Bijna niemand wil zich nog inschrijven in het Oekraïense leger: VRT NWS spreekt met 4 getuigen

De spanning rond het thema van de mobilisatie in Oekraïne is voelbaar. Bijna niemand wil er openlijk over spreken. Adam, een schuilnaam, is mobilisatie-agent in de Oekraïense hoofdstad Kiev. Hij getuigt anoniem. 

"Mensen zijn bang, dus ze willen natuurlijk niet uit hun auto stappen. Sommigen rennen zelfs weg. Soms stopt een taxi, en voordat we er zelf maar dichterbij kunnen komen, springt de persoon eruit en rent weg. De politie moet dan de achtervolging inzetten."

Alle volwassen mannen in Oekraïne moeten zich bij het leger registreren via een app. Daarmee kunnen ze worden opgeroepen voor een medische controle. Als ze die doorstaan, worden ze in het leger opgenomen, tenzij ze een vrijstelling krijgen om andere redenen.

Naar schatting anderhalf miljoen Oekraïense mannen heeft zich niet geregistreerd op die app. Als rekruteringsagenten hen tegenhouden op straat en dat nagaan, worden ze meegenomen voor verdere controle.

"Het is gewoon zo dat mensen, wanneer ze met ons in aanraking komen, de realiteit simpelweg niet kunnen accepteren. Het is moeilijk voor ze. Omdat hun leven verandert."

"Je bent je hele leven burger geweest, en nu moet je verdomme soldaat zijn. Je dagelijkse routine verandert, alles verandert, mensen zijn gewoon bang voor het onbekende." Adam vindt dat er meer transparantie nodig is in het leger om die angst weg te nemen.

Hij vertelt ook dat hij op straat vaak wordt uitgescholden door voorbijgangers. En soms monden de controles ook uit in gewelddadige confrontaties. Online circuleren beelden van mannen die door militairen hardhandig in busjes worden gesleurd.

De gemoederen lopen volgens Adam hoog op, omdat zijn collega’s zelf ook onder druk staan: "Elke brigade lijdt verliezen, en er worden ook nieuwe brigades en eenheden opgericht. Daar hebben ze mensen voor nodig."

"En dus krijgen mobilisatiecentra de vraag om een bepaald aantal mensen te zoeken. En mogelijk wordt er dan druk gezet van hogerhand."

Maar er circuleren ook veel valse beelden over die mobilisaties, zegt Artem, een andere rekruteringsagent die onder een schuilnaam met onze ploeg spreekt. 

"Sommige van die video’s zijn met AI gemaakt, andere zijn samengesteld uit verschillende gevallen. En het is belangrijk om te begrijpen dat er maar in 5 tot 10 procent van de gevallen conflicten zijn."

Met andere woorden, in de meeste gevallen waar de rekrutering gewoon goed verloopt, wordt er niet gefilmd.

Maar in sommige gevallen loopt het ook dramatisch af. Roman, de zoon van Larysa Sopina, werd een jaar geleden in Kiev van straat geplukt en meegenomen naar een mobilisatiecentrum. Kort daarna overleed hij aan een schedelbreuk.

Het is nog altijd niet duidelijk wat er met Roman gebeurd is en een jaar later staat zijn moeder nog geen stap dichter bij een antwoord.

"Als hij aan het front was doodgeschoten, dan had ik geweten wie de vijand is. Dan wist ik tenminste wat te zeggen."

"Ik denk dat we met de mobilisatie ergens een verkeerde weg zijn ingeslagen. Het is net als slavernij. Zo zie ik het. Van vrijheid is gewoon geen sprake meer."

Wie gemobiliseerd wordt op straat, wordt naar een centrum gebracht. Daar zijn vertegenwoordigers van verschillende brigades aanwezig , die de rekruten ook bevragen over hun expertise. In theorie kan je als rekruut ook zelfs een voorkeur doorgeven over waar je wil terechtkomen.

Maar volgens Born, ook een schuilnaam, is dat alleen op papier het geval. Hij is een van de anderhalf miljoen mannen die de mobilisatie probeert te ontlopen. 

Begin dit jaar werd hij opgepakt door mobilisatie-agenten en naar een tentenkamp gebracht in een bos. Nadat hij had gehoord dat hij bij de infanterie zou geplaatst worden, in de loopgraven dus, ontsnapte hij uit het kamp. 

Talloze mannen zoals hij zijn bang om naar het front gestuurd te worden, en daar nooit meer weg te geraken. Tegelijkertijd zijn er mannen die al jarenlang aan het front zijn en ernaar snakken om te worden afgelost. Dat beseft Born ook:

"Het is eng. Ja, ik ben bang om bijvoorbeeld 30-40 dagen in een loopgraaf door te brengen, maar er zijn mannen die er 350 dagen doorbrengen, dat weten we. Ik wil de situatie in ons land niet destabiliseren. Maar het systeem verandert in een autoritair regime."

Het probleem van de mobilisatie verdeelt de Oekraïense samenleving. En daar zijn geen makkelijke oplossingen voor. 

De vorige minister van Defensie Fedorov was bezig met hervormingen om de legerdienst aantrekkelijker te maken. Zo zouden er contracten van bepaalde duur komen, zodat nieuwe rekruten niet eindeloos aan het front zouden moeten blijven. Ook de lonen voor militairen zouden stijgen. Maar zoals Oekraïne er nu voor staat, is het onduidelijk of die hervormingen er nog zullen komen.