Lula da Silva (80) wordt voor 4e keer president van Brazilië na historische overwinning: welke uitdagingen staan hem te wachten?

Onverwacht en historisch is de overwinning van Lula da Silva in de tweede en beslissende ronde van de presidentsverkiezingen in Brazilië. De linkse Lula da Silva won met 51,79 procent van de stemmen, tegenover 48,21 procent voor zijn rechtse uitdager Flávio Bolsonaro. 

"Het is nog nooit gebeurd dat iemand in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen verloor, maar dan de tweede ronde won", zegt Nina Jurna, correspondente in Latijns-Amerika.

Da Silva kreeg 4 miljoen stemmen meer dan Bolsonaro, de zoon van ex-president Jair Bolsonaro. "Dat is best een groot verschil. Het bewijst dat Da Silva in de laatste weken nog veel mensen heeft kunnen overtuigen om voor hem te stemmen."

Niet alleen het feit dat Lula is teruggekomen na verlies in de eerste ronde is historisch. Ongezien is ook dat hij zich nu verzekert van een vierde (niet-opeenvolgende) ambtstermijn. 

Lula begint daaraan aan de vooravond van zijn 81e verjaardag. Of hij nog krachtig genoeg is om een immens land als Brazilië te leiden, is een vraag die vaak wordt gesteld. Om zijn fitheid aan te tonen, post Lula wel eens video's van zijn bezoekjes aan de gym op sociale media. 

"Maar het is een legitieme vraag", zegt Annelies Beck, anker van 'VRT NWS-Terzake', die Brazilië al jarenlang volgt. "Want eigenlijk is de vraag ook: hoe sterk is zijn partij afhankelijk van de charismatische figuur Lula da Silva? Is de toekomst genoeg voorbereid? Dat is iets waar ze zich de komende 4 jaar zeker mee zullen moeten bezighouden."

Lula zal nu verdergaan op de ingeslagen weg. "Hij wil zeker zijn sociaal beleid voortzetten", zegt Beck. "Daar is hij wereldwijd heel bekend mee geworden. Hij zal de ongelijkheid in Brazilië verder willen beperken. Dat is een pijler van zijn visie. Veiligheid is ook een belangrijk thema."

Ook de relatie van Brazilië ten opzichte van het buitenland is belangrijk. "Lula wil Brazilië op het internationale toneel blijven zetten als een autonoom land dat niet aan het handje van Trump loopt, zeker niet nu er in Latijns-Amerika zoveel leiders zijn die aanschurken tegen de MAGA-visie.

Brazilië, de grootste economie van Latijns-Amerika, doet niét mee. Samen met Mexico blijft het buiten de invloedssfeer van Trump: dat is voor Lula erg belangrijk. "Hij gelooft in een multipolaire wereld", zegt Beck. "Hij wil tegengewicht bieden en zelf kunnen beslissen over de ontginning van kostbare metalen, zeldzame aardmetalen, olievoorraden. Dat moet niemand anders komen doen."

Er staan Lula ook wel wat uitdagingen te wachten bij de start van zijn nieuwe ambtstermijn. Zo zal hij moeten samenwerken met een heel rechts parlement en senaat, wat zijn beleidsruimte erg beperkt.

In beide kamers zijn leden van de familie-Bolsonaro vertegenwoordigd. Flávio Bolsonaro weigert zich neer te leggen bij zijn verlies, wat de sfeer na de verkiezingen grimmig maakt en de verdeeldheid in de Braziliaanse samenleving scherp laat zien. Een president zijn voor alle Brazilianen, wordt voor Lula zeker een uitdaging.

Net als het herstellen van het vertrouwen in de democratische instellingen en de rechtsstaat. "Want dat heeft toch een knauw gekregen", zegt Annelies Beck. "Rechters van het Hooggerechtshof hebben de indruk gewekt gepolitiseerd te zijn, en dat is een probleem. Hetzelfde geldt voor corruptie en zelfbediening door politici, die nog zeer aanwezig blijven in de politiek in Brazilië."

"De vraag is ook in hoeverre Lula aansluiting vindt bij de nieuwe economische realiteit voor veel Brazilianen. Want net door zijn sociale beleid hebben veel Brazilianen grond onder de voeten gekregen. Zij hebben ambitie, bijvoorbeeld om een onderneming te starten. Maar daarbij stoten ze op bureaucratie, regeltjes, gebrek aan mogelijkheden om bijvoorbeeld een eigen zaak te beginnen.

Volgens verschillende analisten komt het daardoor dat verschillende mensen die anders in de eerste ronde voor Lula hadden gestemd, toch naar Bolsonaro werden gedreven. Of hij die mensen iets zal kunnen bieden of aan zich zal kunnen binden, is zeker een vraag waar zijn partij zich over zal moeten buigen."