De verkiezingsoverwinning van de Studentenlijst betekent niet automatisch een nieuwe koers voor Servië. Dat zeggen Balkankenners Vjosa Musliu en Stefan Blommaert. De beweging heeft geen duidelijke beleidsagenda. Ook op gevoelige buitenlandse dossiers als Kosovo, de relaties met Rusland en de geplande EU-toetreding, lijken ingrijpende koerswijzigingen onwaarschijnlijk.
"Inkomende regering heeft geen concreet plan": waarom Servië niet automatisch nieuwe koers vaart na overwinning Studentenlijst
Na 2 jaar protest tegen corruptie en het beleid van Aleksandar Vučić heeft de Studentenlijst de vervroegde parlementsverkiezingen in Servië gewonnen. Vučić leidde het land de voorbije 12 jaar als premier of president. Nu is het aan de Studentenlijst om richting te geven aan de koers van Servië.
Welke richting dat precies wordt, is voorlopig nog onduidelijk. De Studentenlijst verenigde een brede en ideologisch diverse oppositie tegen het bewind van Vučić, maar een concreet programma ligt voorlopig niet op tafel. Dat zegt Vjosa Musliu aan persagentschap Belga. Ze is professor internationale betrekkingen aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en Balkanspecialiste.
"De inkomende regering heeft geen concreet plan", zegt Musliu. "We hebben nog geen duidelijke beleidsagenda gezien. Het enige constante element is het verzet tegen Vučić en de oude manier van besturen. Dat is de voorbije 2 jaar altijd duidelijk geweest."
"Economische vooruitgang zonder zakkenvullerij"
De regeringsvorming en de uitwerking van een beleidsagenda zullen waarschijnlijk democratisch en in uitgebreid overleg verlopen. Dat zegt Stefan Blommaert, voormalig VRT-journalist en Balkankenner, in De Wereld Vandaag op Radio 1.
"De voorbije 2 jaar werkte de beweging al op die manier: democratisch, met veel vergaderingen in verschillende groepen. Het is waarschijnlijk dat ook de regeringsvorming de komende weken zo zal verlopen", zegt Blommaert.
Na politieke aardverschuiving in Servië: hoe zal er nu regering gevormd worden?
Over het binnenlandse politieke beleid is de beweging volgens hem wel duidelijk. "De studenten eisen een decriminalisering van de politiek. Volgens hen had de groep rond Vučić nauwe banden met de criminele wereld en was er sprake van wijdverspreide corruptie. Daar willen ze komaf mee maken."
Daarnaast wil de beweging de economische ontwikkeling van het land stimuleren. "De beweging zegt dat er economische vooruitgang moet komen, maar zonder de zakkenvullerij van het vorige bewind", zegt Blommaert.
Uitbarsting van vreugde in Servië na overwinning Studentenlijst: "Mijn hart gaat ontploffen"
Regionale spanningen
Over internationale kwesties blijft het programma van de Studentenlijst voorlopig veel minder duidelijk. "Dat komt ook omdat buitenlandse politiek tijdens de campagne nauwelijks een thema was", zegt Blommaert.
Volgens hem valt op korte termijn dan ook vooral continuïteit te verwachten. "Er zal waarschijnlijk een zekere stabiliteit zijn, zonder grote koerswijzigingen in de relaties met Rusland, China of de Europese Unie. Ook wat betreft Kosovo verwachten we geen ingrijpende veranderingen."
Servië erkent Kosovo nog altijd niet en de Studentenlijst neemt daar geen ander standpunt over in.
Vjosa Musliu, VUB-professor en Balkan-specialiste
Ook Musliu denkt niet dat de verkiezingsoverwinning veel zal veranderen aan de regionale spanningen op de Balkan. "De beweging is op zich progressief, maar veel mensen binnen de beweging hebben problematische standpunten tegenover Bosnië, Kosovo en Montenegro", zegt Musliu. "Servië erkent Kosovo nog altijd niet en de Studentenlijst neemt daar geen ander standpunt over in."
Volgens Musliu zijn er dan ook weinig aanwijzingen dat het buitenlandse beleid van Servië ingrijpend zal veranderen. "Tijdens de laatste manifestaties zag ik spandoeken met slogans als 'Ratko Mladić (de voor de genocide in Srebrenica veroordeelde legerleider, red.) is een held' of 'Kosovo is Servië'. Dat bewijst voor mij dat er op het vlak van buitenlands beleid niet veel zal veranderen", zegt ze.
Europese integratie
Die onduidelijkheid geldt ook voor de relatie met de Europese Unie. Servië onderhandelt al sinds 2014 over een toetreding tot de EU, maar de voorbije jaren werd daarbij nauwelijks vooruitgang geboekt. Tegelijk heeft de studentenbeweging een nauwere samenwerking met Brussel de afgelopen 2 jaar niet nadrukkelijk als prioriteit naar voren geschoven.
Volgens Musliu zal veel afhangen van de houding van de EU zelf. "Wat deze verkiezingsoverwinning betekent voor een mogelijke toetreding van Servië tot de Europese Unie, zal in grote mate afhangen van de politieke sfeer in Brussel."
De EU heeft er in elk geval belang bij om Servië dichter bij zich te brengen. "Brussel wil Servië losweken uit de Russische invloedssfeer", zegt Musliu. "Belgrado heeft zich niet aangesloten bij de Europese sancties tegen Rusland en onderhoudt nog altijd nauwe banden met Moskou."
Voorbeeld voor andere protestbewegingen
Toch kan de overwinning van de Studentenlijst ook buiten Servië gevolgen hebben. Volgens Blommaert kan het succes studentenbewegingen elders op de Balkan inspireren.
"In Albanië zien we al maandenlange protesten tegen wat demonstranten de corrupte regering van premier Edi Rama noemen", zegt Blommaert. "Ook in de Servische deelrepubliek van Bosnië en Herzegovina trekken studenten de straat op. Daar roepen ze: 'Milorad, jij bent de volgende'."
Daarmee verwijzen de demonstranten naar Milorad Dodik, de voormalige president van de Servische deelrepubliek in Bosnië en een politieke bondgenoot van Aleksandar Vučić. Ook hij wordt door tegenstanders verweten een autoritaire en nationalistische bestuursstijl te hanteren.
"Het is dus niet uitgesloten dat de gebeurtenissen in Servië navolging krijgen in andere landen van de regio", besluit Blommaert.
