Foto van jongen (14) gaat viraal als "bewijs" van Oekraïense martelkamer, maar de werkelijkheid is veel complexer

Gewikkeld in een deken, met ogen opengesperd van de angst: sinds maandag gaan foto’s en video’s viraal van een jongen die door een protesterende menigte wordt geleid in Petropavlivska Borshchahivka, een voorstad van Kiev. 

Het protest was maandag aan een huis waar mensen verbleven die net gemobiliseerd waren in het leger, een heikel thema in Oekraïne. De betogers hadden gereageerd op geruchten online dat een 40-tal mannen gevangen werden gehouden, mishandeld en zelfs gemarteld zouden worden in het huis. 

Het protest was dus echt en toont de complexe omgang van Oekraïne met verplichte mobilisatie in het leger en hoe dat leeft in de samenleving. Maar al snel verengde de discussie online tot het lot van de jongen. 

Een bericht dat op X al meer dan 14 miljoen keer bekeken werd, stelt dat de jongen bevrijd zou zijn uit een ontdekte "martelkamer van Zelensky ". Het verhaal werd ook gedeeld door onder andere de Russische ambassade in Nederland , de extreemrechtse Britse activist Tommy Robinson en AfD-voorzitter Alice Weidel . 

De jongen werd daadwerkelijk in het huis aangetroffen, maar hij was niet een van de mensen die zogezegd gemarteld werden. Op beelden van de protesten die avond is de jongen in verschillende video’s te zien , duidelijk herkenbaar aan zijn groene broek.

Hij staat op de muur rond het huis en gooit stenen naar binnen. Op een bepaald moment springt of valt hij naar binnen. Later komt hij dus weer buiten, gewikkeld in een deken.

Wat er precies met de jongen is gebeurd in de tijd dat hij in het huis was, is niet helemaal zeker. Hij zou video’s op TikTok gezet hebben waarin hij zegt dat hij onder andere geslagen en ondervraagd is. VRT NWS heeft die beelden niet kunnen verifiëren.

De jongen werd naar buiten gebracht nadat Kyrylo Boedanov, de stafchef van president Zelensky, arriveerde.

Maar hoe zit het dan met die geruchten? En wat deed Kyrylo Boedanov daar dan plots?

Volgens de nationale garde werd het huis gebruikt om mensen die gemobiliseerd werden tijdelijk te huisvesten. Dat verklaart waarschijnlijk ook hoe het protest plots zo groot is kunnen worden. 

Rekruteerders plukken mensen van de straat om ze naar het leger te sturen. Een hoogst onpopulaire praktijk. VRT-NWS-journalist Marijn Trio sprak recent nog in Oekraïne met 4 getuigen over hoe deze gedwongen mobilisatie de Oekraïense samenleving verdeelt.

Het protest ontstond na oproepen op sociale media dat mannen in het huis mishandeld zouden worden. Volgens een journalist die ter plaatse was , verzamelden honderden mensen zich aan het huis om te proberen de mannen uit het huis te bevrijden en werd het protest gewelddadig.

Uiteindelijk kwamen een aantal gezagsdragers, zoals de commandant van de nationale garde Oleksandr Pivnenko en dus ook Kyrylo Boedanov, de stafchef van Zelensky, ter plaatse om de situatie te bedaren. Volgens Pivnenko waren er 4 militairen in het huis die medische hulp nodig hadden. Boedanov sprak in het huis ook met de 14-jarige jongen. 

De mannen in het gebouw werden met een bus weggeleid, een deel van hen naar het ziekenhuis. Er is geen bewijs dat de mannen gemarteld werden en de politie van Kiev ontkent dat ze werden vastgehouden. Zowel de ombudsman van het leger , het Staatsbureau voor Onderzoek als het 1e korps van de nationale garde startten een onderzoek naar de omstandigheden in het huis. 

Het protest reflecteert dus een oprechte verontwaardiging die leeft bij de Oekraïners, maar er gaan ook stemmen op dat het hele protest door pro-Russische groepen in scène is gezet. Een journalist ter plaatse  merkte op dat een aantal aanwezigen zich vreemd gedroegen, alsof ze een taak vervulden. 

Het protest was ontstaan nadat een ambulance was opgedaagd aan het huis, omdat ze gebeld waren dat er gewonden in het huis waren. De ambulance werd niet binnengelaten, waarna een dokter in de ambulance de politie belde en ze ook op sociale media het bericht verspreidde dat de mannen werden vastgehouden en mishandeld.

Maar de nieuwswebsite Slidstvo.info ontdekte dat de ambulance van een bedrijf was dat al sinds 2023 niet meer actief was. De dokter in kwestie werkte ook niet voor dat bedrijf, maar voor een privé-kliniek voor plastische chirurgie. Volgens Boedanov had de vrouw de omgeving rond het huis al 3 dagen op voorhand verkend. 

Zij is ondertussen gearresteerd en wordt van belemmering van de activiteiten van de strijdkrachten beschuldigd. Volgens Oekraïense media zou ze in het verleden ook pro-Russische protesten georganiseerd hebben.

De onderzoeksgroep AntiBot4Navalny  ontdekte dat Russische desinformatienetwerken er ook snel bij waren om het verhaal uit te buiten en Oekraïne in diskrediet te brengen. Op typische wijze verspreidden de netwerken nepberichtgeving van gekende nieuwsmedia over het verhaal.

Antibot4Navalny merkte wel op dat deze berichten pas verschenen nadat het bericht viraal ging. Daardoor lijkt het onwaarschijnlijk dat ze ook achter de protesten zaten.

Het is perfect mogelijk dat het protest deels georganiseerd was om een complex thema in de Oekraïense samenleving uit te buiten en deels organisch is ontstaan. Hoe dat juist zit, weten we nog niet. Net zoals we nog niet exact weten wat er zich in dat huis juist heeft afgespeeld. Maar het is wel duidelijk dat de Russische propaganda het protest en het lot van een 14-jarige jongen handig misbruikt om Oekraïne in diskrediet te brengen.