waren er ook cyberaanvallen die aan Iran worden toegeschreven op graansilo's in Jordanië", zegt Franssen. "Belangrijk is wel dat de impact van zulke aanvallen soms wordt overdreven. Dat vergroot de psychologische impact, zonder dat daar altijd sluitend bewijs voor wordt geleverd."
Eerdere aanvallen op supermarkten
Intussen lijkt het erop dat Iraanse cyberoperaties zich niet langer uitsluitend richten op regionale tegenstanders, maar mogelijk ook Europese landen viseren.
Gisteren maakte de Franse minister van Buitenlandse Zaken bekend dat Parijs vermoedt dat een cybereenheid van de Iraanse revolutionaire garde achter de cyberaanvallen op koelinstallaties in Franse supermarkten in oktober zat. Volgens het parket van Parijs wijst het onderzoek op een werkwijze die "typisch is voor die eenheid".
De aanval in Frankrijk was de eerste in een reeks gelijkaardige incidenten in Europa. Op 2 november werden ook koelinstallaties in België getroffen door een cyberaanval. Volgens het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken zijn er voorlopig geen aanwijzingen die toelaten de verantwoordelijkheid voor de incidenten in België "aan Iran of een andere actor toe te schrijven".
Wat heeft Iran strategisch te winnen met een aanval op Europese landen?
Jens Franssen, VRT NWS-journalist en defensie- en Irankenner
Als Teheran inderdaad achter de sabotages zit, rijst vooral de vraag waarom het land zich nu op Europese doelwitten zou richten. Volgens Franssen blijft precies dat het grootste raadsel: "Wat heeft Iran strategisch te winnen met een aanval op Europese landen als Frankrijk en België?"
"Vrij neutrale houding"
Een voor de hand liggende verklaring lijkt de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran. Maar die verklaring roept ook vragen op. "Landen als Frankrijk en België nemen in het conflict tussen Iran en de VS een vrij neutrale houding in", zegt Franssen.
Als Iran een signaal wil geven aan landen die de Amerikaanse operaties daadwerkelijk ondersteunen, dan zijn er logischere doelwitten. "De Britse militaire luchtmachtbasissen RAF Fairford en Diego Garcia worden actief gebruikt door de VS om aanvallen uit te voeren tegen Iran. Je zou dus eerder verwachten dat het Verenigd Koninkrijk bij de oorlog tegen Iran meer in het vizier komt", zegt Franssen.
Eind september was er nog een incident aan RAF Fairford, waar 3 verdachte voertuigen werden opgemerkt in de buurt van de basis. De Britse regering verklaarde later dat er "sterke aanwijzingen" waren voor Iraanse betrokkenheid.
"Toch lijkt het Verenigd Koninkrijk voorlopig geen doelwit te zijn geweest van dergelijke cyberaanvallen", zegt Franssen.
Ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio noemde het gisteren opmerkelijk dat landen die geen prominente rol spelen in het conflict geviseerd lijken te worden.
"Ze vallen koelsystemen aan. Frankrijk is hier niet eens echt bij betrokken", zei Rubio, verwijzend naar de oorlog tussen de VS en Iran.
Oud zeer?
In het verleden zijn wel al Iraanse operaties in Frankrijk verijdeld, maar die waren niet tegen Frankrijk zelf gericht.
"In Frankrijk bevindt zich een belangrijk hoofdkwartier van de Iraanse oppositiebeweging MEK of Volksmoejahedien", zegt Franssen. "In 2018 verijdelde de Belgische politie een aanslag tegen die organisatie. Voor die zaak werd later ook een Iraanse diplomaat veroordeeld."
Toch lijkt dat volgens hem geen overtuigende verklaring voor de huidige cyberaanvallen. "De betrokken diplomaat, Assadollah Assadi, werd in 2023 al uitgewisseld voor de Belgische hulpverlener Olivier Vandecasteele", zegt Franssen. Bovendien heeft de MEK haar operationele activiteiten intussen grotendeels naar Albanië verplaatst.
Ontbrekend puzzelstuk
Het motief blijft daarom voorlopig het grootste ontbrekende puzzelstuk.
Ook binnen de Belgische veiligheidsdiensten bestaan daar nog vragen over. "Een hoge bron bij de inlichtingendienst bevestigt me dat het nog te vroeg is om de Belgische aanval te kunnen toewijzen", zegt Franssen.
"Wat ontbreekt is het antwoord op de vraag waarom Iran ons land zou viseren, vertelde een bron met kennis van het dossier me", zegt Franssen.
Zolang die vraag onbeantwoord blijft, blijft ook de hamvraag overeind: wie heeft er uiteindelijk belang bij deze aanvallen? Dat maakt de zoektocht naar het motief minstens even belangrijk als de zoektocht naar de daders.